تبیین عدالت به عنوان مفهومی چرخشی و بازتابنده در پیکره اجتماعی سازمان (مبتنی بر خطبه216 نهج‌البلاغه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده مدیریت و حسابداری (نویسنده مسئول)

چکیده

عدالت مفهومی است تعاملی. اما نگاه رایج در ادبیات عدالت سازمانی، نگرشی تک­ بعدی است، که زیردستان همواره در جایگاه ادراک­کننده و فرادستان در جایگاه عامل بوده­‌اند. طبق بیان امام علی علیه السلام در نهج­‌البلاغه امکان نقض حق فرادستان توسط زیردستان و در نتیجه ادراک بی­ عدالتی در آنها نیز وجود دارد. تلاش داریم در پژوهشی کیفی، با استفاده از تحلیل منطقی، متکی بر مبانی هرمنوتیک نسبی­ گرا، به تبیین این ادراک و خاصیت چرخشی نهفته در مفهوم عدالت، که در خطبه 216 بدان اشاره شده بپردازیم. با انتخاب خطبه، به عنوان متن و امتزاج آن با تئوری­‌های مدیریتی به عنوان افق مفسر، به تفسیر متن همت گماشته شد. با بازگشت دائم به متن اصلی و تطبیق برداشت­‌ها با دو شرح ابن میثم و ابن ابی­‌الحدید تلاش شد از تفسیر به رای جلوگیری و روایی افزایش یابد.
یافته‌­ها نشان می­دهد، ادراک عدالت فرادستان سازه‌­ای است که تاکنون در ادبیات عدالت سازمانی مغفول مانده، علاوه بر آن، ادراک عدالت، مفهومی است چرخشی، از ادراک و رفتار بین زیردستان و فرادستان، که با تاثیری که بر ناظرین دارد جو سازمان را نیز متاثر می­‌سازد و آغازگر این جو در درون سازمان­‌ها فرادستان و ادراکات آنهاست، بنابراین بهترین نقطه مداخله برای مدیریت این چرخه (بر خلاف گرایش جاری که بر مدیریت رفتارِ فرادستان و ادراکِ زیردستان متمرکز بوده) ادراکات فرادستان در این خصوص است، که با لحاظ کردن معیارهایی در مرحله، گزینش، آموزش، ارتقاء مدیران و نیز کنترل­‌های سازمانی می­‌توان این چرخه را در جهت مثبت و ارتقاء مفهوم عدالت در سازمان مدیریت کرد.

کلیدواژه‌ها


  1. منابع

    . نهج­البلاغه ،1381ش، ترجمه محمد دشتی. قم: انتشارات خوشرو.

    1. صحیفه کامله سجادیه (به همراه مناجات خمسه عشر و رساله حقوق امام سجادj)، 1395ش، ترجمه حسین انصاریان، قم: انتشارات محمدامینk.
    2. ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله، 1392ش، شرح نهج­البلاغه ،ترجمه: غلامرضا لایقی، ج 11، تهران: کتاب نیستان.
    3. إربلی، علی بن عیسی، 1381 ق، کشف الغمة فی معرفة الأئمة. ج 2.تبریز: مکتبة بنی هاشمی.
    4. استوارت، گرگ ال، براون، کنت جی، 1392ش، مدیریت منابع انسانی پیوند استراتژی و عمل، ترجمه: محمد اعرابی و مرجانه فیضی، تهران: مهکامه.
    5. بحرانی، کمال الدین میثم،1375ش، شرح نهج­البلاغه، ج 4، ترجمه: حبیب اله روحانی و سید محمد صادق عارف. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
    6. پورعزت، علی اصغر، 1393ش، درآمدی بر روش پژوهش علمی (فراگرد تدوین رساله پژوهشی و دفاع از آن)، تهران: انتشارات میدانچی.
    7. پورعزت، علی اصغر، 1393ش، مدیریت ما، تهران: بنیاد نهج­البلاغه.
    8. جوادی آملی، عبدالله، 1381ش، تسنیم، قم: اسراء.
    9. جوادی آملی، عبدالله، 1384ش، حق و تکلیف در اسلام، قم: اسراء.
    10. حرانی، حسن بن علی بن حسین، 1423 ق، تحف العقول عن آل الرسولk، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
    11. دانائی­فرد، حسن، 1392ش، نظریه پردازی: مبانی و روش­شناسیها، تهران: انتشارات سمت.
    12. رالز، جان، 1393ش، نظریه­ای در باب عدالت، ترجمه: مرتضی نوری، تهران: نشر مرکز.
    13. رضاییان، علی، 1389ش، انتظار عدالت و عدالت در سازمان، تهران: انتشارات سمت.
    14. سعادت، اسفندیار، 1389ش، مدیریت منابع انسانی، تهران: انتشارات سمت.
    15. شاین، ادگار، 1388ش، فرهنگ سازمانی، ترجمه: محمد ابراهیم محجوب. تهران: انتشارات فرا.
    16. شوشترى، قاضى نور الله، 1409ق، ‏احقاق الحق و ازهاق الباطل، ج 8، چاپ اول، قم: کتابخانه آیت الله مرعشى.
    17. فون هایک، فردریش اگوست، 1392ش، قانون، قانون­گذاری و آزادی. ج2، ترجمه: مهشید معیری و موسی غنی­نژاد، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
    18. کلینی، محمد بن یعقوب، 1411ق، اصول کافی، جلد7، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
    19. مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1403 ق، بحارالانوار، جلد 2، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    20. محمدپور، احمد. 1389ش، روش در روش (درباره ساخت معرفت در علوم انسانی)، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
    21. محمدپور، احمد، 1397ش، ضد روش، ویراست دوم. قم: انتشارات لوگوس.
    22. مطهری، مرتضی، 1375ش، عدل الهی، تهران: انتشارات صدرا.
    23. واعظی، احمد، 1393ش، درآمدی بر هرمنوتیک، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

