فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی زبان‌شناختی استعاره‌های «غم و شادی» در ترجمه فارسی نهج‌البلاغه: رویکرد نظریه معاصر استعاره (چارچوب‌شناختی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا گروه زبانشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
2 استادیار گروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
3 استادیارگروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
4 . استادیارگروه آموزش زبان انگلیسی، دانشکده علوم انسانی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
چکیده
نظریه معاصر استعاره بر این باور است که نظام درک و دریافت انسان اصولاً بر پایه استعاره بنا شده است و استعاره به طور کاملاً غیرارادی با زندگی روزمرۀ انسان درآمیخته و جزئی از زندگی انسان به حساب می‌آید. بر طبق این نظریه، استعاره‌ها نه تنها یک کارکرد زبانی محض که ابزاری اساسی برای درک امور انتزاعی و غیرملموس در ذهن بشر هستند و حوزه کار و نفوذ آنها نه در سطح واژگان که در عمق معنا و مفاهیم است. از آن جا که بخش از ساختار زبان متون دینی از جمله نهج‌البلاغه، حاوی استعاره است و استعاره‌های این متن مذهبی، بسیار فراتر از استعاره‌های زبانی و ادبی هستند، سعی شد تا در این پژوهش با هدف بررسی استعاره‌های مفهومی در دو حوزه انتزاعی«غم» و «شادی» تحقیقی زبان‌شناختی انجام شود. لذا با بررسی نهج-البلاغه و ترجمه آن، واژه‌ها و عبارات مربوط به حوزه غم، شادی و مشتقات آنها یافت شد و مطالعه بر روی مواردی که حاوی استعاره‌ی مفهومی هستند انجام شد. با استفاده از نظریه لیکاف و جانسون (1980) این استعاره‌ها تبیین و تشریح شد و نام‌نگاشت‌های غم شیء است، غم ماده سیال است، غم ماده خوراکی است، غم لباس است، غم ماده‌ است، غم ماده مخرب است، غم میوه است، غم ماده خوراکی است و نیز نام‌نگاشت‌های شادی شیء است و شادی موجودی زنده است، به دست آمد. در مجموع دید بهتر و روشن‌تری از نگاه نهج‌البلاغه به دو مقوله غم و شادی با پی‌بردن به استعاره‌های مفهومی مورد استفاده برای آنها، به دست آمد.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم

    نهج­البلاغه، 1380ش، ترجمه: محمد دشتی، چاپ اول، قم: سلسال.

    1. حافظ، 1380ش، دیوان ، به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: صفی علیشاه.
    2. جهاندیده، سمیه، 1395ش، جایگاه شادی و سرور از منظر نهج‌البلاغه،کنفرانس ملی دانش و فناوری روانشناسی، علوم تربیتی و جامع روانشناسی ایران،تهران.
    3. راسخ مهند، محمد ،۱۳92ش،درآمدی بر زبان‌شناسی­شناختی: نظریه‌ها و مفاهیم، تهران: سمت.
    4. کووکسس، زولتان،1396ش، استعاره­ها از کجا می­آیند ( شناخت بافت در استعاره)، مترجم جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
    5. فاطمی، علیرضا، 1396ش. بررسی استعاره و انواع آن در خطبه سوم نهج‌البلاغه (شقشقیه)،کنفرانس سراسری علمی، تخصصی نهج‌البلاغه با رویکرد فرهنگی،اردبیل
    6. لیکاف، جرج ، 1390 ش، نظریه معاصر استعاره، در استعاره، مبنای تفکّر و زیبایی­آفرینی. ترجمه: گروه مترجمان. به کوشش فرهاد ساسانی. تهران: انتشارات سوره مهر .
    7. لیکاف، جورج، 1395ش، قلمرو تازه علوم­شناختی، آن­چه مقوله­ها درباره ذهن فاش می­کنند. مترجم جهانشاه میرزابیگی. تهران: آگاه.
    8. نورمحمدی، مهتاب، 1387ش، تحلیل مفهومی استعاره های نهج‌البلاغه: رویکرد زبان شناسی شناختی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
    9. هاشمی، احمد، 1384ش، جواهر­البلاغه، ترجمه محمود خورسندی و حمید مسجدسرایی، چ1 ، قم: انتشارات حقوق اسلامی، قم.
    10. هاوکس، ترنس، 1377ش، استعاره، ترجمه: فرزانه طاهری، تهران: مرکز.
    11. همایی، جلال­الدین، 1385ش، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران: توس

