Nahjolbalagheh Research

Nahjolbalagheh Research

Anthropological Foundations of the Rights of Men and Women In Nahj al-Balagha

Document Type : Original Article

Authors
hajar bakhtari ebrahim saraee 1
Boshra Karimi 2
Tahereh Khalaj 3
1 Director of the Department of Islamic Studies, Refah Faculty, Tehran
2 “PhD in Private Law, Lecturer at University”
3 Master’s Degree in Family Law”
Abstract
Necessity: Elucidating the anthropological foundations of the rights of men and women in Islam is of paramount importance, as a correct understanding of the shared and specific rights of both genders plays a decisive role in achieving social justice, balancing responsibilities, and stabilizing familial and social relations. This research is conducted with an anthropological approach, emphasizing the teachings of Nahj al-Balagha.
Methodology: A descriptive-analytical method was employed, with data gathered and analyzed through the study of the Holy Quran, Nahj al-Balagha, and authoritative jurisprudential and anthropological sources. Findings: The findings indicate that in terms of human essence, men and women possess a unified ontological core. This existential commonality serves as the basis for equality in human dignity, religious beliefs, moral values, and social responsibilities. Concurrently, the developmental (ontological), psychological, and physical differences between the two genders are viewed as a manifestation of divine wisdom and complementary to one another, accounting for the distinctions in certain rights and duties within the realms of family and society.
Conclusion: The research concludes that from the perspective of Nahj al-Balagha, the Islamic legal system is predicated on the harmony between Takwin (ontological creation) and Tashri (legislated law). The rights of men and women are organized not on the basis of discrimination, but on the principles of justice, proportionality, and complementarity—a framework that facilitates individual felicity, the stability of the family institution, and social equilibrium.
Keywords
Anthropological Foundations
Rights of Men and Women
Nahj al-Balagha
Gender Equality
Islamic Justice
منابع
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه،  ۱۳۷۹ش، ترجمه: محمد دشتی، قم: مشهور.
1. آر. بلاستر، آنتونی،  ۱۳۷۷ش، لیبرالیسم غرب، ظهور و سقوط، ترجمه: عباس مخبر. تهران: مرکز.
2. ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، ۱۳۳۷ش، شرح نهج‌البلاغه، محقق: ابراهیم، محمد ابوالفضل، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی  رحمه الله.
3. ابن أبی جمهور احسایی ، محمد بن علی،  ۱۴۰۳ق، عوالی اللئالی العزیزیه،  قم: دار سیدالشهدا.
4. ابن‌میثم ،میثم بن علی، ۱۳۶۲ش، شرح نهج‌البلاغه ،مترجم: عطایی، محمد رضا،دفتر نشر الکتاب، بی جا.
5. ابن‌میثم، میثم بن علی ۱۳۶۶ش،اختیار مصباح السالکین من کلام مولانا و امامنا أمیرالمؤمنین علی بن ابی طالب  علیه السلام (شرح نهج‌البلاغه الوسیط) ،محقق: امینی، محمد هادی، مشهد: آستان قدس رضوی. بنیاد پژوهشهای اسلامى. 
6. اتکینسون، ریتال و دیگران، ۱۳۸۴ش، زمینه روانشناسی، ترجمه: تقی براهنی و دیگران، تهران: رشد.
7. بیضون، لبیب،۱۳۷۵ش تصنیف نهج‌البلاغه، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
8. بیهقی نیشابوری کیدری، محمد بن حسین، ۱۳۷۵ش، حدائق الحقائق فی شرح نهج‌البلاغه، محقق: عطاردی قوچانی، عزیز الله، قم: بنیاد نهج‌البلاغه .
9. پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۱ش، درآمدی بر حقوق اسلام، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها( سمت).
10. پیس، آلن، ۱۳۸۲ش، چرا مردان به حرف زنان گوش نمی‌دهند؟، ترجمه: آذر محمودی، تهران: فصل سبز. 
11. جمشیدی، اسدالله، ۱۳۸۵ش، زن در فرهنگ و اندیشه اسلامی، جستاری در هستی شناسی زن، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی+. 
12. جوادی آملی، عبدالله،  ۱۳۷۸ش، زن در آیینه جمال و جلال، قم: مرکز نشر اسراء.
13. الحسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، ۱۳۶۳ش، تفسیر اثنا عشری، تهران: میقات.
14. حکمت نیا، محمود،  ۱۳۸۸ش ، فلسفه حقوق خانواده، تهران: شورای فرهنگی اجتماعی زنان.
