مقایسه ویژگی‌های پیشوا و حاکم در هفت بزمِ انوشیروان با بوذرجمهر و نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان

2 استادیار ، عضو هیأت علمی و مدیرگروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد گرگان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، گرگان ، ایران .

3 استادیار و عضو هیأت علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان

چکیده

فردوسی در بخش تاریخی شاهنامه از مجالس «بزم» انوشیروان، پادشاهِ ساسانی یاد می‌کند. در پندها و حکمت‌های مختلف و بسیار متنوع در این هفت بزم، شرایط پیشوا از زبان بوذرجمهرِ حکیم را نیز به صورت گسترده بیان می‌کند. به‌نظر می‌رسد توصیه‌های کلّی بوذرجمهر، پندهایی است که دوست دارد انوشیروان آن‌ها را بشنود و به آن‌ها عمل نماید. از دیدگاهِ او پیشوا و حاکم باید جامعِ صفات نیکو و دور از خصلت‌های بد باشد. اهمّیّت این پژوهش با دقّت به اینکه فردی حکیم مانند فردوسی از زبانِ حکیمی دیگر مانند بوذرجمهر ویژگی‌های حاکم را بیان می‌کند، بیشتر بروز خواهد کرد. این توصیه‌ها شباهت‌های زیادی به سخنان امیر مؤمنان حضرت علی علیه السلام در نهج البلاغه دارد. به‌نظر می‌رسد فردوسی حکیم با بهره‌گیری از نهج البلاغه آن حضرت، -‌علاوه بر پایبندی به اصل داستان‌هایی که جمع‌آوری کرده است‌ـ به غنا بخشی حکمت‌ها و دغدغه‌های مذهبیش با بهره‌گیری از این سخنان نظر داشته است. تاریخ تاکنون بارها تکرار شده و خواهد شد. تجربه گذشتگان می‌تواند چراغِ راهِ آینده باشد. به‌نظر می‌رسد با عمل به این پندها و حکمت‌ها، حاکم نزد خاص و عام و برای زمان‌های طولانی محبوب و سربلند خواهد شد. این پژوهش از نوع نظری و به روش کتابخانه‌ای به صورت مقایسه بین هفت بزم انوشیروان و حکمت‌های موجود و مشابه آن‌ها با نهج‌البلاغه انجام شده است.

کلیدواژه‌ها


  1. .قرآن کریم

    .نهج البلاغه

    1. ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله، 1404ق، شرح نهج البلاغة ، قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی‏.
    2. ابن اعثم کوفى، أبو محمد أحمد، 1411ق،کتاب الفتوح، بیروت: دارالأضواء،
    3. ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، 1408ق، دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، بیروت: دار الفکر.
    4. ابن قتیبه دینوری، أبو محمد عبدالله بن مسلم، 1410 ق، الإمامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء. بیروت: دارالضواء.
    5. ابن کثیر دمشقی، أبو الفداء اسماعیل بن عمر، 1407ق، البدایة و النهایة، بیروت: دارالفکر.
    6. ابن‌فرّاء، حسین بن محمد، 1363ش، رسل الملوک(سفیران)، ترجمه: پرویز اتابکی، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
    7. ابن‌میثم بحرانی، میثم بن علی، بی تا، شرح نهج البلاغه، تهران: دفتر نشر کتاب.
    8. ابوالوفاء، احمد،1390ش، حقوق دیپلماتیک، ترجمه و تحقیق: سید مصطفی میرمحمدی. تهران: انتشارات سمت،
    9. امین عاملى، سید محسن بن سید عبد الکریم، 1376ش، ‏سیره معصومان، ترجمه: على حجتى کرمانى، تهران: انتشارات سروش.
    10. امینى، عبدالحسین بن احمد، 1416ش، الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة.
    11. آقایی، سید داود، 1387ش، آداب دیپلماسی و فنون مذاکره، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    12. بلاذری، أبو الحسن أحمد بن یحیى، 1417ق، انساب الأشراف، بیروت: دارالفکر.
    13. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد،1410 ق، غرر الحکم و درر الکلم، قم: دارالکتاب الإسلامی.
    14. جعفریان، رسول، 1381ش، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه b. قم: انتشارات انصاریان.
    15. حیدری، مسعود؛ جراحی، لیلا، 1396ش، شایستگی‌های یک مذاکره‌کننده موفق، تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
    16. خدمتی، ابوطالب؛ پرویز، علی‌آقا؛ شفیعی، عباس، 1381ش، مدیریت علوی، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
    17. دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود، 1368ش، الأخبار الطوال، قم: منشورات الرضى.
    18. رجبی دوانی، محمد حسین، 1379ش، تاریخ تحلیلی دوران امامت امیر المؤمنین علیj. تهران: دانشگاه امام حسینj.
    19. رجبی دوانی، محمد حسین، 1397ش، کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، تهران: دانشگاه امام حسینj.
    20. رضایی، احمد، 1396ش، مذاکره سیاسی در اسلام: اهداف، اصول، روش‌ها. قم: زمزم هدایت.
    21. سبحانی، جعفر، 1378ش، فروغ ولایت، قم: انتشارات صحیفه،
    22. شبان نیا، قاسم، 1399ش، مذاکره دولت اسلامی با سایر دول از منظر فقه اسلامی، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفیa.
    23. شوئنفیلد، مارک؛ شوئنفیلد، ریک، 1384ش، هنر و دانش مذاکره، ترجمه: علی مستأجران و مسعود راجی، تهران: نشر نی.
    24. شهیدی، سیدجعفر، ۱۳۷۸ش، علی از زبان علیj. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    25. طباطبائی، سید محمدحسین، 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    26. طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، 1387 ق، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت: دار التراث.
    27. عبدالونیس شتا، احمد، 1417ق، الاصول العامة للعلاقات الدولیه فی الاسلام‌ وقت‌ السلم، قاهره: المعهد العالمی للفکرالإسلامی.
    28. مجلسى، محمد باقربن محمدتقی، 1403ق، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    29. مسعودی، علی بن حسین، 1409ق، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم: مؤسسه دار الهجرة.
    30. مکارم شیرازی، ناصر، 1386ش، پیام امام امیر المومنینj، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    31. منقری، نصر بن مزاحم، 1404ق، وقعة صفین، القاهرة: المؤسسة العربیة الحدیثة.
    32. مهدوی راد، نعمت؛ حسینی، سید عبدالله، 1394ش، مدیریت فرآیند مذاکرات بین المللی، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
    33. هاشمى خویى، میرزا حبیب الله، 1400ق، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة. طهران: مکتبة الإسلامیة.
    34. هلالی، سلیم ابن قیس ، إبن‌أبی‌عیاش، أبان، 1377ش، تاریخ سیاسی صدر اسلام به روایت سلیم بن قیس و أبان إبن‌أبی‌عیاش، ترجمه: محمودرضا افتخارزاده، تهران: رسالت قلم.
    35. هیندل، تیم، 1383ش، فنون مذاکره، مترجم: شفیع الهی. تهران: سارگل.

    مقاله

    1. یوسفیان، نعمت الله؛ مؤدب، سید رضا، 1394ش، مبانی قرآنی نرمش قهرمانانه در سیاست خارجی، پژوهش‌های اندیشه قرآنی، 1(1)،صص 85-120.