    پایان نامه ومقالات

    1. اکبری، یونس، طالب، مهدی، ایمانی جاجرمی، حسین، 1397ش، هرمنوتیک حدس و گمانی به مثابه روش پژوهش در علوم اجتماعی، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره هفتم، شماره3، پاییز 1397، ص 579-598.
    2. بابایی زکلیکی، محمدعلی و مومنی، نونا، 1385ش، پژوهشی درباره رابطه هوش عاطفی مدیران و جو سازمانی، فصلنامه علوم مدیریت ایران، دوره ی اول، شماره ی2، 62 –
    3. بشیریه، حسین، 1382ش، «دیباچه­ای بر فلسفه عدالت». فصلنامه ناقد، شماره 1، 11-56.
    4. حاجی اسماعیلی، محمدرضا، بنائیان اصفهانی، علی، 1394ش، بررسی عینی گرایی و نسبی گرایی در هرمنوتیک نصر حامد ابوزید و تأثیر آن بر بعضی برداشت های تفسیری وی از قرآن. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، دوره 15 ، شماره 1، بهار 1394 ، پیاپی 54، ص 29-46.
    5. حلوائیها، وحیدرضا ، 1398ش، الگوی ادراک فرادستان از عدالت و عدالت به عنوان مفهومی چرخشی و بازتابنده در پیکره اجتماعی سازمان، پایان نامه دکترا، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی.
    6. دانایی­فرد، حسن، امراللهی بیوکی، ناهید، فاطمی عقدا، سیدحمیدرضا، 1395ش، پیوند هرمنوتیک انتقادی با مطالعات سازمان و مدیریت: تحلیلی بر مبانی فلسفی و اسلوب اجرای آن در سازمانها، فصلنامه مطالعات میا ن­رشته­ای در علوم انسانی، دوره هشتم، شماره 2، بهار 1395 ، ص 56 – 29.
    7. دانائی­فرد، حسن، مکی­نیری، پریسا، 1391ش، «فهم نظریه فرآیند مدیریت فرادستان در سازمان: پژوهشی کیفی در راهبردهای نفوذ به بالا»، فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، سال اول، شماره 2، پاییز 1391، 51-69.
    8. رجبی نژاد، پروانه، حسامی، منصور، 1393ش، بررسی هرمنوتیک پل ریکور و تأویل مخاطب از اثر هنری با تکیه بر عنوان، نشریه هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی، دوره 19 ، شماره 3، پاییز 1393، ص 19-26.
    9. زند، مازیار، سیداحمدی زاویه، سعید، نصری، امیر، 1397ش، گذر معنا از نگاره به فرانگاره گذر معنا از نگاره به فرانگاره تنها بر مَرکَب خیال میسر است، نشریه هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی، دوره ۲۳ ، شمار ه ۳، پاییز ۱۳ص 13-20.
    10. سلیمی، غلامرضا، 1393ش، بازپردازی مفهوم عدالت سازمانی بر اساس رویکرد حق­مدار(پایان نامه)، گروه مدیریت دولتی، پژوهشکده علوم اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    11. لطفی، جواد، نقی­زاده، حسن، رحیم­نیا، فریبرز، 1396ش، کشف قواعد مدیریتی از کلام علوی، فصلنامه پژوهش­های نهج­البلاغه، سال شانزدهم، شماره 53،ص11-27.
    12. محققیان، زهرا. (1397). مشابهات لفظی قرآن کریم براساس رویکرد تاریخ ادبی هرمنوتیک، فصلنامه پژوهش­های ادبی قرآنی، سال ششم، شماره اول، ص43-71.
    13. محمدی استانی، مرتضی، شعبانی، احمد، 1396ش، نظریه­پردازی در علم اطلاعات و دانش­شناسی با استفاده از روش­شناسی عمومی لینهام. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات ، دوره 28 ، شماره 1، بهار 1396، ص 15-28.
    14. مسعودی، جهانگیر، 1386ش، هرمنوتیک به مثابه روش تحقیق در علوم دینی. فصلنامه دانشگاه قم، سال هشتم، شماره سوم و چهارم، ص 25-57.
    15. 37. Ambrose, M.L., Schminke, M., (2009). "The role of overall justice judgments in organizational justice research: a test of mediation". Journal of Applied Psychology 94 (2), 491–500.
    16. 38. Andersson, L., & Pearson, C. (1999). "Tit for tat? The spiraling effect of incivility in the workplace". Academy of Management Review, 24, 452–471.
    17. 39. Blau, G., Andersson, L., (2005). "Testing a measure of instigated workplace incivility". Journal of Occupational and Organizational Psychology, 78, 595–614.
    18. 40. Colquitt, J.A., (2001). "On the dimensionality of organizational justice: a construct validation of a measure". Journal of Applied Psychology 86 (3), 386–400.
