نسبت سنجی بین خطبه شقشقیه وکلیت میراث امیرمومنان و بلکه فرهنگ اسلام محمدی به منزله بخشی تفکیک ناپذیر از آن، نتایج روشنی را درحوزه اندیشه و عمل سیاسی- دینی و روان شناسی فضای عمومی جامعه پس از پیامبر (ص) پدیدار می سازد. این داوری ازآن رو دارای اهمیت است که "خطبه ناتمام شقشقیه" را از سویی می توان آیینه تمام نمای مهم ترین تحولات اجتماعی وسیاسی دانست که درمجموعه نهج البلاغه بازتاب یافته است و از سوی دیگر، می شود آن را به مثابه تصدیق کننده راستین همه مسائلی دانست که دغدغه‌های اصلی و در کل اندیشه سیاسی امام علی(ع) را ترسیم می کند. بدین سان، درمسیراولیه ارائه پاسخ برای این پرسش که وجود تقارن معنایی وتناسب محتوایی دربین میراث فرهنگی امام وخطبه سوم نهج البلاغه حامل چه پیامی است؛ امکان این فرضیه فراهم می شود که امیرمومنان (ع) درکارنامه کنش های اجتماعی ورفتارهای سیاسی خود دارای ملاحظاتی اساسی و تعیین کننده بوده که از جهان بینی توحیدی، عقلانیت مدنی ودرایت سیاسی آن حضرت براساس "آموزه های اسلام محمدی" مبتنی بر کتاب الله و سنت رسول الله(ص)حکایت می کند. حصول این فرضیه رساننده این معناست که وحدت نظروعمل درهمه شئون اعتقادی و سیاسی امیرالمؤمنین به صورت خود معنا داری بروز یافته که در قالب "صیانت ذات"1 انسان قابل تفسیر است که خود نخستین شرط پیشوایی سیاسی متعالی دریک جامعه دینی محسوب می‌گردد.