بنیاد بین المللی نهج البلاغه فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه 1735-8051 24 3 2025 11 22 The Testimony of Epistemic Authorities and the Issue of Higher-Level Evidence in Disagreement from the Perspective of Nahj al-Balagha گواهی مراجع معرفتی و مسئله شواهد درجه بالاتر در اختلاف‌ نظر از دیدگاه نهج‌البلاغه 255 281 222322 FA احمد کریمی دانشیار و عضو هیئت علمی گروه کلام اسلامی دانشگاه قرآن و حدیث.( نویسنده مسئول) 0000-0002-5525-2024 سمیرا خندان دانشجوی دکتری رشته معارف نهج البلاغه دانشگاه قرآن و حدیث. 0009-0007-6613-502X محمد رنجبر حسینی استادیار و عضو هیئت علمی گروه کلام اسلامی دانشگاه قران و حدیث. Journal Article 2026 02 16 Epistemology of disagreement, a branch of social epistemology, examines rational epistemic responses to disagreement. This article, employing a thematic analysis approach, investigates how positions are taken in disagreements from the perspective of Nahj al-Balagha. Imam Ali(peace be upon him) emphasizes epistemic openness towards differing views, encouraging the awareness of opposing perspectives, considering the potential fallibility of one's own viewpoint, and reflecting upon the soundness of alternative opinions. When faced with an epistemic challenge to our beliefs, higher-level evidence may scrutinize the epistemic features of primary evidence (first-order) or the epistemic agent itself. Expert testimony, as superior epistemic evidence, serves as a higher-level source for adopting a valid stance. According to Nahj al-Balagha, in religious disagreements, one must refer to the Quran, the Prophetic tradition, and the infallible Imam. In non-religious disputes, legal matters, and cases involving doubts, the opinions of specialized consultants and experienced individuals are paramount. In political issues, legal frameworks are the key reference. In historical events, reliance on the collective memory of people is crucial. Ethical conflicts are to be resolved through the principle of fairness and the golden rule, while in social decisions, the majority opinion holds weight. Imam Ali (peace be upon him)underscores the fallibility of certain specialists and the importance of innate intuition, asserting that an individual's confidence level determines the rationality of their initial epistemic stance and subsequent action. معرفت شناسی اختلاف نظر، شاخه‌ای در معرفت‌شناسی اجتماعی به بررسی واکنش معرفتی معقول در مواجهه با اختلاف نظر، می‌پردازد. این مقاله با روش تحلیل مضمون، نحوه اتخاذ موضع در اختلاف‌نظرها را از منظر نهج‌البلاغه بررسیده است. امیرالمؤمنین علیه السلام بر گشودگی معرفتی در برابر دیدگاه‌ها تأکید کرده تا زمینه‌ آگاهی نظرات رقیب، محتمل ‌دانستن خطا بودن یکی از دیدگاه‌ها و تأمل در نظر صواب فراهم گردد. در مواجهه با ناقض معرفتی باورهایمان، شواهد درجه بالاتر می تواند ویژگی‌های معرفتی شواهد اولیه(درجه اول) یا فاعل شناسا را بررسی ‌کند. گواهی متخصصان به مثابه برتران معرفتی، شاهد درجه بالاتر برای اتخاذ رأی صالح است و بر اساس نهج‌البلاغه در اختلافات دینی، باید به قرآن، سنت نبوی و امام معصوم مراجعه کرد. در اختلافات غیر دینی، مسائل حقوقی و شبهه در موضوع، نظر مشاورین متخصص و صاحب تجربه، ملاک است. در امور سیاسی، مراجعه به قانون کارساز است. در رخدادهای تاریخی، باید به حافظه جمعی مردم تکیه کرد. در تعارضات اخلاقی، مراجعه به اصل انصاف و قاعده طلایی توصیه شده و در تصمیمات اجتماعی، رأی اکثریت ملاک دانسته شده است. ایشان با تأکید بر مسئله احتمال خطاپذیری معرفتی برخی متخصصان و اهمیت شهود فطری، سطح اطمینان فرد را عامل معقولیت موضع معرفتی اولیه فرد و اقدام معرفتی می‌دانند.. https://www.nahjmagz.ir/article_222322_c7884239f50ea3a17d4ac3c1ddf39881.pdf