فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیل شخصیت مالک اشتر و عمروبن عاص در نهج البلاغه (با توجه به نظریۀ نشانه شناسی اجتماعی پی یرگیرو)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی. (نویسنده مسئول)
3 استاد گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی.
4 دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی.
چکیده
به دلیل اجتماعی بودن انسان، شکل­ گیری مبانی شخصیتی او در اجتماع محقق می­‌شود، که کنشگر، آنها را در قالب رفتاری و گفتاری در عرصه­‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، دینی، فرهنگی، اخلاقی، تاریخی و اقتصادی بروز می­‌دهد و چارچوب ارتباط فرد با دیگران شکل می­‌گیرد؛ بنابراین شناخت ابعاد شخصیتی، نقش عمده­‌ای در ایجاد الگوی رفتاری و گفتاری دارد.
نشانه­ شناسی اجتماعی با نگاه دوسویه به انسان و ارتباطات اجتماعی او، دانشی درخور توجه برای کدگشایی ابعاد پنهان و پیچیدۀ شخصیتی است. نهج­‌البلاغه از غنی­ترین منابعی است که به جنبه­‌های مختلف ابعاد شخصیتی نظر دارد؛ بنابراین، جستار حاضر قصد دارد با روش توصیفی _ تحلیلی، به بررسی شاخصه­‌های شخصیتیِ مثبت و منفی شخصیت «مالک­ اشتر و عمروبن عاص» در نهج­‌البلاغه با نگاهی نشانه­‌شناسانه از دیدگاه نشانه­‌شناسی اجتماعی پی­یرگیرو بپردازد. یافته­‌های پژوهش بیانگر آن است که، امام علی علیه السلام برای تبیین ابعاد شخصیتی به نشانۀ هویت و آداب معاشرت نگاهی موشکافانه داشته­ و از رمزگان­‌های اجتماعی در راستای این هدف استفاده کرده­‌اند. کمال­‌گرایی هدف مشترک در دو بُعد شخصیتی است با این تفاوت که اقدامات مالک­ اشتر در رسیدن به این هدف بر اساس هویت دینی و گرایش­‌های خداپرستی اوست، اما عمروعاص، کمال را در بدست آوردن ارزش­‌های دنیوی می­‌بیند.
کلیدواژه‌ها

. قرآن کریم.
. نهج‌البلاغه. ترجمۀ: علی‌نقی فیض الاسلام.
1. ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة‌الله، 1404م، شرح نهج‌البلاغه. الطبعة الثالثة، قم: منشورات مکتبة آیت الله العظمی المرعشی النجفی.
2. ابن‌فارس، ابی الحسین احمد، 1399م، مقاییس‌اللغة. دمشق: دارالفکر. 
3. ابن‌منظور، محمدبن مکرم،1997م، لسان العرب، بیروت: دارصادر.
4. ایگلتون، تری، 1388ش، پیش درآمدی بر نظریۀ ادبی. ترجمۀ: عباس مخبر، چاپ دوم. تهران: نشر مرکز.
5. بارت، رولان، 1370ش، عناصر نشانه‌شناسی. ترجمۀ: مجید محمدی. تهران: انتشارات المهدی.
6. بحرانی، ابن‌میثم، 1375ش، شرح نهج‌البلاغه. ترجمۀ: قربانعلی محمدی مقدم. چاپ اول. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
7. تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد، 1373ش، غررالحکم ودررالکلم. مقدمه و تعلیق: میرجلال الدین حسینی ارموی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
8. جرداق، جورج،2010م، الإمام علی صوت العدالة الانسانیة. الطبعة الاولی. بیروت: مطبوعات دار الأندلس.
9. چندلر، دانیل، 1387ش، مبانی نشانه‌شناسی. ترجمه: مهدی پارسا زیر نظر فرزان سجودی، تهران: سوره مهر.
10. حیاتی، زهرا،1386ش، از هویت ایرانی. تهران: سورۀ مهر.
11. دورکیم، امیل، 1383ش، صور بنیانی حیات دینی. ترجمۀ باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.
12. دوسوسور، فردینان، 1392ش، دورۀ زبان‌شناسی عمومی. ترجمۀ: کوروش صفوی. تهران: هرمس.
13. دینه سن، آنه ماری،1380ش، درآمدی بر نشانه شناسی. ترجمه: مظفر قهرمان، آبادان: پرسش.
14. ریچموند، ویرجینیاپی و کروسکی، جمیزسی مک، 1388ش، رفتارهای غیرکلامی در روابط میان-فردی. ترجمۀ: فاطمه سادات موسوی و ژیلا عبدالله‌پور زیر نظر غلامرضا آذری. چاپ دوم. تهران: دانژه. 
15. زمخشری، ابی القاسم محمود بن عمر، 1998م،  الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. الریاض: مکتبة العبیکان. 
16. شعیری، حمیدرضا،1381ش، مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.
17. شعیری، حمیدرضا و وفایی، ترانه، 1388ش، راهی به سوی نشانه ـ معناشناسی سیال، با بررسی موردی ققنوس نیما. تهران: علمی و فرهنگی.
18. صفوی، کوروش، 1392ش، درآمدی بر معناشناسی. تهران: سوره مهر.
19. طوسی، محمد بن حسن،بی‌تا، التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
20. فراهیدی، خلیل بن احمد، 2003م، کتاب العین. طبع الأول. لبنان: دارالکتب العلمیة.
21. کریمی، یوسف، 1389ش، روانشناسی شخصیت. بی‌جا: موسسه نشر و ویرایش.
22. کونتر، هرولد، سیریل اودانل و هاینز و یهریخ، 1385ش، اصول مدیریت، ترجمۀ: محمد علی طوسی، علی اکبر فرهنگی، امین الله علوی و اکبر مهدویان. تهران: مؤسسۀ آموزش عالی و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
23. الکینز، جیمز 1385ش، نظریه نشانه‌شناسی پیرس برای تاریخ چه سخنی دارد؟، ترجمۀ: فرزان سجودی. تهران: گلستان هنر3
24. گیدنز، آنتونی، 1378ش، تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمۀ: ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.
25. گیرو، پی‌یر،1383ش، نشانه‌شناسی. ترجمه: مهدی نبوی. تهران: نگاه.
26. لیوون، تئوون، 1395ش، آشنایی با نشانه‌شناسی اجتماعی. نگین‌های زبان‌شناسی. ترجمۀ: محسن نوبخت. چاپ اول. تهران: نشرعلمی.
27. محمدی اشتهاردی، محمد، 1350ش، سیمای مالک اشتر. چاپ دوم، قم: انتشارات علاوه.
مقالات
28. سجودی، فرزان، 1385ش، درآمدی بر نشانه‌شناسی خوراک بررسی نمونه‌ای از گفتمان سینمایی: از مجموعه مقالات دومین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر به کوشش حمیدرضا شعیری. چاپ اول. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
29. کهن‌ترابی، میثم، 1399ش، آسیب‌شناسی معرفت تاریخی از دیدگاه نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه. 8 (31). 1-19.