1
عضو هیئت علمی گروه روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس
2
عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه بجنورد.( نویسنده مسئول)
چکیده
نسبت سنجی بین خطبه شقشقیه وکلیت میراث پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امیرمؤمنان علیه السلام، سنت فرهنگی اسلام را در قالب معرفت سیاسی امامت و ولایت پدیدار میسازد. این داوری از آن رو اهمیت مییابد که "خطبه ناتمام شقشقیه" را از سویی میتوان آیینه تمام نمای مهمترین تحولات سیاسی و اجتماعی دانست که نه تنها در جامع نهجالبلاغه که در کلیت میراث خاندان عصمت بازتاب یافته است و از سویی دیگر، میتوان آن را به مثابه تصدیق کننده راستین مسائلی دانست که زوایایی از فکر و فلسفه راستین زندگانی را در علم و عمل دینی- حکومتی امام علی علیه السلام ترسیم میکند. بدین سان، درمسیر اولیه ارائه پاسخ به این پرسش که وجود تقارن معنایی وتناسب محتوایی در بین میراث فرهنگی امامj و خطبه سوم نهج البلاغه در خصوص آسیب شناسی حکومت پس از پیامبر صلی الله علیه و آله و تحولات جامعه عصر آن حضرت حامل چه پیامی است؟ امکان این فرضیه فراهم میشود که امیرمؤمنان علیه السلام در اندیشه سیاسی و کنشهای سیاسی و اجتماعی خود دارای ملاحظاتی اساسی و تعیین کننده بود که از جهان بینی توحیدی، عقلانیت مدنی و درایت سیاسی آن حضرت ناشی شده و براساس "آموزههای اسلام" مبتنی بر قرآن کریم و سنت پیامبر اکرمk قوام یافته و بیانگر نگاه متعالی و انسانی او به سیاست و رهبری جامعه و ارتباط صیانت ذات حضرتش با آن است. چنین فرضیهای رساننده این معناست که وحدت نظر و عمل در همه شئون اعتقادی و سیاسی امیرالمؤمنین جریان یافته و در قالب "سیاست متعالی" و"صیانت ذات"1 که بدون تردید مهمترین ارکان رهبری و حکمرانی راستین در یک جامعه دینی محسوب میشود متجلی گردیده است. در مسیر اخذ این معنا روش تفسیری "هرمنوتیک عام" را به منزله چارچوب روشی این نوشتار برگزیدهایم تا به واسطه آموزههای شلایرماخر بتوانیم عمل تفسیر متن (خطبه شقشقیه) را در تبیین موقعیت زیست دینی- سیاسی گوینده آن، معطوف به شرایط زمینهای متن به کار گیریم.
بشیریه، حسین، 1374ش، انقلاب و بسیج سیاسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
پورنجاتی، یعقوب، 1382ش، قاعده زرین کانت ، تهران : امیرکبیر.
جعفری، محمد تقی، 1389ش، (ب)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه ، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جعفری، محمدتقی، 1389 ش،(الف)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جعفری، محمدتقی، 1389ش، حکمت اصول سیاسی اسلام ( ترجمه و تفسیر فرمان مالک اشتر)، تهران: بنیاد نهج البلاغه.
جمشیدی، محمدحسین، 1385ش، رخ اندیشه، کتاب اول: روش شناسی شناخت اندیشه های سیاسی، تهران: کلبه معرفت.
جمشیدی، محمدحسین، توکلی امید ، 1398ش، رابطه سیاست و اخلاق در اندیشه امام خمینی(ره)، تهران: موسسه چاپ و نشر عروج.
حسینی خطیب، سید عبدالزهراء، 1409ق، مصادر نهج البلاغه و اسانیده، بیروت: دارالزهراءعلیهاالسلام .
حشمت زاده، محمدباقر، 1377ش، انقلاب اسلامی و جمهوریت، تهران: سازمان فرهنگی انقلاب اسلامی.
خمینی(امام)(ره)، سید روح الله، 1378ش، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خوارزمی، موفق بن احمد ، 1411ق، المناقب، قم: موسسة النشرالاسلامی.
دمیری، محمد بن موسی، 1424ق، حیاة الحیوان الکبری، محقق احمد حسن بسج، بیروت: دار الکتب العلمیه.
راوندی، قطب الدین سعید بن هبة الله، 1364ش، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، تحقیق:سید عبد الطیف کوهکمری، به اهتمام سید محمود مرعشی، قم: مکتبة آیه الله العظمی مرعشی نجفی.
سربازی، محمد عمر، 1381ش، خلفای راشدین از دیدگاه امیرالمؤمنین علیهالسلام ، سنندج : نشر احمد.
سعیدی روشن، محمّدباقر، ۱۳۸۳ش،تحلیل زبان قرآن و روششناسی فهم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سید بن طاووس، سید علی بن موسی بن جعفر بن طاووس ، 1409ق، الیقین، تحقیق: محمدباقر انصاری، قم: دارالکتاب.
شاکر، محمّدکاظم، 1382ش، مبانی و روشهای تفسیری. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
شریعتی، علی ، 1357ش، امت و امامت، تهران: انتشارات قلم.
شریف قرشى، باقر، 1413ق، حیاة الإمام الحسن بن على علیهالسلام ، بیروت: دار البلاغة.
شهیدی، سیدجعفر، 1376ش، علی از زبان علی(زندگانی امیر المؤمنین علیهالسلام ، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
طبرسی، احمد بن علی، 1403ق، الاحتجاج، تصحیح: محمد باقر خراسانی، مشهد: نشر مرتضی.
طبرسی، حسن بن فضل،1370ش، مکارم الاخلاق، قم: انتشارات شریف رضی.
طبری، محمد بن جریر، 1362ش، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
عبدالمقصود، عبدالفتاح،1350ش، الامام علی ابن ابی طالب (تاریخ تحلیلی نیم قرن اسلام)، ترجمه: سیدمحمود طالقانی و سید محمد مهدی جعفری، تهران: شرکت سهامی انتشار .
عقاد، عباس محمود، 1349ش، شخصیت حضرت علی علیهالسلام ، ترجمه سید جعفر غصبان، انتشارات ماه نو.
فارابی، ابونصرمحمد، 1364ش، احصاء العلوم، ترجمه حسین خدیو جم، تهران: علمی و فرهنگی.
2002م، آراء اهل المدینة الفاضلة، چاپ دوم، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
جمشیدی,محمدحسین و پروانه زاد,الناز . (1399). بازتاب اندیشه ومنش سیاسی امام علی علیه السلام در آیینه "خطبه شقشقیه. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 19(4), 37-68.
MLA
جمشیدی,محمدحسین , و پروانه زاد,الناز . "بازتاب اندیشه ومنش سیاسی امام علی علیه السلام در آیینه "خطبه شقشقیه", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 19, 4, 1399, 37-68.
HARVARD
جمشیدی محمدحسین, پروانه زاد الناز. (1399). 'بازتاب اندیشه ومنش سیاسی امام علی علیه السلام در آیینه "خطبه شقشقیه', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 19(4), pp. 37-68.
CHICAGO
محمدحسین جمشیدی و الناز پروانه زاد, "بازتاب اندیشه ومنش سیاسی امام علی علیه السلام در آیینه "خطبه شقشقیه," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 19 4 (1399): 37-68,
VANCOUVER
جمشیدی محمدحسین, پروانه زاد الناز. بازتاب اندیشه ومنش سیاسی امام علی علیه السلام در آیینه "خطبه شقشقیه. النهج, 1399; 19(4): 37-68.