فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تبیین برنامه درسی تربیت سیاسی از منظر امام علی (علیه السلام) در نهج البلاغه :فرا ترکیب بر اساس مدل اروین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مصطفی فریدونی 1
سیدضیاءالدین علیانسب 2
1 کارشناسی ارشد فردوسی مشهد.(نویسنده مسئول)
2 دانشیار دانشگاه حضرت معصومه(س)
چکیده
تربیت سیاسی فراگیران با توجه به تأثیرات آن بر هویت انسانی و سبک زندگی مدنی آینده افراد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این میان توجه به مبانی تربیتی امام علی (ع) با توجه به رشد یافتگی سیاسی ایشان در کتاب نهج البلاغه مورد تأکید اندیشمندان جهانی مسلمان و غیرمسلمان می‌باشد. لذا هدف پژوهش حاضر تبیین ویژگی تربیت سیاسی با توجه به دیدگاه امام علی(ع) در کتاب نهج البلاغه است.
. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن فراترکیب براساس مدل اروین و همکاران(2011) است. جامعه پژوهش، متشکل از 68 مقاله و پایان‌نامه تحصیلات تکمیلی درباره تربیت سیاسی از منظر امام علی(ع)در نهج البلاغه است که بین سال های 1380 تا 1399شمسی ارائه شده‌اند. نمونه پژوهش شامل24 پژوهش است که به صورت هدفمند جمع آوری و براساس پایش موضوعی داده‌ها انتخاب شده‌اند. داده‌های پژوهش از تحلیل کیفی اسناد مورد مطالعه، گردآوری شده‌اند.: بر اساس تجزیه و تحلیل داده‌ها، مؤلفه‌های تربیت سیاسی از منظر امام علی (ع) در نهج البلاغه در6 بُعد و 31 عامل طبقه‌بندی شدند. این ابعاد شامل ویژگی اهداف، اصول و مبانی تربیت سیاسی، روش‌های یاددهی- یادگیری، ابعاد رفتاری(مربی و متربی)، ارزشیابی و محیط است. برنامه‌ریزان درسی با در نظر گرفتن این ویژگی‌ها برای عناصر برنامه درسی تربیت سیاسی و عوامل مؤثر بر آن می‌توانند به طراحی و تدوین بهتر برنامه‌های درسی تربیت سیاسی بپردازند.
کلیدواژه‌ها
تربیت سیاسی
امام علی علیه السلام
نهج‌البلاغه
برنامه درسی
روش فراترکیب

  1. منابع

    نهج‌البلاغه، 1380ش، ترجمه: محمد دشتی، چاپ اول، تهران: انتشارات اوج علم.

    1. ابن بابویه، محمدبن علی، 1317ش، عیون اخبار الرضا علیه السلام. ج 1 و 2، ترجمه: آقانجفی اصفهانی، اصفهان: نبوغ.
    2. جویس، برویس؛ ویل، مارشال و کالهون، امیلی ، 1391ش، الگوهای تدریس. ترجمه: محمدرضا بهرنگی. تهران: نشرکمال تربیت.
    3. سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، 1390ش، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی.
    4. فتحی واجارگاه، کورش (1394). اصول و مفاهیم اساسی برنامه ریزی درسی. تهران: علم استادان.
    5. مهر محمدی، محمود ، 1393ش، برنامه درسی، نظرگاه­ها، رویکردها و چشم اندازها. شرکت به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی).

