Nahjolbalagheh Research

Nahjolbalagheh Research

Metatextual Analysis of the Analogy of Humans to Animals in Khutbah Shaqshaqiyyah with an Emphasis on Ancient Arabic Oral Culture

Document Type : Original Article

Authors
Pouran Mirzaei 1
Atiyeh Salmani 2
1 Associate Professor of Hadith Department, Faculty of Hadith Sciences and Education, University of Quran and Hadith, Tehran, Iran.
2 M.A. of Quran and Hadith Sciences, University of Quran and Hadith, Tehran, Iran.
Abstract
Disregarding cultural distinctions among nations and their impact on reading ancient texts sometimes makes it difficult to discover the speaker's intent. This issue is more evident in understanding the meaning of certain allusions and analogies, such as "likening humans to animals"; because today, this type of speech appears ugly and reprehensible in Persian-speaking society. Nahj al-Balagha is one of the most prominent and widely read ancient religious texts, and ignoring these differences in reading its phrases leads to ambiguity in the minds of readers. Khutbah Shaqshaqiyyah, as one of the most prominent sermons of Nahj al-Balagha, contains various types of "likening humans to animals." The present article, using an analytical-deductive method, attempts to analyze and explain the reasons for using these expressions by examining ancient Arabic oral culture and drawing attention to linguistic and non-linguistic elements effective in understanding. Proving the multi-functional nature of these analogies and their positive and negative semantic load in the first century is considered one of the most important results of this research, which consequently leads to the discourse moving beyond insult and abuse to achieve rational goals such as explanation and enlightenment, warning and dispelling heedlessness, encouragement and incitement, praise, rebuke, and reproach, along with benevolence.
Keywords
Analogy of humans to animals, Nahj al-Balagha, Khutbah Shaqshaqiyyah, ancient Arabic oral culture