    19. 41. Colquitt, J.A., Noe, R.A., Jackson, C.L., (2002). "Justice in teams: antecedents and consequences of procedural justice climate". Personnel sychology 55 (1), 83–109.
    20. 42. Cropanzano, R., Ambrose, M., (2015). The Oxford Handbook of Justice in the Workplace. New York, NY 10016
    21. 43. Cropanzano, R., Greenberg, Jerald., (1997). "Progress in organizational justice: Tunneling through the maze". International Review of Industrial and Organizational Psychology, Volume 12, 317-372.
    22. 44. Cropanzano, R., Li, A., Benson, L., (2011). "Peer justice and teamwork processes". Group and Organization Management 36 (5), 567–576.
    23. 45. Cropanzano, R., Molina, A., (2015). "Organizational Justice". In:James D. Wright (editor-in-chief), International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2nd edition, Vol 17. Oxford: Elsevier. pp. 379–384.
    24. 46. Dijke, M., Wildschut, T., Leunissen, J., Sedikides, C., (2015). "Nostalgia buffers the negative impact of low procedural justice on cooperation". Organizational Behavior and Human Decision Processes 127, 15–29.
    25. 47. Ghosh, D., Sekiguchi, T., Gurunathan, L., (2017). "Organizational embeddedness as a mediator between justice and in-role performance". Journal of Business Research 75, 130–137.
    26. 48. Gillespie, N., Mann, L., (2004). "Transformational leadership and shared values: the building blocks of trust". Journal of Managerial Psychology. 19 (6).588-607.
    27. 49. Harold, C., Holtz, B., (2015). "The effects of passive leadership on workplace incivility". Journal of Organizational Behavior. 36, 16–38.
    28. 50. Jung, N., Seock,Y., (2017). "Effect of service recovery on customers’ perceived justice, satisfaction, and word-of-mouth intentions on online shopping websites". Journal of Retailing and Consumer Services 37, 23–30.
    29. 51. Korsgaard, M. A. Roberson, L. Rymph, R. D. (1998). "What Motivates Fairness? The Role of Subordinate Assertive Behavior on Managers' Interactional Fairness". Journal of Applied Psychology, Vol. 83, No. 5, 731-744.
    30. 52. Li, A., Cropanzano, R., (2009). "Fairness at the group level: interunit and intraunit justice climate". Journal of Management 35 (3), 564–599.
    31. 53. Robbins, S. P., & Judge, T. (2009). Organizational behavior. (13th ed.). Boston: Pearson.
    32. 54. Rodell, J., Colquitt, J. A., Baer, M., (2017). "Is adhering to justice rules enough? The role of charismatic qualities in perceptions of supervisors’ overall fairness". Organizational Behavior and Human Decision Processes 140, 14–28
    33. 55. Rupp, D.E., Shao, R., Jones, K.S., Liao, H., (2014). "The utility of a multifoci approach to the study of organizational justice: a metaanalytic investigation into the consideration of normative rules, moral accountability, bandwidth-fidelity, and social exchange". Organizational Behavior and Human Decision Processes 123, 159–185.
    34. 56. Salancik, G.R., Pfeffer, J., (1978). "A social information processing approach to job attitudes and task design". Administrative Science Quarterly 23 (2), 224–253.
    35. 57. Schneider, B., Goldstein, H., Smith, D.B., (1995). The ASA framework: an update. Personnel Psychology 48, 747–773.
    36. Scott, B., Colquitt, A., Zapata-Phelan, C., (2007). "Justice as a Dependent Variable: Subordinate Charisma as a Predictor of Interpersonal and Informational Justice Perceptions". Journal of Applied Psychology Vol. 92, No. 6, 1597–1609