    مقالات

    1. اسماعیل زاده، حسن؛ غیبی، عبدالاحد؛ عاشوری، رضا، 1397ش، نقد و بررسی ترجمه‌ی بخشی از خطبه های نهج‌البلاغه براساس انواع سه گانه ی هم نشینی واژگان (مطالعه­ی موردی ترجمه‌ی موسوی گرمارودی). پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 6 (23)، 126-113.
    2. پورابراهیم، شیرین، 1395ش. «بررسی روش‌های ترجمه: استعاره‌های‎ مبتنی بر طرح‌واره‎ حرکتی درنهج‎البلاغه».پژوهشنامه نهج‌البلاغه.  4 (14)، 54-35.
    3. مسبوق، سید مهدی؛ فتحی مظفری، رسول، 1400). بازکاوی معنای تلویحی گفتاری در ترجمه استعاره­های نهج‌البلاغه بر اساس الگوی گرایس، مطالعات فهم حدیت، 8 (1)، 80-57.
    4. مرادی، اعظم، 1386ش، بررسی دیدگاه غم و شادی در نهج‌البلاغه با تمرکز بر روش های شادی آفرین، پژوهش های نهج‌البلاغه، 21 و 22، 144-132.
    5. نورمحمدی، مهتاب؛ آقاگل زاده، فردوس؛ گلفام، ارسلان، 1391ش، تحلیل مفهومی استعاره های نهج‌البلاغه (رویکرد زبان شناسی شناختی)، لجمعیه العلمیه الایرانیه للغه العربیه و آدابها، 8 (22)، 192-155.

     

    1. Evans, V. & Green, M. (2006). Cognitive linguistics: An introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.
    2. Evans, Vyvyan & Green, Melanie. (2007), Cognitive Linguistic: an introduction, Edinburgh University Press.
    3. Kovecses, Z.( 1998) “Are there any emotion-specific metaphors?” .In A. Athanasiadou & E. Tabakowska (Eds.), Speaking of Emotions: Conceptualization and Expression (pp. 127-151). Berlin and New York: Mouton de Gruter.
    4. Kovecses, Zoltan (2010), Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press.
    5. Lakoff ,George and Zolta n Kovecses (1987) ,The cognitive model of anger inherent in American English , in D , Holland and N. Quinn (eds), Cultural models in language and thought . New York: Cambridge University Press.
    6. Lakoff, G. & Turner, M. ( 1989). More than Cool Reason: A Field Guide to Poetic Metaphor, Chicago: University of Chicago Press.
    7. Lakoff, G. (1993) « Contemporary theory of metaphor». New York: ln Ortony, A. (Ed).Metaphor and Thought (2nd Ed.). Cambridge University Press. pp. 202-251.
    8. Lakoff, G., & Johnson, M,(1980). Metaphors we live by. Chicago: University of Chicago Press.
    9. Lakoff, George (1993), “The contemporary theory of metaphor”. In Metaphor a thought, edited by Andrew, Ortony, New York: Cambridge University Press. pp. 200-251
    10. Langacker, Ronald W. (1991), Foundations of Cognitive Grammar. Volume 2. Stanford: Stanford University Press.
    11. Langacker, Ronald W. (1991), Foundations of Cognitive Grammar. Volume 2. Stanford:Stanford University Press.
    12. Lee,D.(2001), cognitive Languistics : An Introduction. Oxford : Oxford University Press.

     

    پانوشت

    1 ـ  Cognitive linguistics

    2 ـ conceptualization

    3 ـ  Gibbs

    4 ـ علوم شناختی [Cognitive Science] مطالعه‌ی علمی ذهن [Mind] است. در این تعریف منظور از ذهن مجموع هر آن چه که نمودهای هوشمندی و آگاهی هستند مانند تفکر، ادراک، حافظه، احساس، استدلال و نیز تمام روندهای ناآگاهانه شناختی است. گاهی علوم شناختی را به صورت «مطالعه‌ی علمی شناخت» نیز تعریف می‌کنند و شناخت را مجموع حالت‌ها و فرآیندهای روانی مانند تفکر، استدلال، درک و تولید زبان، دریافت حواس پنجگانه، آموزش، آگاهی، احساسات و… در نظر می‌گیرند.

    5 ـ Metaphor We Live By

    6 ـ Psycholinguistics

    7 ـ Lakoff, G.

    8 ـ Johnson, M.

    9 ـ Classicism

    10 ـ Mapping

    11 ـ Source Domain

    12 ـ Target Domain.