1
گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. (نویسنده مسئول)
2
استادیار، گروه روانشناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی نماد و پرداخت تصویری از معانی آن بر اساس فرهنگ نهجالبلاغه و نیز بررسی تطبیقی آن با نظریه نمادسازی هنری انجام شد. روش این پژوهش در چارچوب رویکرد کیفی انجام شده است. جهت جمع آوری دادهها از طریق نمونه گیری هدفمند از نهج البلاغه، تعدادی از خطبهها، نامهها و حکمتهای آن انتخاب شدند. برای رسیدن به این منظور، منابع پژوهشی مورد تحلیل قرار گرفتند. از آنجایی که این پژوهش بدنبال پاسخگویی به دو سوال اساسی مبنی بر این که تصویرسازی در نهجالبلاغه به چه شیوهای است؟ و تصویر در نهجالبلاغه از نظر ویژگیها و مؤلفههای آن چگونه بیان میشود؟ لذا نتایج نشان داد که نهج البلاغه توانسته است نماد را با تصویر در قالب های مختلف پردازش کند، و نیز تصویر را درقالب کلام بپروراند و به مخاطب برساند. همچنین مؤلفههای اصلی تصویر در نهجالبلاغه در شش مؤلفه بیان شد و بر اساس ملاکهای عینی و ذهنی مطابق نظریه پردازان روان فیزیکی نیز قابل تبیین بود. یافتهها نشان میدهد که تصویرسازی کلامی امام علی علیه السلام میتواند بسیاری از حقایق دینی و معارف توحیدی را در قالب محسوس و عینی به نمایش دربیاورد و بازنمایی خوبی از حقایق باشد. با توجه به موارد بررسی شده میتوان گفت نهجالبلاغه به خوبی توانستهاست رسالت هنری خود را انجام دهد و مفاهیم، باورها و اعتقادات دینی را در قالب هنر تصویری به اذهان برساند.
ایروانی، محمود، 1380ش، روانشناسی احساس و ادراک، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).
پاکباز،رویین، 1387ش، دایره المعارف هنر (نقاشی،پیکره سازی و هنرگرافیک)، تهران: وزارت فرهنگ معاصر.
پاکزاد، جهانشاه، 1394ش، الفبای روانشناسی محیط برای طراحان، تهران:انتشارات آرمانشهر.
دشتی، محمد، 1379ش، طرحهای آموزشی نهج البلاغه، قم: نشر موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین علیهالسلام .
سیف، علی اکبر، 1395ش، روانشناسی پرورشی، تهران:انتشارات آگاه.
کاپن، دیوید اسمیت، 1999م، مبانی نظری معماری(2)، مترجم: علی یاران، تهران: انتشارات علمی دانشگاه آزاداسلامی.
کوپر، جی،سی، 1380ش، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ترجمه: ملیحه کرباسیان، تهران: نشر فرشاد، چاپ اول.
گروتر، یورگ، 1987ش، زیبایی شناسی در معماری، ترجمه جهانشاه پاکزاد، مهندس عبدالرضا همایون، تهران: دانشگاه شهیدبهشتی.
یونگ، گوستاو، 1383ش، انسان و سمبل هایش،تهران: جامی.
مقاله ها
جلیلیان، مریم؛خاقانی اصفهانی، محمد؛ زرکوب، منصوره، 1392ش، «بازتاب هنر تصویر بر سبک نامه های امام علی علیهالسلام به معاویه»، فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه، سال اول- شماره 4،ص18-1.
حسومی، ولی الله، 1393ش، « انواع تصویر در نهج البلاغه»، پژوهش نامه علوی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، شماره دوم، 77 – 49.