فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

الگوی جامع ولایت‌پذیری از منظر امام علی علیه السلام بر مبنای تحلیل محتوای خطبه قاصعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)
3 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.
چکیده
«ولایت» از ارکان اصلی و آموزه‌های اساسی دین اسلام و از مباحث مهم قرآنی و محوری‏ترین مسئله در مکتب اهل‌بیت علیهم السلام است؛ که به معنای پذیرفتن رهبری پیشوایان الهـی و اعتقاد به ولایت امامان معصوم علیهم السلام پس از پیامبر’ از سوی خداوند بر مردم می‌باشد. نظام سیاسی اسلام و شیوه حکومتی دین بر پایه ولایت است و ملاک مسلمانی پس از اطاعت از رسول خدا، ولایت‌پذیری است. اهمیّت این مسئله بدان حد است که اهل‌بیت علیهم السلام در کلمات نورانی خود به دفعات جایگاه و ضرورت آن را مطرح کرده و تلاش نموده‌اند تا تبیینی قابل ‌قبول از آن ارائه نمایند. در این پژوهش تلاش شده با استفاده از روش «تحلیل محتوا» به‌مثابه یک روش تحقیق میان‌رشته‌ای متن محور، مهم‌ترین و طولانی‌ترین خطبه امام علی علیه السلام در نهج‌البلاغه، یعنی خطبه قاصعه، مورد تجزیه‌ و تحلیل کمّی و کیفی قرار گرفته و نوع نگاه آن حضرت به مقوله ولایت را تبیین نموده و در پایان الگوی جامع ولایت‌پذیری از منظر ایشان را ترسیم نمائیم. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد امیرالمؤمنین علی علیه السلام در خطبه قاصعه مراتب ولایت‌پذیری را در دوگونه پذیرش ولایت پیامبران الهی از جمله پیامبر اسلام’ و پذیرش ولایت اولیای الهی از جمله خودشان ترسیم نموده و به تفصیل مهمترین ویژگی‌های ولیّ و نتایج ولایت‌پذیری را نیز توضیح داده‌اند. بی‌شک توجه به این الگو می‌تواند کمک شایانی به پذیرش هرچه بهتر این اصل مهم در دین اسلام باشد.
 
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    قرآن کریم.

    1. ابن ابی الحدید، عزالدین، 1385ق، شرح نهج‌البلاغه، بیروت:داراحیاءالتراث العربی.
    2. ابن بابویه، محمدبن علی، 1386ق، علل‌ الشرایع، نجف: المکتبه‌الحیدریه.
    3. اولادقباد. بهاره، 1396ش، تحلیل محتوای نامه‌ی امام علی علیه السلام به مالک اشتر، تهران: دانشگاه الزهرا علیها السلام.
    4. باردن. لورنس، 1375ش، تحلیل محتوا، ترجمه ملیحه آشتیانی و محمد یمنی دوزی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    5. جعفری، محمدتقی، 1376ش، نهج‌البلاغه، تهران: فرهنگ اسلامی.
    6. خویی، میرزا حبیب‌الله، 1364ش، منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، تهران:مکتبة الاسلامیه.
    7. دین پرور، سیدمحسن، 1382ش، نهج‌البلاغه، تهران:بنیادنهج‌البلاغه.
    8. طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1390ق، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    9. طبرسی، فضل بن حسن، 1372ش، مجمع‌‌ البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصرخسرو.
    10. عادل مهربان. مرضیه، 1394ش، مروری بر تحلیل محتوای کیفی و کاربرد آن در پژوهش، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
    11. عزتی، مرتضی(1376ش)، روش تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
    12. کریپندورف. کلوس(1387ش).مبانی روش‌شناسی تحلیل محتوا.ترجمه هوشنگ نائینی. تهران:نشرنی.
    13. کلینی. محمّدبن یعقوب(1385ش).اصول کافی.تهران:اسوه.
    14. هولستی. اُل.آر(1391ش).تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی.تهران:دانشگاه علامه طباطبایی.

    مقالات

    1. عترت دوست. محمد، 1397ش، «کارکردهای تربیتی خانواده مطلوب بر مبنای تحلیل محتوای ادعیه رضوی». علوم تربیتی از دیدگاه اسلام. سال6. ش10.
    2. عترت دوست. محمد(1398ش).«روش‌شناسی فهم حدیث در فرایند سه‌گانه تحلیل متن.تحلیل محتوا و تحلیل گفتمان».حدیث پژوهی.سال11.شماره21.صص291-320.
    3. کاشفی، صدیقه(1397ش)، تحلیل محتوای خطبه قاصعه امام علی علیه السلام (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد)، تهران: دانشگاه الزهرا علیها السلام.