بنیاد بین المللی نهج البلاغه فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه 1735-8051 24 4 2026 03 18 An Analysis of the Nature, Dimensions, and Diversity of Divine Watchfulness over Man: A Focus on Nahj al-Balagha تحلیلی بر ماهیت و ابعاد و تنوع مراقبه خداوند از انسان با تمرکز در نهج البلاغه 159 185 245356 FA حسین ستوده نیا کارشناسی ارشد نهج‌البلاغه دانشگاه کاشان.(نویسنده مسئول) عباسعلی فراهتی دانشیار گروه نهج‌البلاغه دانشگاه کاشان.کاشان .ایران مریم السادات هاشمی دکتری کلام اسلامی .مدرس دانشگاه .اصفهان .ایران. Journal Article 2024 10 21 Given that mindfulness plays a significant role in the individual and social felicity and education of mankind, it has long been a subject of interest for thinkers across various schools of thought, particularly for proponents of the Islamically human-centric approach. Due to its profound importance, it has been addressed both directly and indirectly in the Holy Qur'an and the traditions (Hadiths) of the Ahl al-Bayt, especially those of Imam Ali (AS). However, to date, no comprehensive and independent scientific research has been conducted on this matter from the perspective of the Commander of the Faithful (AS). Therefore, considering the significance of mindfulness and with the aim of elucidating and promoting the viewpoint of Imam Ali (AS) on this subject, the present study employs an analytical-documentary method to provide a novel and holistic examination of one of the dimensions of mindfulness: God’s watchfulness over man, as discussed in Nahj al-Balagha. The findings of this research indicate that in the discourses of the Commander of the Faithful—which, after the Qur'an, are the most enduring words of humanity—mindfulness encompasses extensive types and dimensions and yields numerous consequences. Imam Ali’s (AS) perspective on mindfulness is holistic; it does not merely focus on the soul or the body, but rather encompasses various forms concerning God, man, and the human psyche. Furthermore, its effects are not confined to either this world or the hereafter, but are multifaceted, ultimately leading to human felicity in both realms. نظر به اینکه مراقبه تأثیر بسزایی در سعادت و تربیت فردی و اجتماعی بشر دارد، همواره از دیرباز مورد توجه اندیشمندان مکاتب مختلف به-ویژه صاحب‌نظران مکتب انسان‌ساز اسلام بوده‌است و از چنان جایگاه با ارزشی برخوردار است که در قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم السلام به ویژه روایات امیرمؤمنان علی علیه السلام نیز به صورت مستقیم و غیر مستقیم به آن اشاره شده‌ است؛ لکن تاکنون پژوهش علمی جامع و مستقلی درباره این مهم از دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام انجام نشده‌است؛ بر همین اساس با توجه به اهمیت مسئله مراقبه و با هدف تبیین و ترویج دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام در مورد این موضوع بر آن شدیم تا در پژوهش حاضر با روشی تحلیلی اسنادی با نگاهی نو و همه‌جانبه ماهیت یکی از ابعاد مراقبه که مراقبه خداوند از انسان است را در نهج‌البلاغه مورد بحث و واکاوی قرار دهیم. از یافته‌های پژوهش این است که در سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام که پس از قرآن ماندگارترین سخن آدمیان است؛ مراقبه دارای اقسام و ابعاد وسیعی است و آثار متعددی را در پی خواهد داشت. نگاه امیرالمؤمنین علیه السلام نسبت به مراقبه نگاهی همه‌جانبه است که تنها متوجه نفس یا جسم نیست، بلکه اقسام متعددی دارد که متوجه خدا، انسان و نفس انسانی است و آثار آن نیز تنها متوجه دنیا یا آخرت آدمی نیست، بلکه آثاری همه‌جانبه است که در غایت به سعادت انسان در دنیا و آخرت منجر می‌شود. https://www.nahjmagz.ir/article_245356_9ef2e3d2a0e11a0da4adc7d50f403e12.pdf