فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

زیبایی‌شناسی تأثیری کلام امیرالمؤمنین علیه السلام با تأکید بر نهج البلاغة

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
*. دانشیار گروه ادبیات عربی، مجتمع آموزش عالی زبان، ادبیات و فرهنگ شناسی، جامعةالمصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
تأثیر سخن بر جان مخاطب و ایجاد تغییراتی مشخص در باطن او، چنانکه یکی از ساحت‌های فایده سخن است، یکی از سنجه‌هایی است که با آن، زیبایی کلام نیز سنجیده می‌شود. بلاغیان متقدم و متأخر، از معیار بودگی این سنجه برای زیبایی‌سنجی کلام، به اشاره یا تصریح سخن گفته‌اند. امیرالمؤمنین علیه السلام به اقرار دوست و دشمن یکی از سخن‌پردازان تاریخ است. کلمات ایشان افزون بر ساحت اندیشه، ساحت‌های باطنی مخاطبان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این تحقیق با روش کتابخانه‌ای و با جستجو در منابع تاریخی، ادبی و حدیثی برای بررسی این مسأله که "کلام امیرالمؤمنین علیه السلام بویژه سخنانی که در نهج‌البلاغه گرد آمده، چه تأثیر باطنی بر جان مخاطبان نهاده است"، سامان یافته و با تحلیل داده‌ها و دسته ‌بندی مخاطبانی که تحت تأثیر کلام حضرت امیر علیه السلام قرار گرفته‌اند، به این نتیجه رسیده است که از نظر زیبایی ‌شناسیِ تأثیری، کلام امیرالمؤمنین علیه السلام در اوج است چرا که باطن مخاطبان باواسطه و مخاطبان بی‌واسطه را حتی اگر در حالی بوده‌اند که آمادگی باطنی کافی نداشته‌‌اند، به طرز شگفت‌آوری مورد تأثیر قرار داده است. 
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم

    نهج‌البلاغه

    1. جزرى، ابن‌اثیر، 1409ق، أسد الغابة فى معرفة الصحابة، بیروت، دار الفکر.
    2. ابن ابی‌الحدید، ابوحامد، 1337ش، شرح نهج‌البلاغه، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
    3. ابن‌طاووس، احمد بن موسی، 1411ق، بناء المقالة الفاطمیة فی نقض الرسالة العثمانیة، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
    4. ابن‌طاووس، علی بن موسی، 1375ش، کشف المحجة لثمرة المهجة، قم: بوستان کتاب.
    5. اسکافی، ابوجعفر، 1383ش، نقض العثمانیة، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
    6. اصفهانی، ابوالفرج،، 1415ش، الاغانی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    7. بحرانی، ابن‌میثم، 1362ش، شرح نهج‌البلاغه، بی‌جا: نشر الکاتب.
    8. بحرانی، سید هاشم، 1415ق، البرهان فی تفسیر القرآن، قم : موسسة البعثة قسم الدراسات الإسلامیة
    9. بستی، عیاض بن موسی، 1407ق، الشفا بتعریف حقوق المصطفى (محذوف الاسانید)، عمان: دار الفیحاء،
    10. ثقفی، ابراهیم، 1395ش، الغارات، تهران: انجمن آثار ملی
    11. جرداق، جرج، 1375ش، روائع نهج‌البلاغة، بی‌جا: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة
    12. جزرى، ابن‌اثیر، 1409ق، أسد الغابة فى معرفة الصحابة، بیروت: دار الفکر.
    13. جوهری، اسماعیل، 1376ش، الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین‏.
    14. حسینی، خطیب عبدالزهراء، 1367ش، مصادر نهج‏ البلاغة و أسانیده، بیروت: دار الزهراء،
    15. خطیب، عبدالکریم، 1974م ، اعجاز القرآن فی دراسات السابقین، دارالفکر العربی، الاولی.
    16. خویی، ابراهیم (بی‌تا)، الدرة النجفیة، بی‌جا، بی‌چا.
    17. خویی، میرحبیب الله، 1358ش، منهاج البراعة، تهران: مکتبة الاسلامیة.
    18. دینوری، ابن‌قتیبة، 1410ق، الإمامة و السیاسة، بیروت: دارالأضواء.
    19. رمانی و خطابی و جرجانی، 1976م، ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن، مصر: دار المعارف.
    20. طبرسی، احمد بن علی، 1403ق، الاحتجاج علی اهل اللجاج، مشهد: نشر مرتضی.
    21. طبری، محمد بن جریر، 1967م، تاریخ الطبری، مصر، دار المعارف.
    22. عبده، محمد (بی‌تا)، شرح نهج‌البلاغه، قاهرة: مطبعة الاستقامة،
    23. علوی، یحیی بن حمزة، 2008م، الطراز لأسرار البلاغة وعلوم حقائق الإعجاز، بیروت: مکتبة العصریة.
    24. کوفى، أحمد بن اعثم، 1411ق، کتاب الفتوح، بیروت: دارالأضواء.
    25. قطب، سید، 1425ق، فی ظلال القرآن، دارالشروق، بیروت، چاپ 35،
    26. مبارک، زکی، 1367ش،، عبقریة الشریف ‏الرضی، بیروت: دارالجیل.
    27. مجلسی، محمدباقر، 1403ق. بحار الانوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.