استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشکده علوم پایه دانشگاه افسری امام علی علیه السلام
چکیده
زمامدار در اُفق نهجالبلاغه، کسی است که اختیار ادارۀ امور جامعه را برعهدهدارد و فرامین حکومتی از سوی او صادر یا بهوسیلۀ او تنفیذمیشود و با واژگانی چون«امیر»، «امام»، «ولی» و «والی» از او یادشدهاست که امروزه در نظامهای سیاسی جهان، متناسب با قوانین اساسی کشورها، زمامدار به رهبر، رئیسجمهور، رئیس دولت، نخستوزیر، پادشاه و... اطلاقمیشود. فرضیه تحقیق حاضر این است که« نهجالبلاغه مدل شخصیتی معیار را برای زمامدار جامعه اسلامی معرفی و ویژگیهای خاص برای او ذکرکردهاست.» که به تناظر این فرضیه، سؤال اصلی تحقیق آن است که «مدل صلاحیتشخصیِ زمامدار اسلامی در نهجالبلاغه، کداماست؟». لذا با مطالعۀ نهجالبلاغه به روش کتابخانهای، اطلاعات اولیه پژوهش گردآوری و به روش تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل و کدگذاری مفهومی گردیده و سپس با سازماندهی مفاهیم ذیل مؤلفهها، 9مؤلفۀ «کفّ نفس»، «مردمی و تلاشگربودن»،«صداقت با مردم»،«قدرشناسی از مردم»،«متخلّق به فضایل اخلاقی»،«اهل مراعات و مواسات با مردم»،«ایجادکننده نشاط در جامعه»،«برپادارنده فرائض دینی» و «اهل مشورت با دانایان و شایستگان» برای صلاحیت شخصی زمامدار کشف و در قالب مُدل ارائهشدهاست که این مؤلفهها با سنجۀ خُبرگانی ارزیابی و حاصل سنجه با آزمون فریدمن محاسبهگردیده که خروجی آزمون نشانداد؛ مؤلفة«تخلّق به فضائل اخلاقی» با عدد6.03درصد، بالاترین و کفِّنفس با عدد4.13درصد، پایینترین رتبه را داشتهاست.
قرآن کریم 1. ابنابیالحدید، عزالدین عبدالحمید بن هبهالله، ۱۳۷۸ق، شرح نهجالبلاغه. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. مصر: دارالاحیاء الکتب العربیه. 2. اجرایی، عبدالستّار،۱۳۸۰ش، منشور علوی علیه السلام در فرمان به مالک اشتر نخعی، قم: دفتر نشر نوید اسلام. 3. احمدخانی، مسعود، ۱۳۷۹ش، پایان نامه کارشناسی ارشد «الگوسازی رفتار مدیران با توجه به نامه های حضرت امیر علیه السلام در نهجالبلاغه»، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام. 4. استراوس و کربین. أَنسِلم و جولیت، ۱۳۹۴ش، مبانی پژوهش کیفی. ترجمه: ابراهیم افشار. تهران: نشر نی. چاپ چهارم. 5. اکبری، علی و رمضانی، حسینعلی، 1400ش، مقاله «توصیف ابعاد و ویژگیهای حاکمان از نگاه نهجالبلاغه»، وبگاه انجمن علمی اسلام و پیشرفت. 6. آقاجانی، آرش، (پاییز1385ش، مقاله «تبیین ویژگیهای مدیران از دیدگاه حضرت علی علیه السلام در نهجالبلاغه»، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام ، نشریه اندیشه صادق علیه السلام ، شماره 24. 7. جعفری، رضا، ۱۳۹۵ش. رساله دکتری «طراحی الگوی تعامل سیاسی زمامدار و مردم با محوریت تکریم متقابل در نهجالبلاغه»، تهران، دانشگاه پیام نور تهران. 8. خدمتی، ابوطالب و دیگران، ۱۳۸۱ش، مدیریت علوی، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه. 9. خسروی، محمود ، ۱۳۷۸ش، پایاننامه کارشناسی ارشد «ملاکهای انتخاب و انتصاب نیروی انسانی در مدیریت اسلامی با تأکید بر نهجالبلاغه»، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام . 10. دلشاد تهرانی، مصطفی، ۱۳۸۸ش، دلالت دولت «آیین نامههای حکومت و مدیریت در عهدنامه مالک اشتر»، تهران: نشر دریا. 11. الشریفالرضی. ابوالحسنمحمدبنالحسینالموسوی، ۱۳۸۷ق، نهجالبلاغه، تصحیح: صبحیصالح. بیروت: دار احیاءالکتب العربیة. 12. شهیدی، سیدجعفر، ۱۳۷۴ش، ترجمه نهجالبلاغه، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی. 13. عمید، حسن، ۱۳۴۵ش. فرهنگ عمید، چاپ دوم، تهران: انتشارات جاویدان علمی. 14. معین، محمد، ۱۳۸۱ش، فرهنگ فارسی(یکجلدی)، تهران: نشر سُرایش. چاپ چهارم. 15. منتظری، محمدحسین، ۱۳۸۷ش، مقاله «ولایتمدارى و انواع آن در نهجالبلاغه»، قم: مجله حصون، شماره ۱۵.
