Nahjolbalagheh Research

Nahjolbalagheh Research

Mystical characteristics of monotheistic attributes in explaining the relationship between essence and divine attributes based on first sermon of Nahj al-balaghah

Document Type : Original Article

Authors
Mohammad Rezaei 1
Faeze Balaei 2
1 Assistant Professor of Theology Department . Faculty of Humanities . Bu Ali Sina University . Hamedan . Iran
2 Theology Department . Faculty of Humanities . Bu Ali Sina University . Hamedan . Iran
Abstract
One of the significant issues in theoretical monotheism is expressing the relationship between accurate positive attributes and the divine essence. In this regard, there are three main views: the abundance of attributes on the essence (Ash'arite approach), the representation of the divine essence of attributes (Mu'tazilite approach), and the objectivity of attributes with the divine essence (Imamiyya and philosophers' approach). In the first sermon of Nahj al-Balaghah, Amir al-Mu'minin Ali (AS) considers the perfection of sincerity as the denial of attributes from the divine essence. Numerous interpretations have been made to explain this narration. The present article uses a descriptive-analytic method to analyze the views of Muslim mystics and study the relationship between divine names, attributes, and essence based on the first sermon of Nahj al-Balaghah. Based on the research findings, it was revealed that mystics in the field of ontology believe that there is no adjective and determination in the first stage, that is, the essence of the unseen, and in the second stage, manifestations and appointments appear. The first stage is the same as the denial of attributes, and the second stage is when the divine names and attributes are manifested and determined. This level is the objectivity of the divine essence with the divine names and attributes. Mystics consider the divine names to be existential and truthful, so the view of those who believe in rational validity or negative meanings for the names is rejected by them.
Keywords
Monotheism of attributes
Nahj al-Balaghah
the negation of attributes
the objectivity of attributes
mystics