15. حکمت نیا، محمود، ۱۳۹۰ش، فلسفه نظام حقوق زن، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی.
16. حکمت نیا، محمود، ۱۳۹۲ش، حقوق زن و خانواده، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
17. خامنه‌ای، محمد،  ۱۳۸۷ش، فلسفه زن بودن، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
18. خسروی حسینی، غلامرضا،  ۱۳۷۴ش، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، تهران: مرتضوی.
19. خویی، حبیب الله بن محمد،۱۳۵۸ش، منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغه،مصحح: ابراهیم میانجی، تهران: مکتبة الاسلامیة .
20. دشتی، محمد، نهج الحیاة، تهران: بنیاد نهح البلاغه.
21. دنبلی خویی، ابراهیم بن حسین، الدرة النجفیة فی شرح نهج‌البلاغة،بی تا،بی جا.
22. دهخدا، علی اکبر، ۱۳۷۳ش، لغت نامه دهخدا، ج6، تهران: دانشگاه تهران.
23. دین پرور ،جمال الدین،  ۱۳۷۹ش، ترجمه نهج‌البلاغه، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
24. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ۱۴۱۲ق، معجم مفردات الفاظ القرآن، لبنان: دارالعلم.
25. رحمتی، محمد صادق،  ۱۳۷۱ش ، روانشناسی اجتماعی معاصر، تهران: سینا.  
26. ریترز،جورج، ۱۳۸۰ش، نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
27. زمانی، مصطفی، ۱۳۷۷ش، ترجمه نهج‌البلاغه امام‌علی علیه السلام، تهران: موسسه انتشارات نبوی.
28. ساروخانی، باقر،  ۱۳۷۵ش، دایره المعارف علوم اجتماعی، تهران: کیهان.
29. سبحانی تبریزی، جعفر،  ۱۴۱۸ق، نظام القضاء و الشهاده  فی الشریعه الاسلامیه الغراء، قم: موسسه امام صادق علیه السلام. 
30. سبحانی تبریزی، جعفر، ( بی‌تا)، تهذیب الاصول، قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
31. شاذلی، سید بن قطب بن ابراهیم، ۱۴۱۲ق، فی ظلال القرآن، بیروت: دارالشروق.
32. شوشتری، محمدتقی۱۳۷۹ش، بهج الصباغة فی شرح نهج‌البلاغه، مترجم: جزایری، علی‌محمد، تهران:موسسه امیرکبیر.
33. صانع پور، مریم، ۱۳۷۸ش، نقدی بر مبانی معرفت شناسی اومانیسم، تهران: کانون اندیشه جوان.
34. صدوق، محمد بن علی بن بابویه القمی، (بی‌تا )، من لایحضره الفقیه، تحقیق: علی اکبر الغفاری، قم: موسسه النشر الاسلامی. 
35. صفار، محمد جواد، ۱۳۹۰ش، درس هایی از حقوق خانواده، تهران: انتشارات جنگل، جاودانه.
36. صفایی، سید حسین؛ امامی ،اسدالله، ۱۳۹۲ش، مختصر حقوق خانواده، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
37. طالقانی، محمود،۱۳۷۴ش پرتوی از نهج‌البلاغه، پژوهش و ویراستاری: محمدمهدی جعفری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
38. طباطبایی، محمد حسین،  ۱۴۱۷ش، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
39. طبرسی، فضل بن حسن، ۱۳۷۰ش، مکارم الاخلاق ، قم: شریف رضی.
40. عظیم زاده اردبیلی، فائزه؛ ذبیحی بیدگلی، عاطفه، ۱۳۹۶ش، مبانی حقوق خانواده در اسلام و غرب، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
41. فروم، اریک، ۱۳۷۳ش، هنر عشق ورزیدن، ترجمه: پوری سلطانی، تهران: مروارید.
42. قائمی،علی، ۱۳۸۴ش ، نظام حیات خانواده در اسلام، تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
43. قرائتی، محسن،  ۱۳۸۶ش ، پرتوی از اسرار نماز، تهران: ستاد اقامه نماز. 
44. قطب راوندی، سعید بن هبةالله ،۱۳۶۴ش منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغة (راوندی)، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله‌مرعشی نجفی رحمه الله.
45. کاتوزیان، ناصر،  ۱۳۷۵ش، حقوق مدنی خانواده، تهران: بازارچه کتاب. 
