اخلاق پرسشگری در کلام امام علی (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری رشته علوم و معارف نهج البلاغه، دانشگاه پیام نور، واحد جنوب تهران.

2 **.دانشیارگروه آموزشی فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه پیام نور،واحد جنوب تهران

3 مدیرگروه سابق نهج البلاغه، دانشگاه پیام نور، واحد جنوب تهران.

چکیده

"اخلاق" جمع کلمۀ خُلق، به ویژگی‌های نفسانی انسان گفته می شود و "پرسشگری" به معنی پرسیدن که ریشه در تفکر انسان دارد و در مقولۀ اخلاق تفکر ذیل اخلاق کاربردی مطرح می‌­شود؛ از منظر امام علی علیه السلام پرسشگری یکی از شاخص­های نشان دهندۀ میزان در صحنه­ بودن مردم و احساس مسئولیت آنها نسبت به مسایل جامعه است؛ علیرغم اهمیت تأثیر شاخص پرسشگری در پیشرفت جامعه، چگونگی رعایت ضوابط اخلاقی در فرآیند پرسشگری، تعیین کنندۀ نقش سازنده یا مخرب پرسشگری در آن جامعه است؛ درکلام امام علی علیه السلام اخلاق پرسشگری، به معنی رعایت ضوابط اخلاقی در فرآیند پرسشگری، بعنوان شرط لازم برای سعادتمندی، رشد و پیشرفت جامعه است. پرسشگری اخلاق محور دارای پیشینۀ طولانی در متون و منابع دینی و اسلامی است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی جایگاه پرسشگری اخلاق محور و روش تحقیق آن از نوع تحلیل محتوای کیفی و نمونۀ مورد پژوهش گفتار امام علی علیه السلام شامل: سخنرانی‌ها، خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان قصار آن حضرت است که از نهج البلاغه و دیگر منابع مرتبط با آن حضرت استخراج شده است. نتایج حاصل از تحلیل محتوای کیفی متون بررسی شده نشان داد که مدل پرسشگری اخلاق محور از دیدگاه امام علی علیه السلام مبتنی بر سه موضوع اصلی: (1) ویژگی‌های پرسش (شامل پرسش‌های اکتشافی و پرسش‌های هدفمند و همچنین توجه به کمیت و کیفیت پرسش)؛ (2) ویژگی‌های پرسشگر و پاسخ­‌دهنده (ویژگی‌های پرسشگر شامل اهل فهم، دانا، فرصت‌شناس و شجاع؛ و ویژگی پاسخ‌دهنده شامل اهل ذکر، مشتاق پاسخگویی و پرسشگری)؛ (3) نتایج و پیامدهای پرسشگری (شامل دانش‌ورزی، کسب معرفت، روشنگری، آگاهی و پیشرفت) است.

کلیدواژه‌ها


  1. منابع

    . نهج البلاغه، 1394ش، شریف رضی، مترجم: محمد دشتی، چاپ اول، تهران: بی نا.

    1. ابن شهرآشوب، محمد بن علی ، 1390ش، مناقب آل ابی­طالب، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
    2. آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، مترجم محمدعلی انصاری، تهران، بی نا.
    3. سیف، علی اکبر، ۱۳۸۶ش، روانشناسی پرورشی نوین، ویرایش ششم. تهران: نشر دوران.
    4. فنایی، ابوالقاسم،1395ش، دین در ترازوی اخلاق، چاپ سوم، قم:مؤسسه فرهنگی صراط

    پایان نامه

    1. حسن زاده قشلاقی، عرب علی، ۱۳۸۷ش، مطالعه­ی عوامل موثر بر تعامل (پرسشگری) دانشجویان در جریان یاددهی- یادگیری دانشگاه جامع پیام نور آذربایجان غربی، پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد.

    مقاله

    1. جعفری، سید ابراهیم و لیاقت­دار، محمدجواد، ۱۳۹۲ش، بررسی میزان موفقیت آموزش و پرورش در تربیت شهروندی در ابعاد فرهنگی ،اقتصادی و سیاسی دانش آموزان از دیدگاه مدیران و دبیران شهر کرمان با رویکرد شهروند جهانی، کنفرانس علمی - بین المللی آموزش و جهانی شدن.
    2. طباطبایی، زهرا؛ موسوی، مرضیه. ۱۳۹۰ش، بررسی تاثیر برنامه فلسفه برای کودکان در پرسشگری و تفکر انتقادی دانش آموزان پایه های سوم تا پنجم ابتدایی. فصلنامه تفکر و کودک، ۲(۱)، ۷۳-۹۰.
    3. غریبی، حسن؛ ادیب، یوسف؛ فتحی آذر، اسکندر؛ هاشمی، تورج؛ بدری گرگری، رحیم؛ قلی زاده، زلیخا، ۱۳۹۲ش، اثربخشی آموزش راهبردی تفکر بر پرسشگری دانش­آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی شهر سنندج. فصلنامه تفکر و کودک، ۴(۱)، ۷۹-۹۲.
    4. گنجی، کامران؛ یعقوبی، ابوالقاسم؛ لطفعلی، رضا، ۱۳۹۱ش، اثربخشی آموزش مهارت­های پرسشگری به معلمان بر تفکر انتقادی دانش­آموزان متوسطه. فصلنامه روان شناسی تربیتی، ۹ (۲۷)، ۱-۲۵.
    5. یعقوبی، الله نظر، ۱۳۸۸ش، تقویت روحیه پرسشگری در دانش­آموزان. مجله رشد تکنولوژی، ۱، ۴۱-۳۸.

