آسیب‌شناسی عملکرد خلفای سه گانه بر اخلاق اجتماعی مسلمین با تکیه بر نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران

2 ىانشجوی دکتری نهج البلاغه

چکیده

پس از رحلت پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله)، وقایعی در حکومت اسلامی رخ داد، که در اثر آن مسلمین به انواع آسیب‌های اخلاقی مبتلا شدند. زورگویی، بی‌بصیرتی، قدرت‌طلبی، و ناهنجاری‌های اخلاقی از جمله آسیب‌هایی بود که با ماجرای سقیفه جان تازه‌ای یافت و در دوره‌ی خلفا نهادینه شد. بدین سبب، امر هدایت جامعه، با موانع و مشکلاتی روبرو شد. این مقاله با روش تحقیق کتابخانه‌ای و به روش متن پژوهی، آموزه‌های امام علی(علیه السلام)، در نهج‌البلاغه را استخراج، دسته‌بندی و تحلیل نموده است. نتایج حاصله نشان داد که ریشه‌های آسیب‌های اخلاقی عملکرد خلفا، بسیار عمیق بوده، و هسته‌ی آغازین آن با ماجرای سقیفه شکل گرفت و ریشه‌ی معضلات دوران حکومت عدل‌محور امام علی شد.

کلیدواژه‌ها


منابع
ابن الاثیر، عزّالدین أبو الحسن علی ابن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر .1385
ابن ابی الحدید المعتزلی، عزّالدین عبدالحمید بن هبه الله ، شرح نهج البلاغه، بتحقیق محمد ابوافضل ابراهیم، مصر: دار احیاء الکتب العربیة.1378
ابن خلدون، أبو زید عبد الرحمان بن محمد، تاریخ ابن خلدون( دیوان مبتدأ و الخبر فی التاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشأن الاکبر)، تحقیق خلیل شماده، و سهیل زکّار، بیروت: دارالفکر .1408
ابن سعد، أبو عبدالله محمد، الطبقات الکبری، بیروت: دار بیروت للطباعة و النشر.1405
ابن شبه النمیری، أبوزید عمر ، تاریخ المدینة المنوّرة، حقّقه فهیم محمد شلتوت، بیروت: دارالتراث.1400
ابن قتیبه الدینوری، أبو محمد عبدالله بن مسلم، المعارف، تحقیق ثروة عکاشة، قم: افست منشورات الرضی .1415
_____________________________" (276)، الامامة و السیاسة، تحقیق طه محمد الزینی، بیروت: دار المعرفة.276
أبوبکر الجوهری، احمد بن عبدالعزیز، السقیفه و فدک، روایة عزالدین عبدالحمید هبه الله بن ابی الحدید المعتزلی، تقدیم و جمع و تحقیق محمد هادی الامینی، طهران: مکتبة نینوی الحدیثة.323
ابو هلال العسکری، الحسن بن عبدالله بن سهل، الاوائل، بیروت: داراکتب العلمیة.1407
البلاذری، أبو الحسن أحمد بن یحیی، أنساب الاشراف، بیروت: دارالفکر.1417
البیهقی، أبوبکر احمدبن الحسین(458)، السنن الکبری، بیروت: دارالمعرفة.458
جعفریان، رسول،تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ خلفا( از رحلت پیامبر(ص) تا زوال امویان)، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 1374
خاکرند ، شکرالله، علل شکل گیری خوارج ، سازمان تبلیغات اسلامی ، بی جا ، 1372
دلشاد تهرانی ، مصطفی، لوح بینایی ، تحلیل تاریخ حکومت امام علی (ع) با تاکید بر نهج البلاغه ، تهران ، انتشارات دریا، 1392
الدینوری ، ابوحنیفه احمد بن داوود ، الاخبار الطوال، تحقیق عبد المنعم عامر، القاهره ، دار احیاء کتب العربیه، 1960
زیدان، جرجی ، تاریخ التمدن الاسلامی ، بیروت ، دارالمکتبه الحیاه ، 1914
السیدالرضی،ابوالحسن محمدبن الحسین ، نهج البلاغه ، بیروت، ضبط نصه و ابتکر فهارسه العلمیه صبحی صالح، 1387
شرّی، محمدجواد، امیرالمونین (ع) اسوه‌ی وحدت ، (ترجمه محمد رضا عطایی)، مشهد ، بنیاد پژوهش های اسلامی ،1366
شهیدی ، سید جعفر ، ترجمه نهج البلاغه ، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ، 1348
--------------، پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین (ع)، انتشارات امیرکبیر، 1358
الطبری ، ابوجعفر محمدبن جریر، تاریخ الطبری ( تاریخ الرسل و الملوک) ، تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، القاهره، دارالمعارف،1979
العلایلی ، عبدالله، تاریخ الحسین (ع) نقد و تحلیل ، بیروت ، دارالحدید، 1994
-----------، برترین هدف در برترین نهاد ، نقد وتحلیل تاریخ امام حسین (ع) ، ترجمه سید محمد مهدی جعفری ، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، 1374
المجلسی ،محمد باقر ، بحارالانوار الجامعه لعلوم الائمه الاطهار، داراحیاء التراث العربی ، بیروت، 1403
المسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، بیروت ، دارالاندلس ، 346
مکارم شیرازی ،ناصر،با همکاری جمعی از نویسندگان، پیام امام امیرالمونین (ع)، شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه ، بی جا، دارالکتب الاسلامیه،1390
ناجی، محمد؛ خوارج؛ دانشنامه جهان اسلام، 1393
النویری، احمدبن عبدالوهاب ، نهایه الارب فی فنون الادب، القاهره ، دارالکتب النصریه ، 1405
هیندز، مارتین، ریشه‌یابی جریان های سیاسی کوفه در نیمه نخست قرن اول هجری، (ترجمه محمد علی رنجبر)، مقاله‌ی فصلنامه تاریخ اسلام1393. 
الیعقوبی، احمدبن ابی یعقوب بن جعفربن واضح، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر،284