فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

هندسه مبانی تعیین حاکم از منظر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و هیئت علمی دانشکده شهید محلاتی
چکیده
در بین ملل مختلف در اطوار تاریخ حاکمیت همزاد بشر و از ضروریات نیاز اجتماعی انسان محسوب می­‌شود. زیرا قوام اجتماع بر سه عنصر قانون،حاکمان و جامعه است. انواع حکومت­‌ها مبتنی بر اختلاف انواع مبانی تعین حاکمیت از جهت وضع قانون و تعیین حاکم و وظایف جامعه شکل می­‌گیرد. در این مقاله به هندسه تعیین حاکم  از نگاه فقه نهج­ البلاغه بعنوان نظام­نامه سیاسی اجتماعی می­‌پردازد. ملاک تعیین حاکم بر گرفته از وظایف و اهداف حاکمیت در اجرای قوانین  الهی و هدایت جامعه به سمت کمال و سعادت دنیوی و اخروی است. رهیافت این تحقیق سه شاخصه­‌ی علم، توانمندی و عدالت به عنوان مثلث و زیر بنای انجام تمام وظایف حاکمیتی، به عنوان تعیین کننده حاکم اعلم و اقوی و اعدل است و این ملاک در تمامی سطوح حاکمان از حیث جایگاه عالی و دانی جاری است. برجسته­ ترین این سه مبنا علم تخصصی به احکام الهی بخصوص دانش مدیریت جامعه  بر اساس شریعت است و اعلمیت فرد حاکم در شناخت قوانین الهی شرط لازم، و حجیت ولایتش، بر بقیه افراد جامعه در حقیقت حجیت و ولایت دانش وعلم است. زیرا علم پایه شناخت دقیق حق و باطل و روح عدالت عامل قرار دادن هر چیز در جای خود است و همچین علم پایه­‌ی اصلی پیش برندگی و پیشرفت و توانمندی حاکم است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به بررسی مبانی تعیین حاکم از منظر نهج­ البلاغه می­‌پردازد.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    قرآن کریم.

    1. نهج البلاغه، 1414ق، شریف الرضى، محمد بن حسین، چاپ اول، قم: هجرت.
    2. ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، 1337ش، شرح نهج‌البلاغه. قم:کتابخانه عمومی آیه الله مرعشی.
    3. ابن زکریا، احمد بن فارس، 1404ق، معجم مقاییس اللغه، تحقیق: محمد هارون، عبدالسلام، قم: مکتب الاعلام اسلامی.
    4. ابن شعبه الحرانی الحسن بن علی، 1417ق، تحف­العقول. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
    5. بحرانی، میثم بن علی بن میثم بحرانی، 1362ش، شرح نهج‌البلاغه. تهران: دفترنشرالکتاب.
    6. برقى، ابو جعفر، احمد بن محمد بن خالد، 1371ش، المحاسن (للبرقیق)، قم: دار الکتب الإسلامیة.
    7. بستانی، فواد افرام؛ 1375ش، فرهنگ ابجدى الفبایى عربى فارسى ترجمه کامل المنجد الابجدى، مترجم: رضا مهیار، چاپ اول، تهران: اسلامی.
    8. تمیمی آمدی، عبدالواحد،1366ش، تصنیف غررالحکم و درر الکلم، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    9. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، 1374ش، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، محقق و مترجم: غلامرضا خسروی حسینی، چاپ دوم، تهران: مرتضوی.
    10. سمیح، عاطف الزّین، 1404ق، تفسیرمفردات الفاظ قرآن الکریم، بیروت: دارالکتاب اللبنانی
    11. صدرالمتأ لهین،محمد ابن ابراهیم، 1366ش، شرح بر اصول کافی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    12. صفوى، محمد رضا، 1388ش، ترجمه قرآن بر اساس المیزان، قم: آبنوس.
    13. صفار قمی، محمد بن حسن، 1404ق، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم، مصحح: کوچه باغى، قم: مکتب آیة‌الله مرعشی نجفی.
    14. طباطبایى، محمد حسین، 1371ش، المیزان فى تفسیر القرآن. 20جلد، چاپ: دوم، قم:اسماعیلیان.
    15. طباطبایى، محمد حسین، 1374ش، ترجمه تفسیر المیزان. 20جلد، مترجم: موسوى، محمد باقر، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    16. طریحی،فخراالدین، 1362ش، مجمع البحرین، طهران: مکتبة المرتضوی
    17. قاضی قضاعی، 1362ش، الدستور المعالم الحکم ومأ ثورمکارم الشیم(القانون)، ترجمه: فیروز حریرچی، چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    18. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی،1403ق، بحار الانوار الجامع لدرر الأخبار الأئمه الأطهار علیهم السلام، چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    19. موسوی، سید عباس علی، 1376ش، شرح نهج البلاغه، چاپ اول، بیروت: دار الرسول الأکرم1-دار المحجـﮥالبیضاء.
    20. هاشمى خویى، میرزا حبیب الله/ حسن زاده آملىٍ، حسن و کمره­اى، محمد باقر، 1400ق، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة و تکملة منهاج البراعة (خوئى). 21جلد، تهران: مکتبة الإسلامیة.
    21. هلالى، سلیم بن قیس، 1405ق، کتاب سلیم بن قیس، قم: الهادى.
    22. .هویدی، محمد، 1385ش، تفسیرالمعین. قم