1
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبایی. (نویسنده مسئول)
2
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس
3
دانشیار پژوهشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
فقر از بزرگترین نابسامانیهای اجتماعی ـ اقتصادی به شمار میآید که رفع آن نیازمند بهکارگیری سیاستهای گوناگون در حوزههای مختلف است. یکی از پیششرطهای موفقیت این سیاستها، طراحی آنها بر پایۀ شناسایی دقیق علتهاست. پژوهش حاضر، با گردآوری دادهها به صورت کتابخانهای و توصیف و تحلیل محتوای آنها، به بررسی تطبیقی دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام و سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولترفاه درباره علتهای فقر پرداخته است؛ تا ضمن آشکارساختن دلیل اختلاف یا اشتراک سیاستهای فقرزدایی این دیدگاهها، به طراحی و اجرای کارآمدترین و مناسبترین سیاستهای فقرزدایی کمک کند. بر اساس یافتههای پژوهش، علتهای فقر از دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام، نه همچون لیبرالیسم، بر کاستیهای فردی و نه همچون سوسیالیسم بر کاستیهای ساختاری متمرکز است؛ بلکه مانند دولترفاه، به هر دو جنبه توجّه دارد. با وجود این، برخی علتهای فقر در سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولترفاه، بر مبنای دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام، قابل پذیرش، و برخی غیرقابل پذیرش است.
. نهج البلاغة، 1414ق، سید رضی، محمد بن حسین، تصحیح: صبحی صالح، قم: انتشارات هجرت.
آربلاستر، آنتونی، 1367ش، ظهور و سقوط لیبرالیسم غرب، ترجمه: عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
آشوری، داریوش، 1370ش، دانشنامه سیاسی (فرهنگ اصطلاحات و مکتبهای سیاسی)، تهران: انتشارات مروارید.
ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبةالله، 1404ق، شرح نهج البلاغه، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
ابن حیون، نعمان بن محمد (قاضی نعمان مغربى)، 1385ق، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، تحقیق: آصف فیضى، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على، 1404ق، تحف العقول عن آل الرسولعلیهم السلام، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على، 1379ش، مناقب آل أبی طالبعلیهم السلام، قم: انتشارات علامه.
لاژوژی، ژوزف، 1367ش، مکتبهای اقتصادی، ترجمه: جهانگیر افکاری، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
لیثى واسطى، على بن محمد، 1376ش، عیون الحکم و المواعظ، تحقیق: حسین حسنى بیرجندى، قم: دار الحدیث.
مهرگان، نادر و کرامتفر، مهدی، 1393ش، سرمایهداری؛ خیزش، خیانات، خدمات، تهران: نور علم.
واحدی، علی بن احمد، 1411ق، اسباب نزول القرآن، تحقیق: کمال بسیونی زغلول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
هانت، ای.ک، 1381ش، تکامل نهادها و ایدئولوژیهای اقتصادی: مالکیت و رسالت، ترجمه سهراب بهداد، تهران: انتشارات آگاه.
مقالهها
اسدی، خسرو، 1369ش، فقرزدایی در قالب برنامههای اجتماعی و اقتصادی، اولین سمینار فقر و فقرزدایی: 15 تا 17 آبان 1368، تهران: سازمان بهزیستی کشور.
اسکور، ژولیت، 1385ش، طرح مسأله دولت رفاه و مسأله مصرف، ترجمه: حامد حاجی حیدری، راهبرد یاس (راهبرد توسعه)، سال 2، شماره 5، ص 209ـ230.
امانیپور، مونا؛ نیلساز، نصرت و ایروانی، جواد، 1396ش، بررسی حد فقر و عوامل مؤثر بر آن از دیدگاه امام علی علیه السلام، پژوهشهای نهج البلاغه، سال 16، شماره 52، ص 45ـ64.
بیضون، لبیب، 1385ش، فقر، علل و راهکارها، پژوهشهای نهج البلاغه، شماره 17 و 18، ص 63ـ74.
پتفت، آرین و مؤمنیراد، احمد، 1394ش، سیر تحول نحوه مداخله دولت در اقتصاد از منظر حقوق عمومی، از دولت رفاه تا دولت فراتنظیمی، پژوهشهای حقوق عمومی، سال 17، شماره 47، ص 185ـ204.
پهلوان، منصور، 1391ش، تحقیق در ضبط و معنای حکمت 320 نهج البلاغه، پژوهشهای نهجالبلاغه، شماره 35، ص 43ـ66.
فراتی، علی اکبر، 1392ش، بررسی محتوایی حدیث استعداد فقر و نقد برخی از دیدگاهها، علوم حدیث، سال 18، شماره 69، ص 3ـ31.
کارشناس، مجید، 1375ش، فقر و تأثیر آن در افزایش انحرافات اجتماعی از دیدگاه جامعهشناسی اسلامی، مجموعه مقالات گردهمایی بررسی مسئله فقر و فقرزدایی، جلد اول، تهران: سازمان برنامه و بودجه.
کتابچی، محمود، 1375ش، فقر و مسکن، مجموعه مقالات گردهمایی بررسی مسئله فقر و فقرزدایی، تهران: سازمان برنامه و بودجه، جلد اول، ص 72ـ74.
محمدی، سید علیاء، 1392ش، علل و آثار فقر از دیدگاه علی علیه السلام، کیهان، شماره 20595، ص 6.
امانی پور,مونا , نیلساز,نصرت و عزتی,مرتضی . (1402). بررسی تطبیقی علتهای فقر از دیدگاه امیرمؤمنان (ع) و سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولت رفاه. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22(1), 61-86.
MLA
امانی پور,مونا , , نیلساز,نصرت , و عزتی,مرتضی . "بررسی تطبیقی علتهای فقر از دیدگاه امیرمؤمنان (ع) و سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولت رفاه", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22, 1, 1402, 61-86.
HARVARD
امانی پور مونا, نیلساز نصرت, عزتی مرتضی. (1402). 'بررسی تطبیقی علتهای فقر از دیدگاه امیرمؤمنان (ع) و سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولت رفاه', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22(1), pp. 61-86.
CHICAGO
مونا امانی پور, نصرت نیلساز و مرتضی عزتی, "بررسی تطبیقی علتهای فقر از دیدگاه امیرمؤمنان (ع) و سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولت رفاه," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 22 1 (1402): 61-86,
VANCOUVER
امانی پور مونا, نیلساز نصرت, عزتی مرتضی. بررسی تطبیقی علتهای فقر از دیدگاه امیرمؤمنان (ع) و سه مکتب لیبرالیسم، سوسیالیسم و دولت رفاه. النهج, 1402; 22(1): 61-86.