فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

دولت، سبب اقوی از مباشر در وقوع جرم یقه‌آبی‌ها از منظر نهج‌البلاغه و سیاست جنایی اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا جرم شناسی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم. قم، ایران.
2 استاد گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات، پردیس فارابی دانشگاه تهران. قم: ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی قم، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
چکیده
علل وقوع جرم می­‌تواند ناشی تصمیمات دولت­‌ها ­باشد. عوامل اقتصادی مانند بیکاری، فقر، تورم، گسترش شهرنشینی و تضعیف فرهنگ­‌های اصیل، استضعاف علمی و سیاسی توده­ی مردم، عدم بهره­‌گیری از شیوه­‌های پیشگیری جامعوی، نابرابری اجتماعی، عدم تقویت آماج جرم و رفتارهای حاکمان که منجر به ایجاد بی­اعتمادی نسبت به حاکمیت و مقررات دولتی می­‌شود، از مهمترین عوامل جرم­‌زا است که دولت در مقام سبب این رفتارهای مجرمانه جای می­‌گیرد. یقه­ آبی­­‌ها خود به عنوان قربانیان مضاعف جرایم توده­‌ای، مشمول کیفیات مخففه و عفو قرار نمی­‌گیرند و حتی به جهت اقناع افکار عمومی، محاکمه­‌ی این گروه با رویکرد قانون­مندی کامل اجرا می­‌شود. این درحالی است که دولت باید با درنظر گرفتن شرایطی که منجر به ارتکاب این جرایم شده است، با لحاظ تمام دلایل وقوع جرم، محاکمه و کیفرگزینی نماید. هدف اصلی از این پژوهش، اخطار به دستگاه­ قضائی و ساز وکارهای اجرای عدالت و نظم اجتماعی برای بهبود وضعیت اخلاقی و فرهنگی جامعه ایست که نمی­‌توان فقط تابعان آن را مسئول دانست و مجازات کرد چنانکه در دیدگاه­‌های نهج­ البلاغه صرفا به تکالیف مردم پرداخته نشده است و برای حاکمان نیز متقابلا تکالیفی است که برای آن­ها مسئولیت­‌هایی را ایجاد می­‌کند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    . قرآن کریم، ترجمه‌­ی مهدی الهی قمشه‌ای

    . نهج‌البلاغه، 1395 ق، ابوالحسن محمدشریف رضی، نهج‌البلاغه؛ گردآوری، تحقیق: صبحی صالح؛ قم: مرکز البعوث الإسلامیه.

    1. آشوری، داریوش،1389ش، دانشنامه­‌ی سیاسی، چاپ هجدهم، تهران: انتشارات مروارید.
    2. راغب اصفهانی، ابی القاسم حسین بن محمد، 1404ق، المفردات فی غریب القرآن؛ چاپ دوم، بیروت: دارالمعرفه.
    3. ری شهری‌ محمد، 1421ق، موسوعة‌ الامام‌ علی‌ بن‌ ابی‌طالب×فی‌ الکتاب‌ والسنة‌ والتاریخ، بمساعدة‌ محمد کاظم‌ الطباطبایی‌ و محمود الطباطبایی، ج‌ 4، الطبعة‌ الاولی، قم: دارالحدیث.
    4. سامانی، سید محمود، 1387ش، مشورت و مشاوران در سیره پیشوایان، چاپ اول، قم: پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
    5. سیوطی، جلال الدین، 1421ق، الدر المنثور‌، بیروت: دار‌ المعرفه‌.
    6. شامبیانی، هوشنگ، 1389ش، بزهکاری اطفال و نوجوانان،چاپ هشتم، تهران: انتشارات پیام.
    7. صفوی، امان الله، 1388ش، تئوریهای انحراف و رشد آموزش علوم اجتماعی، چاپ دوم، تهران: انتشارات آموزش و پرورش تهران.
    8. طاهری نسب، یزادالله، 1389ش، رابط علیت در حقوق کیفری ایران و انگلساتان، چاپ اول، تهران: نشر دادگستر.
    9. مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالأنوار؛ بیروت: انتشارات مؤسسۀ الوفا.
    10. مجلسى، محمد باقر، 1403ق‏، بحار الأنوار ،مصحح: جمعى از محققان، بیروت:‏ دار إحیاء التراث العربی‏.
    11. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، 1373ش، تفسیر نمونه، جلد 27 ، چاپ سی و شش، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
    12. میرمحمدصادقی، حسین، 1385ش، «دیباچه» در جنایات علیه بشریت در حقوق بین­الملل کیفری، تألیف غلام حیدر علامه، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
    13. نجفی، محمد حسن، 1367ش، جواهر‌ الکلام‌، قم: دار الکتب الاسلامیه.
    14. نوری طبرسی، میرزاحسین، 1409ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل؛ بیروت: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاءالتراث العربی.