    مقالات

    1. ابراهیمی قوام، صغری و حسین­زاده یوسفی، غلامحسین ، 1387ش، نظریه سازنده گرایی و کاربرد آن در آموزش. رشد مدارس؛ شماره 4:24-33.
    2. احمدی، غلامعلی، عصاره، علیرضا، احمدی طباطبایی، محمدرضا و امینی زرین، علیرضا ، 1397). طراحی الگوی پیشنهادی برنامه درسی آموزش سواد سیاسی در دوره متوسطه اول. فصلنامه مطالعات برنامه درسی، 13(49)، 5-56.
    3. افکاری، فرشته، 1393ش، نقد و بررسی رویکردهای تربیت اخلاقی در دوره ابتدایی در کتاب­های درسی بخوانیم، بنویسیم، قرآن، هدیه­‌های آسمانی، تعلیمات اجتماعی و طراحی الگوی برنامه درسی. رساله دکتری، تهران؛ دانشگاه علامه طباطبایی
    4. بشیر، حسن ، 1398ش، تحلیل گفتمانی بیعت در نامه­‌های حضرت علی  علیه السلام و معاویه بر پایه نظریه مدیریت هماهنگ معنا. پژوهش­های نهج‌البلاغه، 18(62)، 131-166.
    5. حاجیلومحب، محمدمهدی ، 1397ش، تحلیل تطبیقی اهداف اخلاقی حکومت در نهج‌البلاغه و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 6(22)، 57-79.
    6. حسنی، محمد و وجدانی، فاطمه، 1396ش، تحلیل محتوای کیفی کتاب­های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از منظر تربیت اخلاقی. تربیت اسلامی؛ 12(25)، ص 29-54
    7. داودآبادی، محمد ، 1398ش، مبانی حقوق شهروندی در سیره حکومت داری امام علی علیه السلام (با رویکرد آموزه­های قرآن کریم). پژوهش­های نهج‌البلاغه، 18(61)، 147-170.
    8. دباغ کاشانی، زینب، 1390ش، شناسایی عوامل حیاتی موفقیت در چارچوب پیاده سازی مدیریت فرآیندهای کسب و کار در سازمان­های ایرانی. پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهراء سلام الله علیها
    9. دهقان سرخ آبادی، سیده محدثه؛ کرامتی، انسی، 1396ش، «روش­های آموزشی در سیره رضوی و دلالت­های آن برای تربیت عقلانی در دانشگاه فرهنگیان». فصلنامه فرهنگ رضوی. س 5(17). صص: 35-57.
    10. رسمی، سکینه و واحدپور، مجید ، 1395ش، بررسی تأثیر مباحث سیاسی نهج‌البلاغه در اخلاق ناصری. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 4(14)، 19-34.
    11. رضایی هفتادر، حسن و حسینی کاکلی، سمیه، 1395ش، رویکرد نهج‌البلاغه به ظلم و نفاق سیاسی به منزله دو ضد ارزش، پژوهش­نامه علوی، 7(1)، 59-82.
    12. رضوی، سیدعباس، ملکی، حسن، عباس­پور، عباس، ابراهیمی­ قوام، صغری، 1389ش، بررسی تربیت سیاسی در برنامه درسی دوره ابتدایی، فصلنامه روان­شناسی تربیتی، 16(6)، 19-58.
    13. رفعت، محسن و سروریان، حمیدرضا ، 1399ش، رفتارشناسی تحلیلی از رهبری اخلاق مدارانه امام علی مبتنی بر آموزه­‌های نهج‌البلاغه(مطالعه موردی فتنه خوارج). پژوهش­های نهج‌البلاغه، 19(65)، 133-160.
    14. رکابیان، رشید ، 1399ش، رفتار مطلوب سیاسی در سیره علوی. پژوهش­های نهج‌البلاغه، 19(65)، 105-132.
    15. رمضانی، سجاد، جان­‌احمدی، فاطمه و شعبانی، رضا، 1397ش، واکاوی زمینه­‌ها و عوامل مقبولیت اجتماعی- سیاسی سادات علوی در تبرستان. پژوهش­نامه علوی، 9(1)، 17-29.
    16. رهبر، عباسعلی و شریعتی، محمود ، 1397ش، مفهوم سازی دوگانه اعتدال در اندیشه امام علی. پژوهش­های نهج‌البلاغه، 17(57)، 11-36.
    17. رهنما، علی­ اکبر، سبحانی­ نژاد، مهدی و علیین، حمید، 1387ش، بررسی تحلیلی مبانی، اصول و روش­های تربیت سیاسی از منظر امام علی علیه السلام در نهج‌البلاغه. دانشور رفتار، 15(30)، 1-28.
    18. ساقی، علیرضا، 1396ش، بررسی روند تحقیقات فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک با رویکرد فراترکیب تحقیقات انجام گرفته در پژوهشگاه ارتباط و فناوری اطلاعات. پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی.
