سازه مفهومی خرد در نهج البلاغه امام علی (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه معارف، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

چکیده

چکیده
در پژوهش های دینی، مفهوم شناسی واژه ها از نیازهای اساسی به شمار می رود زیرا وارد شدن به مباحث اصلی بر آن مترتب است. مفهوم شناسی واژه ی خرد (عقل) نیز به عنوان مسئله ی اصلی این پژوهش ، در تحلیل و تبیین مباحث مربوط به خردورزی بسیار ضروری است زیرا کاربرد نادرست و نامفهوم آن موجب مغالطه و خلط در موضوع و خروج از بحث می‌گردد این نوشتار با بهره گیری از روش کیفی تلاشی است جهت شناخت و تعریف سازه ی خرد که طی آن علاوه بر واژه شناسی ، به بررسی دقیق مدلول استعمالی و اصطلاحی و نیز جایگاه آن در کل نظام معنایی متون دینی پرداخته و در نهایت به این نتیجه دست یافته است که سازه خرد در مبانی تفکر اسلامی عبارت است از یک حالت نفسانی و کیفیتی روحانی است که بیانگر علم و دانایی و در مصادیقی از علم همانند دور اندیشی و تفکر و زیرکی و عبرت گیری و علم مطبوع و حل مساله بکار رفته است و در مورد پیشینه این تحقیق لازم به ذکر است برای اولین بار به بررسی تحلیل مولفه ای این سازه پرداخته شده و در نوع خود بدیع است و اگر واژه ی خرد به گونه ای صحیح تفسیر و تبیین گردد رشد عقلی بشریت را تضمین می نماید.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن مجید

     .نهج البلاغه، ترجمه: سید علینقی فیض الاسلام، تهران: موسسه چاپ و نشر تالیفات فیض الاسلام.

    1. ابن اثیر، مبارک بن محمد، 1364ش، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، قم،: اسماعیلیان.
    2. اِبْن فارِس، احمد بن فارس بن زکریا بن حبیب، 1404ق، معجم مقاییس اللغه ،تحقیق:هارون، عبدالسلام محمد، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    3. جرجانی، میر سید شرف علی بن محمد ، بی تا، کتاب التعریفات، طهران: انتشارات ناصر خسرو .
    4. خوری شرتوتی، سعید، 1403ق، اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، قم : مکتبة آیه الله مرعشی نجفی .
    5. راغب اصفهانی،1362ق، مفردات راغب، طهران: مکتبه المرتضویه.
    6. زمحشری، محمود بن عمر،1399ق، اساس البلاغه، بیروت: دار صادر.
    7. طباطبایی، سید محمد حسین، 1374ش، تفسیر المیزان، ترجمه: سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفترانتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    8. طریحی، فخر الدین محمد، بی تا، مجمع البحرین، طهران: مکتبة المرتضویه .
    9. مسائلی ، احمد ، 1391ش، تاریخ نبی اکرم محمد بن عبداللهk ، اصفهان ، کانون پژوهش .
    10. مسائلی، احمد، 1396ش، نظریه تفسیری ابن عربی، اصفهان: کانون پژوهش .

    مقالات

    1. پسندیده ، عباس، در آمدی بر روش شناسی فهم معارف روان شناختی از احادیث ، مجله علوم حدیث، سال دوازدهم ، شماره سوم و چهارم، ص 109-88.
    2. پسندیده، عباس ،1396ش، روش مفهوم شناسی موضوعات اخلاقی وکاربست آن در مفهوم حیا ، دوفصلنامه ‌ی علمی پژوهشی اخلاق وحیانی. 7(1) ص67-96 .