    سایت

    1. ملکیان، مصطفی، اخلاق تفکر و آشفتگی­های جاری، سایت رسمی دعوت و اصلاح، پایگاه اطلاع رسانی اصلاح، 1388.4.28.

     

    1. Anderson, J. R. (2010). Cognitive psychology and its implications. New York: Worth Publishers.
    2. Anderson, LW, Krathwohl, DR, Airasian, P, Cruikshank, KA, Mayer, RE, Pintrich, PR, Raths, J & Wittrock, MC (eds). (2001). A taxonomy for learning, teaching and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. New York: Longman.
    3. Armstrong, T. (2009). Multiple intelligences in the classroom (3rd ed.). Alexandria, VA, USA. Association for Supervision and Curriculum and Development (ASCD).
    4. Bakkenes, I, Vermunt, JD & Wubbels, T. (2010). Teacher learning in the context of education innovation: Learning activities and learning outcomes of experienced teachers. Learning and Instruction, 20. Pp 533–548.
    5. Barab, SA, Zuiker, S, Warren, S, Hickey, D, Ingram-Goble, A, Kwon, EJ, Kouper, I & Herring, SC. (2007). Situationally embodied curriculum: Relating formalisms and contexts. Science Education, 91(5): 750– 782.
    6. Barrows, H. (1996). Problem-based learning in medicine and beyond: A brief overview. In L. Wilkerson & H. Gilselaers (eds.). Bringing problem-based learning to higher education: Theory and practice. San Franscisco, CA: Jossey-Bass Inc.
    7. Berry, R. (2011). Assessment trends in Hong Kong: seeking to establish formative assessment in an examination culture. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 18(2): 199– 211.
    8. Blake, B. & Pope, T. (2008). Developmental psychology: Incorporating Piaget’s and Vygotsky’s theories in classrooms. Journal of Cross-Disciplinary Perspectives in Education, 1(1): 59– 67.
    9. Bunnell, T. (2011). The International Baccalaureate Middle Years Program after 30 years: A critical inquir”. Journal of Research in International Education, 10: 261– 274.
    10. Franke, M.L., Webb, N.M. Chan, A.G., Ing, M., Freund, D., & Battey, D. (2009). Teacher questioning to elicit students ‘mathematical thinking in elementary school classrooms. Journal of Teacher Education. 60(4): 380- 392.
    11. Gillespie, M. (2005). Student- teacher connection: a place of possibility. Journal of Advance Nurse. 52(2): 211- 219.
    12. Hanegan, N., Fridan, K., & Nelson, C.R. (2009). Authentic and simulated professional development: Teachers reflect what is modeled. School Science and Mathematics, 109(2): 79- 94.
    13. Janssen, J, Kirschner F, Erkens, G, Kirschner, PA & Paas, F. (2010). Making the black box of collaborative learning transparent: Combining process-oriented and cognitive load approaches. Educational Psychology Review, 22: 139– 154.
    14. Johnson, M.J., Janisch, C. & Mighten, B. (2005). Cultural literacy in classroom settings: Teachers and students adapt the core knowledge curriculum. Journal of Curriculum and Supervision, 16(3): 259– 272.
    15. Lan, X, Ponitz, CC, Miller, KF, Li, S, Cortina, K, Perry, M & Fang, G. (2009). Keeping their attention: Classroom practices associated with behavioral engagement in first grade mathematics classes in China and the United States. Early Childhood Research Quarterly, 24. Pp 198– 211.
    16. Liu, Y & Dunne, M. (2009). Educational reform in China: tensions in national policy and local practice. Comparative Education, 45(4): 461– 476.
    17. Marx, RW, Blumenfeld, PC, Krajcik, JS, Fishman, B, Soloway, E, Geier, R & Tal RT. (2004). Inquiry-based science in the middle grades: Assessment of learning in urban systemic reform. Journal of Research in Science Teaching, 41(10): 1063-1080.
    18. Mok, Y, Fan, RM & Pang, NS. (2007). Developmental patterns of school students’ motivational- and cognitive-metacognitive competencies. Educational Studies, 33(1): 81– 98.
    19. Resta, P & Laferriere, T. (2007). Technology in support of collaborative learning. Educational Psycholology Review, 19. Pp 65–83.
    20. Reynolds-Keefer, L. (2010). Rubric-referenced assessment in teacher preparation: An Opportunity to learn by using. Practical Assessment, Research and Evaluation, 15(8). Retrieved from: http://pareonline.net/getvn.asp?v=15&n=8.
    21. Roorda, DL, Koomen, HMY, Spilt, JL & Oort, FJ. (2011). The influence of affective teacher-student relationships on students’ school engagement and achievement: A meta-analytic approach. Review of Educational Research, 81(4): 493– 529.
    22. Ross, H, Cen, Y & Zhou, Z. (2011). Assessing student engagement in China: Responding to local and global discourse on raising educational quality. Current Issues in Comparative Education, 14(1): 24– 37.
    23. Stobie, TD. (2005). To what extend do the Middle Years Programme and Diploma Programme of the International Baccalaureate Organization provide a coherent and consistent educational continuum? International Schools Journal, 25(1): 30– 40.
    24. Tan, K.S. (2007). Using “what if …” questions to teach science, Asia-Pacific Forum on Science Learning and Teaching,8(1):161-169.
    25. Visser, A. (2010). International education in a nationa context: Introducing the International Baccalaureate Middle Years Programme in Dutch public schools. Journal of Research in International Education, 9(2): 141– 152.
    26. Wood, E. (2007). Reconceptualising child-centred education: Contemporary directions in policy, theory and practice in early childhood. FORUM, 49: 119– 133 .