    19. سبحانی یامچی، محمد، 1398ش، شاخص­های نیروی انسانی کارآمد نظام از منظر نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 7(25)، 18-100.
    20. سلطان محمدی، حسین و سلطان محمدی، فاطمه، 1391ش، تبیین مؤلفه­های سیاست اخلاقی امام علی علیه السلام پس از رسیدن به امامت و حکومت. پژوهشنامه علوی، 3(1)، 91-116.
    21. شریفی، عنایت الله؛ لطفی قادی کلائی،مهر علی، 1397ش، «سبک تربیتی امام رضا علیه السلام در تربیت کودکان». فصلنامه فرهنگ رضوی. س 6(23). صص: 181-211.
    22. شریفیان، رضا ، 1381ش، تربیت سیاسی از منظر امام علی علیه السلام (پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت). دانشگاه تربیت معلم تهران.
    23. صفی لو، صابر، صائینی، محمدحسین و مرادی زنجانی، حسین ، 1399ش، آسیب شناسی اخلاق سیاسی مدیران در اندیشه و سیره امام علی با تأکید بر نهج‌البلاغه، پژوهش­های نهج‌البلاغه، 19(65)، 11-36.
    24. عظیم­ زاده اردبیلی، فائزه و حمیدی­پور، معصومه. ، 1393ش، «سازوکارهای حمایتی از تربیت کودک در آموزه­های دینی با تأکید بر سیره رضوی». فصلنامه فرهنگ رضوی. س 2(5). صص: 141-167.
    25. علی­پور، علی حسین ، 1390ش، بررسی تربیت مدنی از دیدگاه امام علی علیه السلام (پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت). دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
    26. محسنی، علی و جاودانی مقدم، مهدی ، 1398ش، بررسی مبانی و الزامات آزادی سیاسی در اندیشه­‌ها و سیره امام علی. پژوهش­های نهج‌البلاغه، 18(60)، 31-48.
    27. محققی، حسین و صحابت انور، سعید ، 1396ش، روابط اجتماعی و اخلاق از دیدگاه حضرت علی علیه السلام در نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 5(18)، 15-31.
    28. مزینانی، محمدصادق ، 1380ش، روش­های تربیت سیاسی کارگزاران از منظر امیر‌المؤمنین علی علیه السلام. مجله حکومت اسلامی، 6(14)، 115-146.
    29. مسعودیان، پریسا، بهشتی، سعید(1391). بررسی اهداف و اصول و روش­های تربیت سیاسی بر مبنای نهج البلاغه. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 20(17)، 7-25.
    30. نصیری، نسرین ، 1392ش، تربیت سیاسی در نهج‌البلاغه(پایان نامه کارشناسی ارشد رشته اندیشه سیاسی در اسلام). دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
    31. نیکخواه،محمد؛ نصراصفهانی، احمدرضا؛ عزیزی، حسین. ، 1390ش، «مهارت­ها و روش­های آموزش و تدریس در تعالیم پیامبر’ و اهل بیت علیهم السلام». مجموعه مقالات اولین همایش ملی تحول بنیادین در نظام برنامه درسی ایران.صص: 543-553. مشهد: نشر دانشگاه فردوسی.
    32. ورشکی، حمیدرضا، 1392ش، آسیب­های اخلاقی قدرت سیاسی در نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 1(3)، 1-14.
    33. یوسف­ زاده چوسری، محمدرضا و شاه مرادی، مرتضی، 1399ش، ارائه مدل برنامه درسی تربیت سیاسی بر اساس ساحت تربیت اجتماعی- سیاسی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش برای دانش­آموزان متوسطه اول. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 5(1)، 173-206.
    34. Erwin, E. J., Brotherson, M. J. &Summers, J. A., (2011). Understanding Qualitative Metasynthesis: Issues and Opportunities in Early Childhood Intervention Research. Journal of Early Intervention, 33(3), 186-200.