  1. منابع

    . نهج البلاغه

    1. آملی، سید حیدر. 1368ش، نقد النقود فی معرفة الوجود، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
    2. ابن ترکه، صائن الدین علی، 1360ش، تمهید القواعد، مصحح: سید جلال الدین آشتیانی، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
    3. ابن سینا، حسین بن عبدالله ، 1421ق، التعلیقات، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    4.  1363ش، المبدأ و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی، طهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران.
    5. ابن عربی، محیی الدین، 1422ق، تفسیر ابن عربی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    6. اشعری، ابوالحسن ، 1400ق، مقالات الاسلامیین، تصحیح هلموت ریتر، بی جا: دار النشر.
    7. ابن عبدالکریم العقل، ناصر، 1418ق، القدریة و المرجئة ، ریاض: دارالوطن.
    8. ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله، 1404ق، شرح نهج البلاغه، تحقیق:محمد ابوالفضل ابراهیم، قم:کتابخانه آیة اللّه مرعشی نجفی.
    9. ابن میثم بحرانی، میثم بن علی، 1427 ق، شرح نهج البلاغه، قم: انوار الهدی.
    10. احسائی،ابن ابی جمهور، 1985م، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، تحقیق: آیت الله مرعشى نجفى و مجتبی عراقی، بی جا.
    11. خمینی، سید روح الله، 1386ش، مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه، چاپ ششم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    12. تفتازانی، سعدالدین، 1409ق، شرح المقاصد، تحقیق عبدالرحمن عمیره، قم: الشریف الرضی .
    13. حسینی طهرانی ، سید محمد حسین، 1423ق، مهر تابان، چاپ پنجم، مشهد: مؤسسه ترجمه و نشر دوره­ی علوم و معارف اسلام.
    14. حلی، حسن بن یوسف، 1382ش، کشف المراد، تحقیق: جعفر سبحانی، قم: مؤسسه الامام الصادق علیه‌السلام .
    15. جامی، عبدالرحمن، 1370ش، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، تصحیح: سید جلال ­الدین آشتیانی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات ارشاد اسلامی.
    16. جرجانی، سید شریف علی بن محمد، 1325ق، شرح المواقف، تحقیق بدر الدین نعسانی، قم : الشریف الرضی.
    17. جندی، مؤیدالدین، 1423ق، شرح فصوص الحکم، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.
    18. رازی، فخرالدین، 1406ق، شرح اسماء الله الحسنی، قاهره: مکتبة الکلیات الازهریه.
    19. سبزواری، ملاهادی، 1384ش، اسرار الحکم، قم: مطبوعات دینی.
    20. سهروردی، شهاب الدین یحیی، 1375ش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    21. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، 1421ق، الملل و النحل، تحقیق امیر علی مهنا و علی حسن فاعور، بیروت: دار المعرفة.
    22. شیرازی، مسعود بن عبدالله، 1359ش، نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص، تحقیق: رجبعلی مظلومی، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.
    23. صدوق، محمد بن بابویه، 1412ق، الاعتقادات فی دین الامامیة، تحقیق غلامرضا مازندرانی، قم: انتشارات المحقق.
    24.  1387ش، التوحید، طهران: مکتبة الصدوق.
    25. صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم، 1383ش، الشواهد الربوبیة، ترجمه جواد مصلح ، تهران: سروش ( انتشارات صدا و سیما).
    26.  1981م، الاسفارالاربعة، بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
    27.  1378ش، المظاهر الالهیة، تحقیق: سید محمد خامنه ­ای، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
    28.  1387ش، المبدأ و المعاد، تحقیق سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.
    29. طباطبائی، سید محمد حسین، 1385ش، نهایة الحکمة، قم: مرکز اصدارات مؤسسه الامام الخمینی للتعلیم و البحث.
    30.  1423ق، بدایة الحکمة، تحقیق عباس علی سبزواری، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
    31. عطوان،حسین، 1371ش، فرقه های اسلامی در سرزمین شام در عصر اموی، ترجمه حمیدرضا شیخی، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس.
    32. فارابی، ابونصر، 1405ق، الجمع بین رأی الحکیمین، طهران: انتشارات الزهرا.
    33.  1996م، کتاب السیاسة المدینة، بیروت: مکتبة الهلال.
    34. فناری، شمس الدین محمد حمزه، 2010م، مصباح الانس بین المعقول و المشهود، تحقیق: عاصم ابراهیم الکیالی، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    35. کاشانی، عبدالرزاق، 1426ق، اصطلاحات الصوفیه، تحقیق: ابراهیم الکیالی الحسینی الشاذلی الدرقاوی، بیروت: دار الکتب العلمیه .
    36.  1370ش، شرح فصوص الحکم، قم: انتشارات بیدار.
    37. قمشه ای، محمدرضا، 1378ش، مجموعه­ ی آثار آقا محمد رضا قمشه ای حکیم صهبا، تحیق: حامد ناجی اصفهانی، خلیل بهرامی قصرچمی، اصفهان: کانون پژوهش.
    38. قمی، قاضی سعید، 1379ش، شرح الاربعین، تحقیق: نجفقلی حبیبی، طهران : میراث مکتوب.
    39.  1381ش، شرح توحید الصدوق، تحقیق: نجفقلی حبیبی، چاپ دوم، طهران: مؤسسةالطباعة و النشر لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
    40. قونوی، صدرالدین، 1371ش، النصوص، تحقیق: سید جلال الدین آشتیانی، طهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    41.  2010 م، مفتاح الغیب، تحقیق: سید جلال الدین آشتیانی، بیروت : دار الکتب العلمیه .
    42.  1381ش، اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن ، تحقیق: سید جلال الدین آشتیانی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    43. قیصری ، داوود، 1375ش، شرح فصوص الحکم، تحقیق: سید جلال الدین آشتیانی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    44.  1381ش، رسائل قیصری، تحقیق: سید جلال الدین آشتیانی، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
    45. کلینی، محمد بن یعقوب، 1407ق، الکافی، طهران:دارالکتب الاسلامیه.
    46. مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1983م، بحار الانوار، بیروت: مؤسسةالوفاء.
    47. مفید، محمد بن محمد، 1413ق، اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
    48. میرداماد، محمد باقر، 1376ش، تقویم الایمان و شرحه کشف الحقائق، طهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
    49. مصباح، مجتبی، 1379ش، فلسفه اخلاق، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    50. نوری طبرسی، میرزا حسین، 1415ق، خاتمه مستدرک الوسائل، چاپ اول، قم: مؤسسه­ ی آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث.
    51. یزدان پناه، یدالله، 1389ش، مبانی و اصول عرفان نظری، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

    مقاله ها

    1. احمدوند، معروف علی،1393ش، «بررسی و نقد نظریه اتحاد مفهومی و مصداقی ذات و صفات الهی»، فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه قم، سال شانزدهم، شماره دوم، شماره پیاپی 62، 175-192 .
    2. اعتصامی، عبدالهادی،1392ش، « مسئله نفی صفات در روایات اهل بیت»، تحقیقات کلامی، شماره 2، 29-50.
    3. خادمی، حمید رضا، 1394ش، «تبیین رابطه صفات ذاتی و ذات واجب از دیدگاه صدر الدین شیرازی»، فصلنامه پژوهشهای فلسفی – کلامی دانشگاه قم، سال هفدهم شماره چهارم، شماره پیاپی 68، 89-108.
    4. رضائی هفتادر، حسن، 1397ش، « بازپژوهی تفسیر توحید صفاتی در خطبه اول نهج البلاغه»، فصلنامه علمی – پژوهشی اندیشه نوین دینی، شماره 53، سال 14، 57-72.
    5. عابدی، احمد، «بررسی دیدگاه قاضی سعید قمی در نفی اتصاف ذات خداوند به اسماء و صفات»، فصلنامه ­ی علمی پژوهشی دانشگاه قم، سال یازدهم، شماره سوم و چهارم: 143-162.

       57.  عشریه، رحمان، 1398ش، « ارزیابی آموزه نفی صفات در نهج البلاغه در اندیشه این میثم بحرانی». فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه. سال هفتم، شماره 26.