منابع

القرآن الکریم
1.         ابن‌ابی‌‌الحدید، 1387 ق، شرح نهج‌البلاغه، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، دوم، قاهره: دار احیاء الکتب العربیه‏.
2.         ابن‌اثیر جزری، عزالدین، 1409 ق،  أسد الغابة فی معرفة الصحابه، بیروت: دار الفکر.
3.         ابن‌شجری، هبةالله بن علی، 1344 ق،  مختارات شعراء العرب، ‏شرح: محمود حسن زناتی، مصر: مطبعه الاعتماد.
4.         اب‍ن‌م‍ن‍ظور، م‍ح‍م‍د ب‍ن م‍ک‍رم‌، 1414 ق،  لسان العرب، سوم، بیروت: دار صادر‏.
5.         ابن‌میثم، میثم بن علی، 1404 ق،  شرح نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر الکتاب‏.
6.         ابن‌میمون‌البغدادی، محمد بن المبارک، بی‌تا،  منتهی الطلب من أشعار العرب، بی‌جا: نسخه الکترونیکی موجود در مکتبه شامله.
7.         احمد بن حنبل، 1421 ق،  مسند احمد، تحقیق: شعیب الأرنؤوط، بیروت: مؤسسة الرسالة.
8.         ارفع، سید کاظم، 1379ش،  ترجمه  نهج‌البلاغه، دوم، تهران: انتشارات فیض کاشانی.
9.         اسماعیلی، امیر، 1364ش، ترجمه نهج‌البلاغه، تهران: طاهری.
10.     انصاری قمی،محمد علی، بی‌تا،  ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: محمدعلی علمی.
11.     انصاریان، حسین، 1388ش، ترجمه  نهج‌البلاغه، قم: دار العرفان.
12.     آقا میرزایی، ناهید، 1379ش، ترجمه  نهج‌البلاغه،  تهران: بهزاد.
13.     بخاری، محمد بن اسماعیل، 1422 ق،  صحیح بخاری، تحقیق: جماعة من العلماء، بیروت: دار طوق النجاة.
14.     بهشتی، محمد، بی‌تا،  ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: تابان.
15.     ثعالبی، ابومنصور، بی‌تا،  ثمار القلوب فی المضاف والمنسوب، قاهره: دار المعارف.
16.     ‏جاحظ، عمرو بن بحر، ۱۴۲۴ ق،  الحیوان، دوم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
17.     جارم، محمد نعمان، 1341 ق،  ادیان العرب فی الجاهلی، مصر: مطبعة السعادة بجوار محافظة مصر.
18.     جعفری، سید محمد مهدی، 1388ش، ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: ذکر.
19.     جعفری، محمد تقی، 1386ش، ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: شرکت تعاونی کار آفرینان فرهنگ و هنر.
20.     خالدی سردشتی، علی و سید محمد موسوی بفرویی، 1399ش،  بررسی آواشناسی خطبه شقشقیه و دشتی، محمد، 1380ش،  ترجمه  نهج‌البلاغه، قم: موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین.
21.     دمیری، کمال‌الدین محمد، ۱۴۲۴ ق،  حیاة الحیوان الکبری، دوم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
22.     دنبلی خویی، ابراهیم، بی‌تا،  الدرة النجفیة، بی‌جا: بی‌نا.‏
23.     دین پرور، سید جمال‌الدین، 1379ش،  ترجمه  نهج‌البلاغه پارسی، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
24.     دینوری، ابن‌قتیبه، ۱۴۲۳ ق،  الشعر والشعراء، قاهره: دار الحدیث.
25.     ذهبی، شمس‌الدین محمد بن احمد، 1405 ق، سیر أعلام النبلاء، تحقیق: جمعی از محققین به إشراف شعیب الأرناؤوط، سوم، بی‌جا: مؤسسة الرسالة.
26.     زمخشری، محمود بن عمر، 1412  ق،  ربیع الأبرار ونصوص الأخیار، بیروت: مؤسسة الأعلمی.
27.     سپهر خراسانی، احمد، 1358ش،  ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: سازمان انتشارات اشرفی.
28.     سمعانی، عبدالکریم بن محمد، 1382 ق،  الأنساب، تحقیق: عبد الرحمن بن یحیى المعلمی الیمانی و دیگران، حیدرآباد: مجلس دائرة‌المعارف العثمانیة.
29.     سید رضی، محمد بن حسین، 1377ش،  نهج‌البلاغه (با ترجمه فارسی قرن پنجم و ششم)، تصحیح: عزیز الله جوینی، دوم، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
30.     سید رضی، محمد بن حسین، 1980 م،  نهج‌البلاغه، تحقیق: صبحی صالح، بیروت: دار الکتب اللبنانی.
