فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

اقتصاد مقاومتی با تکیه بر نقش دولت و مردم از منظر قرآن و نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترا دانشگاه آزاد اسلامی سمنان.
چکیده
اقتصاد مقاومتی مفهومی است که در پی مقاوم‌سازی و بحران‌زدایی مطرح می‌شود و به معنای خودکفایی جامعه به منابع مادی و انسانی خویش است به‌گونه‌ای که بتواند در برابر فشارهای گوناگون درونی و بیرونی نیز مقاومت کند. این پژوهش با استفاده از دو منبع قرآن و نهج‌البلاغه با شیوه گردآوری داده‌ها تدوین یافت. جهت جمع‌آوری داده‌ها ابتدا آیات قرآن و متن نهج‌البلاغه با رویکرد اقتصاد مقاومتی مورد مطالعه قرار گرفت سپس داده‌ها با تمرکز بر نقش دولت و مردم در تحقق اقتصاد مقاومتی گزینش و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد این منابع برای رسیدن به اقتصادی خودکفا، آموزه‌های متعددی از ضرورت آموزش، کاربرد قوانین و تکالیف شرعی در مفاسد اقتصادی و بیان راهبردهای توسعه اقتصادی در حوزه‌های مختلف تولید، توزیع و .... با تمرکز بر نقش حکومت و مردم ارائه می‌دهد. بر اساس نتایج تحقیق، جامعه اسلامی مکلّف به بازنگری و تصحیح عملکرد اقتصادی خویش و الگو‌پردازی در عرصه اقتصادی است و در این بین با تکیه بر منابع اسلامی(قرآن و نهج‌البلاغه)که همواره خواهان عزت‌مداری، رفاه مادی و معنوی و اقتصادی خودکفا و ... بوده و با تبدیل گزاره‌های توصیفی به گزاره‌های علمی، می‌توان اقتصاد جامعه را مدیریت و به تحول اقتصادی دست یافت.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    . القرآن الکریم

    . نهج‌البلاغه، سید رضی، محمد‌بن الحسین، بی‌تا، تصحیح: صبحی صالح، قم: مؤسسه دار الهجره.

    . نهج‌البلاغه، ترجمه: سید جعفر شهیدی،1378، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی،.

    . نهج‌البلاغه، ترجمه: سید محمد مهدی جعفری،1388، چاپ سوم، تهران: مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ سوم.   

