بنیاد بین المللی نهج البلاغه فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه 1735-8051 24 4 2026 02 20 Modeling of Sufi Mystics' Patterns based on the Sayings of Amir al-Mu'minin(AS) with Emphasis on the Aphorisms of Nahj al-Balagha الگوپذیری عرفا از کلام امیرالمومنین(ع) با تکیه بر حکمت‌های نهج‌البلاغه 33 59 245324 FA محمد رضا یوسفی دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم.(نویسنده مسئول) زهرا منتظرپناه کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم Journal Article 2025 02 22 Intertextuality is a well-established method for examining the influence between texts, a technique widely employed by literati across various dimensions. Since the maturation of mystical prose in Iran, a significant inclination toward the sayings of Amir al-Mu'minin (AS) has been observed. Mystics regarded Imam Ali (AS) as the Khatam al-Awliya (Seal of the Saints) and the supreme role model for mystical teachings on attaining the Truth. Consequently, the Imam's discourse naturally served as their primary model for conveying practical teachings to disciples<span dir="RTL" lang="FA">.</span> This study, employing a descriptive-analytical approach through the lens of intertextuality and relying on library-based data, investigates the influence of the sayings of Amir al-Mu'minin (AS) specifically the aphorisms on three seminal mystical texts: Kashf al-Mahjub (5th century), Asrar al-Tawhid (6th century), and Tadhkirat al-Awliya (7th century). The findings reveal that mystics adopted the words of Imam Ali (AS) in both form and content across four key dimensions A: conceptual and thematic B: rhetorical ( imagery) C: musical (rhyme and parallelism) and D: linguistic conciseness and eloquence. <br>The results indicate that mystics utilized Nahj al-Balagha themes for thematic construction and employed its imagery to render abstract concepts more tangible. Furthermore, by emulating the linguistic eloquence of the Imam's aphorisms, they articulated mystical doctrines in short, often rhymed, sentences to enhance their persuasive impact and facilitate memorization for the seeker.<strong> </strong> چکیده<br>بینامتنیت یکی از روش‌های مشهور تاثیرپذیری بین متون است. ادبا در محورهای گوناگون از این روش بهره برده‌اند. در ایران از نضج گرفتن نثر عرفانی، توجّه به کلام امیرالمؤمنین‌ علیه السلام مشهود است. آن‌ها امام‌علی‌ علیه السلام را به‌عنوان خاتم ‌الاولیا، اسوه حسنة آموزه‌‌های عرفانی در وصول به حق می‌دانستند. طبیعتاً کلام امام‌ علیه السلام نیز سرمشق آنان در بیان تعالیم کاربردیشان به مریدان تلقّی می‌شد. در این نوشتار که به روش تحلیلی- توصیفی با شیوه بینامتنیت و تکیه بر داده‌های کتابخانه‌ای به نگارش درآمده تأثیر سخنان امیرالمؤمنین‌ علیه السلام به ویژه در بخش حکمت‌ها بر سه متن شاخص عرفانی: کشف‌المحجوب (قرن پنجم)، اسرارالتّوحید(قرن ششم)، تذکره‌الاولیا(قرن‌هفتم) مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه بررسی نشان ‌می‌‌دهد عرفا هم در صورت هم در محتوا کلمات امام علی‌ علیه السلام را سرمشق خویش قرار داده در چهار محور الف)مفهومی و مضمونی؛ ب)بلاغی(تصویر سازی)؛ پ)موسیقایی(سجع، موازنه)؛ ت)ایجاز و اعجاز زبانی ازکلام ایشان تأثیر پذیرفته‌اند. آنان در چهار محور فوق با بهره‌گیری از مضامین نهج‌البلاغه مضمون‌سازی کرده‌اند؛ از تصاویر آن باهدف ملموس‌تر کردن موضوع ساخته؛ در اعجاز زبانی با تأسّی به کلام امیرالمؤمنین‌ علیه السلام به ویژه در حکمت‌ها،آموزه‌های عرفانی خود را در قالب جملات کوتاه و نوعاً مسجّع بیان ‌داشته‌اند تا هم تأثیرگذارتر باشد و هم حفظ آن در سینه سالک، سهل‌تر گردد. https://www.nahjmagz.ir/article_245324_f145cff1f3e70e0f6556911504369a3d.pdf