    پایان نامه و مقالات

    1. ابراهیمی, مهرزاد و عبدالوهاب چاکرزهی, «ارتباط میان نرخ جرم و جنایت با تورم و بیکاری در ایران» پژوهش­های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 1394ش، دوره 4 ، شماره 2. صص 113 – 127.
    2. اسماعیلی، آیت الله و میثم کریمی، «شایسته سالاری در انتصاب مدیران و فرماندهان و تأثیر آن بر کاهش جرم» مجله پژوهش ملل، 1398ش، شماره 49 . صص 81 – 94.
    3. امینی, منصور و رشید عنایت تبار «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی سبب و مباشر در حقوق ایران و عامل مداخله‌گر در حقوق انگلستان» مطالعات حقوق تطبیقی، 1397ش، 9 (1)، صص 1-23.
    4. سبحانی، روح الله، 1393ش، پیشگیری از جرم در نهج‌البلاغه، پایان نامه دانشگاه پیام نور، دانشگاه پیام نور استان تهران، دانشکده علوم انسانی، استاد راهنما و مشاور محمدرضا الهی منش جواد موسوی زاده .
    5. صادقی، سالار؛ رضا فانی و حسن موثقی، 1399ش، « واکاوی مبانی جرم شناختی مسئولیت کیفری دولت» پژوهشنامه حقوق کیفری، شماره 11، دوره  2، صص 105-129 .
    6. صالحی, علی؛ سید محمود میر خلیلی و سید درید موسوی مجاب، نگاه واقع‌گرایانه به فلسفه کیفر در حقوق اسلامی و جایگاه پیشگیری در آن، مبانی فقهی حقوق اسلامی، 1397ش، دوره 11، شماره 22، صص 181 – 210.
    7. فدایی، حسن؛ سید محمود میر خلیلی و شهرداد دارابی «تطور هستی شناسی رفتار مجرمانه و جایگزینی آسیب اجتماعی با مفهوم جرم در زمیولوژی (آسیب اجتماعی شناسی)» تحقیقات حقوقی بین المللی، 1399ش، دوره 13، شماره 50. صص 231 – 251.
    8. گل خندان, سمیرا؛ محمد علی حاجی ده آبادی، 1399ش، «بررسی جرم‌شناختی عوامل داخلی مؤثر بر ارتکاب جرایم علیه بشریت» پژوهش­های حقوق جزا و جرم شناسی، دوره 8، شماره 15، صص 205- 226.
    9. ماروانی، سیروه، 1384ش، سیاست جنایی مشارکتی در پیشگیری از جرم، پایان­نامه کارشناسی ارشد، آزاد تهران مرکز.
    10. محمدی جورکویه, علی، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی» حقوق اسلامی، 1389ش، دوره 7، شماره 24، صص 87- 121.
    11. محمودی، یوسف؛ عباس خلفیان و مهدی پایاب «عوامل موثر در افزایش جرم و بزهکاری از دیدگاه اسلام» پژوهش­های حقوقی قانون یار، 1397ش، دوره اول. شماره 2، صص 425-446.
    12. مور، الیزابت و میخائیل میلز، «بزهدیدگان نادیده انگاشته شده و هزینه­های برآورد نشده جرم یقه­سفیدها» ترجمه امیر سماواتی پیروز، مجله اصلاح و تربیت،  1384ش، ش
    13. میر خلیلی، سید محمود و بهنام خدادوست، «تغییر از مجرمین یقه­سفید به مجرمین یقه قرمز» نشریه جستارهای حقوق عمومی، 1396ش، شماره3. صص 129- 156.
    14. میرخلیلی, سیدمحمود. «بزهکاری یقه‌سفیدها از منظر امام علی×، مجله» حقوق اسلامی، 1395ش،دوره 13، شماره 51، ص 7 – 40.
    15. میرخلیلی، سید محمود و علیرضا نیکمنش و شهرداد دارابی، «عناوین مجرمانه فراگیر و چالش­های حقوقی و جرم شناختی آن در سیاست کیفری ایران» مطالعات حقوقی معاصر، 1401ش، سال سیزدهم، شماره ۲۶، صص 237- 268.
    16. Haveman, R. H., & Smeulers, A. L. (2008). Criminology in a state of denial: towards a criminology of international crimes: supranational criminology. In A. L. Smeulers, & R. H. Haveman (Eds.), Supranational Criminology - towards a criminology of international crimes (pp. 3-26). (Supranational Criminal Law: Capita Selecta; No. 6). Intersentia.