    1. ابن‌ابى‌الحدید، عز‌الدین ابو‌حامد، 1377ش، شرح نهج‌البلاغه، تصحیح: محمد ابوالفضل ابراهیم، چاپ اول، قم: کتابخانه عمومی آیة الله مرعشی نجفی.
    2. ابو الفتح کراجکى‏، ش۱۳۹۴، معدن الجواهر‏، چاپ اول، تهران: مرتضوى.
    3. افریقی مصری، جمال الدین محمد (ا‌بن‌منظور)، 1414ق، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت: دار صادر.
    4. پورعبدی، سمیه؛ هاشمی فشارکی، سید جواد، ۱۳۹۳ش، تهدیدات اقتصادی و اقتصاد مقاومتی، چاپ دوم، اصفهان: علم آفرین.
    5. جعفرزاده کوچکی، علیرضا، ۱۳۹۵ش، الزامات و مبانی اقتصاد اسلامی در قرآن کریم، چاپ اول، تهران: دانشگاه امام صادق.
    6. جلالی شاهرودی، محمدحسن،1390ق، مجموعه الاخبار فی نفائس الاثار و مکارم الاخلاق و کلمات الائمه الاطهار علیهم السلام ، مشهد: کتابفروشی جعفری.
    7. الحرّانی، الحسن‌بن‌علی(ابن‌شعبة)، 1404ق، تحف العقول عن آل الرسول، تحقیق: علی اکبر الغفّاری، چاپ دوم، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
    8. دادگر، یدالله؛ رحمانی، تیمور، 1397ش، مبانی و اصول علم اقتصاد، چاپ هفدهم ، قم: مؤسسه بوستان کتاب،.
    9. دفتر همکاری حوزه و دانشگاه،۱۳۷۱ش، مبانی اقتصاد اسلامی، قم: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهیان.
    10. دهخدا، علی اکبر،1373ش، لغت‌نامه، چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران.
    11. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، 1412 ق‏، المفردات فی غریب القرآن‏، تحقیق: صفوان عدنان داود، چاپ اول، بیروت: دارالعلم الدار الشامیه‏.
    12. زهری، ابومنصور، ۱۴۲۱ق، تهذیب اللغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    13. سعیدی، عباس علی، ۱۳۹۸ش، راهکارهای برون رفت از تحریم اقتصادی از منظر فقه، جامعه‌المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه و اصول.
    14. صافی، احمد. 1390ش، مدیریت و اقتصاد در خانواده، چاپ دوم، تهران: انتشارات انجمن اولیا و مربیان.
    15. صدوق، ابن‌بابویه قمی(محمد‌بن‌علی‌بن‌حسین)، 1362ش، الخصال، چاپ اول، قم:جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    16. صدوق، ابن‌بابویه قمی(محمد‌بن‌علی‌بن‌حسین)، 1413ق‏، من لایحضره الفقیه‏، محقق: علی اکبر غفاری، چاپ دوم، قم‏: دفتر نشر اسلامی.
    17. طبرسى، فضل بن حسن‏، 1372ش، مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، تحقیق: با مقدمه محمد جواد بلاغی، چاپ سوم، تهران، ناصرخسرو.
    18. عبدالرحمن بن علی ابن‌جوزی، 1412 ق، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، محقق: مصطفی عبدالباقر عطا، چاپ اول،بیروت: دار الکتب العلمیه.
    19. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد،1410ق، العین، چاپ دوم، قم: مؤسسه دارالهجرة.
    20. فیروز آبادی، مجدالدین محمدبن‌یعقوب،1416ق، القاموس المحیط، چاپ اول، بیروت:.
    21. فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى،1406ق، الوافی، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین علیه السلام.
    22. قطب، سید، 1425ق، فى ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.
    23. کلینی، محمدبن‌یعقوب،1388ش، الکافی، تحقیق: علی اکبر غفاری و محمدآخوندی، چاپ سوم، تهران:دار الکتب الاسلامیه.
    24. مجتبوی نائینی، مهدی،1372ش، فرهنگ اصطلاحات کار و تأمین اجتماعی،تهران: مؤسسه کاروتأمین اجتماعی.
    25. مجلسی، محمد باقر،1403ق، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: مؤسسه الوفا، چاپ دوم.
    26. محدث اربلی، 1381ش، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز: بنى هاشمى‏، چاپ اول.
    27. محمودی، محمد باقر، 1376ش، نهج السعادة فی مستدرک نهج‌البلاغه،سازمان چاپ و انتشار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران:
    28. معین، محمد، 1386 ش، فرهنگ فارسی معین، تهران:میلاد.
    29. مکارم شیرازى، ناصر، و همکاران، 1374ش، تفسیر نمونه‏، چاپ اول، تهران‏:دار الکتب الإسلامیة.
    30. مکارم شیرازى، ناصر، و همکاران، 1375ش، پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام، چاپ اول، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    31. موسوی شلحه، سیدمحمدرضا،۱۳۹۸ش، اقتصاد مقاومتی و رفع فقر از منظر قرآن و روایات، قم: دانشگاه قم، دانشکده الهیات.
    32. نجفی، منیژه؛ رضا نجار زاده،(بی‌تا)، واژه های کلیدی اقتصاد خرد و کلان، تهران: شرکت نشر و چاپ بازرگانی.
    33. نصر ابن مزاحم،1404ق، وقعه صفین، محقق:عبد السلام محمد هارون، چاپ دوم، قم: کتابخانه مرعشی نجفی.
    34. واسطی، عبدالحمید،1424ق، نان در اسلام، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات طرح های ملی خرد بنیان.

    مقالات

    1. اعرابی، غلامحسین؛ فراهانی فرد، سعید؛ موسوی شلحه، سیدمحمدرضا، 1398ش، مدیریت اقتصادی در چارچوب اقتصاد مقاومتی با تکیه بر سیره حضرت یوسف علیه السلام از نگاه مفسران فریقین، پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، سال 4، ش3.
    2. رضوی، مهسا؛ مهرزاد، ندا، ۱۳۹۲ش، اقتصاد مقاومتی و ملزومات دستیابی به آن؛ رهیافت اصلاح الگوی مصرف، همایش ملی نقش سبک زندگی در اقتصاد مقاومتی، جهاد دانشگاهی واحد البرز.
    3. شهبازی، محمدصادق،1394ش، مردمی کردن اقتصاد به چه معناست، شجره طیبه صالحین، ویژه نامه اقتصاد مقاومتی،ش
    4. منصوری آزاده نظر پور محمد تقی رضایی مجید، 1395، اصول و معیارهای اقتصاد مقاومتی در عرصه تولید، توزیع و مصر؛ با نگاهی به آموزه‌های قرآنی (با تأکید بر سوره توبه)، پژوهش‌های اقتصاد مقاومتی سال اول بهار و تابستان، شماره1.
    5. میرجلیلی، علی محمد؛ یوسفی، سمیه،1394، اولویت‌های تولید از دیدگاه قرآن و روایات، قرآن و علم، سال۹، شماره۱۹.
    6. میلانی، جمیل، ۱۳۹۴، اقتصاد مقاومتی و خودباوری ملی، فرصتها و چالشهای تحقق آن، مجله اقتصادی، شماره7 و۸.