46. کاتوزیان، ناصر،  ۱۳۷۵ش، دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده، تهران: موسسه نشر یلدا.
47. کاتوزیان، ناصر،  ۱۳۷۵ش، مقدمه علم حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار.
48. کارلسون، کان جی و دیگران، ۱۳۷۹ش، بهداشت روانی زنان، ترجمه: خدیجه ابوالمعالی و دیگران، تهران: ساوالان.
49. کاشانی، فتح‌‌الله بن شکرالله، ۱۳۷۸ش، تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین، مصحح: محمد جواد ذهنی تهرانی، تهران: پیام حق .
50. کاشانی، ملا فتح الله،  ۱۳۳۶ش، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران: کتابفروشی محمدحسن علمی.
51. کلینی، محمد بن یعقوب( ابوجعفر)، ۱۴۰۷ق، الکافی(ط- الاسلامیه)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
52. کوئن،بروس، ۱۳۷۷ش، درآمدی بر جامعه شناسی، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: توتیا.
53. گاردنر، ویلیام،  ۱۳۸۷ش، جنگ علیه خانواده، ترجمه: معصومه محمدی، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
54. گان، کریستین،  ۱۳۷۵ش ، استخوان شناسی و  مفصل شناسی، ترجمه: صوفیا نقدی، تهران: نحل.
55. گنجی، حمزه، ۱۳۷۴ش، روانشناسی عمومی، تهران: بعثت.
56. لطف آبادی، حسین،  ۱۳۷۸ش، روانشناسی رشد، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها. 
57. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی،۱۳۶۶ش، شرح نهج‌البلاغه:  المقتطف من بحار الأنوار للعلامة المجلسی قدس سره، مصحح: مرتضی حاجعلی فرد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات .
58. محمدی ری‌شهری، محمد، ۱۳۹۵ش، تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث.
59. مصباح، محمد تقی،  ۱۳۸۲ش، پرسشها و پاسخها،  قم: موسسه پژوهشی امام خمینی (قدس سره). 
60. مطهری، مرتضی،  ۱۳۸۲ش، نظام حقوق زن در اسلام، قم: صدرا.  
61. معین، محمد، ۱۳۸۸ش،  فرهنگ معین، تهران: موسسه انتشارات امیر کبیر. 
62. مغنیه، محمدجواد، ۱۳۵۸ش، فی ظلال نهج‌البلاغه، بیروت: دار العلم للملایین .
63. مکارم شیرازی، ناصر،  ۱۳۷۴ش، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
64. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۷۵ش، پیام امام امیر المؤمنین  علیه السلام: شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه، تهران:
65. دار الکتب الإسلامیة
66. مهریزی، مهدی، ۱۳۸۶ش، زن در اندیشه اسلامی، تهران: پژوهشگاه اسلامی.
67. موسوی، عباس علی، ۱۳۷۶ش، شرح نهج‌البلاغه، بیروت: دار الرسول الاکرم ’.
پایان نامه‌ها و مقالات
68. پناهی ،علی احمد، ۱۳۸۷ش ،خانواده از منظر دین و روانشناسی، معرفت، شماره۱۳۵.
69. دیبند خسروی، مطهره ،  ۱۳۹۴ش ، خانواده آرمانی از دیدگاه امام‌علی علیه السلام، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد، دانشکده علوم انسانی، نهج‌البلاغه.
70. سلامی‌فر، ابراهیم، ۱۳۹۴ش، «اصول و مبانی حقوق خانواده از دیدگاه شهید مطهری»، پایان نامه کارشناسی ارشد،  دانشکده اصول الدین. 
71. ضیاءالدینی، اسماء۱۳۹۶ش ، «مبانی تفاوت حقوق زن و مرد در خانواده در ایران»، پایان نامه کارشناسی ارشد.
72. طیب نیا، محمد صالح؛ رنجکش آدرمنابادی، مختار ،  ۱۳۹۵ش ، نقش خداباوری در تهذیب اخلاق فردی از منظر نهج‌البلاغه، همدان: فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه.
73. فرهمند، مریم، بختیاری، آمنه،  ۱۳۸۵ش ، واگرد‌های فمنیستی در ازدواج، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، شماره ۳۱.
یوسف‌زاده، زهرا، ۱۳۹۳ش«سلوک امام‌علی علیه السلام در شئون خانوادگی با تأکید بر نهج‌البلاغه»، پایان نامه کارشناسی ارشدیزد، دانشگاه یزد، دانشکده علوم انسانی.