31.     سیوطی، جلال‌الدین، 1418  ق،  المزهر فی علوم اللغة وأنواعها، تحقیق: فؤاد علی منصور، بیروت: دار الکتب العلمیة.
32.     شهیدی، جعفر، 1378ش،  ترجمه نهج‌البلاغه، تهران: دفتر انتشارات علمی و فرهنگی.
33.     شیبانی، ابی عمرو، 1422‍ ق،  شرح المعلقات التسع، تحقیق: عبدالمجید همو، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
34.     شیروانی، علی، 1381ش، ترجمه  نهج‌البلاغه، قم: دفتر نشر نسیم حیات.
35.     طیرانی،مریم سادات و دیگران، 1398ش،  تحلیل خطبه شِقشِقیّه با تکیه بر بافت شناسی اجتماعی- عابدینی مطلق، کاظم، 1379ش، ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: آفرینه.
36.     عسقلانی، ابن‌حجر احمد بن علی، 1326 ‍ق،  تهذیب التهذیب، هند: مطبعة دائرة‌المعارف النظامیة.
37.     ‏عقیلی، جواد علی، 1422 ق،  المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، چهارم، بیروت: دار الساقی،
38.     فقیهی، علی اصغر، 1376ش،  ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: صبا.
39.     فیض‌الاسلام اصفهانی، علی‌نقی، 1368ش،  ترجمه  نهج‌البلاغه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فقیه، 1368.
40.     قرشی بنابی، سید علی‌اکبر، 1377ش، مفردات نهج‌البلاغه، تصحیح: بکایی، محمد حسین، تهران: مرکز فرهنگی نشر قبله.
41.     قطب راوندی، سعید بن هبه‌الله، 1406 ق، منهاج البراعه، تحقیق: عبد اللطیف حسینی کوه کمری، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی‏.
42.     قلقشندی، احمد بن علی، بی‌تا،  صبح الاعشی فی صناعة الإنشاء، بیروت: دار الکتب العلمیه.
43.     لطفی، عبدالبدیع، 1406 ق،  عبقریة اللغة العربیة فی رؤیة الانسان و الحیوان و السماء و الکواکب، جدة: النادی الادبی الثقافی.
44.     محمودی، سعیده و دیگران، 1398ش،  تحلیل استراتژی گفتمان ادبی خطبه شقشقیه، علوم قرآن و حدیث، سال ‏پنجاه و یکم، 201- 224.‏
45.     معادیخواه، عبدالمجید، 1374ش،  خورشید بی غروب (ترجمه نهج‌البلاغه)، تهران: نشر ذره.
46.     مکارم شیرازی، امامی و آشتیانی، ناصر، محمدجعفر و  محمدرضا ، ترجمه گویا و شرح فشرده‌ای بر نهج‌البلاغه، قم: هدف، بی‌تا.
47.     مکارم شیرازی، ناصر، 1375ش،  پیام امام امیرالمؤمنین×، پدیدآورنده: جمعی از فضلا، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
48.     منتظری، حسینعلی، 1383ش،  درس‌هایی از نهج‌البلاغه، تهران: سرایی.
49.     مؤسسه لغت‌نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی، https://dehkhoda.ut.ac.ir.
50.     میرزائی، پوران و سلمانی، عطیه، 1402ش،  تأثیر تمایزات فرهنگی در فهم حیوان‌انگاری انسان در نهج‌البلاغه، تهران: دارالحدیث.
51.     هاشمی، احمد، بی‌تا،  جواهر البلاغة فی المعانی والبیان والبدیع، بیروت: مکتبة العصریة.
52.     ‏هاشمی خویی، حبیب الله بن محمد و دیگران، 1400 ق،  منهاج البراعة، تهران: مکتبه الاسلامیه‏.
مقالات
53.     ترابی میبدی، داود، 1394ش، جایگاه هجو در تبلیغ دین، مبلغان، 194.
54.     جایگاه آن در ‏ارتباط معنایی حروف و واژگان، مطالعات ادبی متون اسلامی، سال چهارم، 49 – 66.
55.     سجادی، سید ابوالفضل و فریبا هادی فرد، 1392ش،  بررسی واژگان متقاربة المعنی در خطبه شقشقیه نهج‌البلاغه، ‏حسنا، سال پنجم، 126 - 158.‏
56.     سیاسی، نظریه ‏فراگفتمان و مبانی بلاغت، زبان شناسی و گویش‌های خراسان، سال یازدهم (20)، 173- 192.‏
57.     عباسی، علی اکبر، 1398ش، مقایسه تحلیلی آراء دو شارح نهج‌البلاغه (ابن‌ابی‌الحدید و ابن‌میثم) درباره خطبه ‏شقشقیه، شیعه شناسی، دوره هفدهم (66)، 37 -54.‏
58.     عشایری منفرد، محمد، 1391ش،  نگاهی معناشناختی به حیوان‌انگاری انسان‌ها در زبان نهج‌البلاغه و لزوم حفظ ‏حرمت انسان، مجموعه مقالات برگزیده نخستین همایش ملی نهج‌البلاغه و ادبیات، ج 2، 25 ـ 51.