فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیل زیبایی شناختی تصاویر ادبی استعاره مکنیه در صحیفه سجادیه و نهج‌البلاغه (با رویکرد تعمیق معرفت دینی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 14665-889 تهران، ایران
2 استادیارو عضو هیات علمی دانشگاه ازاد همدان.
3 استادیارعضو هیات علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی همدان.
4 استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا- همدان
چکیده
این پژوهش برخی از استعاره های مکنیه در صحیفه سجادیه و نهج‌البلاغه را می‌کاود. داده‌ها برای دستیابی به لایه‌های درونی مفاهیم با استفاده از روش توصیفی –تحلیلی با رویکرد مقایسه ای مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. زیبایی همان تناسب و هماهنگی است که تمایلات انسان را ارضاء می نماید و زیبایی شناختی معرفتی است که درمورد زیبایی بحث می کند و هدف آن اغناء حس کنجکاوی و ارضای احساسات است لذا زیبایی شناسی موجب تقویت زیبایی دوستی و التذاذ از آثار هنری می گردد یکی از مهم ترین عوامل زیبایی صحیفه سجادیه و نهج البلاغه تصاویر ادبی آن ها در قالب استعاره مکنیه است که همانند تابلوهای پویا با رنگ و طرح های متناسب در موضوعات متعدد خودنمایی می کند و خیال قوی، عمیق، عاطفه سرشار، خلاقیت و معرفت را در خلق مناظر هنری به نمایش می گذارد لذا برای دستیابی به لایه های عمیق زیباشناختی آن و حصول تعمیق معرفت دینی باید این متون بطور دقیق با رویکرد معرفتی بررسی و تحلیل شود یافته های این پژوهش نشان می دهد موضوعاتی که در صحیفه سجادیه و نهج البلاغه به طور مشترک به وسیله تصاویر ادبی استعاره مکنیه با رویکرد تعمیق معرفت دینی و زیبایی شناسی آنها مورد تحلیل قرار گرفته است عبارتند از مرگ، دنیا، فتنه ها، تقوا، برخی از اعضای بدن انسان و پدیده های طبیعی که در تمامی اینها پویایی، تشخص، معرفت افزایی و هدایتگری نمایانگر است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    1. ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین محمد بن مکرم، 1405ق، لسان العرب، قم: نشر ادب الحوزة
    2. بیهقی فرید خراسان، علی بن زید. 1367ش، معارج نهج البالغة، ش، مصحح:محمّدتقی دانش پژوه، قم: کتابخانة عمومی آیة اللّه مرعشی نجفی
    3. بیهقی کیذری، قطب الدّین محمّد بن حسین، 1375ش، حدائق الحقائق فی شرح نهج‌البلاغة. قم: بنیاد نهج‌البلاغه
    4. تهرانی، آغابزرگ. 1398ق، الذریعه الی تصانیف الشیعه، محقق علینقی منزوی، چاپ دوم، بیروت: دار الاضواء
    5. دارابی، محمد ابن محمد، 1429ق، ریاض العارفین فی شرح صحیفه سید الساجدین علیه السلام، تهران: متبعة القرآن الکریم الکبری.
    6. رشاد، علی اکبر. 1380ش، دانشنامه امام علی علیه السلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    7. طباطبایی، سیدمحمد، 1390ش، المیزان، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
    8. عطاردی، عزیزاالله. 1375ش، شرح نهج‌البلاغه، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
    9. فتاحی، سیدمحمد، 1378ش، صحیفه کامله سجادیه همراه با پیام های پاسخگوی نیاز، قم: انتشارات میرفتاح.
    10. فهری، احمد،1388ش، شرح و ترجمه صحیفه سجادیه، تهران: انتشارات أسوه.
    11. فیض الاسلام، سیدعلی نقی،1373ش، ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، تهران: سرای امید.
    12. قائمی، مرتضی، 1388ش، سیری در زیبایی های نهج‌البلاغه، قم: انتشارات ذوی القربی.
    13. مدنی شیرازی، سیدخان ابن احمد، 1435ق، ریاض السالکین فی شرح صحیفه سید الساجدین علیه السلام، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
    14. مغنیه، جواد، 1427ق، شرح الصحیفة السجادیة، قم: مؤسسه دارالکتاب الاسلامی.
    15. ممدوحی کرمانشاهی، حسن، 1388ش، شهود و شناخت، قم: مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    16. موسوی، سید عباس علی، 1376ش، شرح نهج البالغة، بیروت: دارالرسول الاکرم.
    17. مصطفوی، سید جواد. 1361ش، معرفی نهج‌البلاغه، مشهد، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی.
    18. موسوی، سید عباس علی. 1376ش، شرح نهج البالغة، بیروت: دارالرسول الاکرم.

    مقالات

    1. پاشا زانوس، احمد؛ جباری، معصومه، 1389ش، تجلی زیبایی های مجاز در نامه های نهج‌البلاغه، پژوهش های اسلامی ،4(6):2-28.
    2. حجازی، علیرضا، 1394ش، «زیور سخن و زینت سبک در زبور آل محمد»، مجموعه مقالات همایش امام سجاد علیه السلام.
    3. خانی، علی 1393ش، «بررسی دعاهای صحیفه سجادیه با تأکید بر عناصر بلاغی» ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
    4. رسولی، حجت؛ ترکاشوند، مجتبی، 1392ش، تجلی صور خیال در صحیفه سجادیه، زیباترین اثر دعایی شیعه، ادبیات دینی، 1(2):35-69.
    5. رضایی هفتادری، غلامعباس؛ الیاسی، حسین، 1394ش، جلوه هایی از ایجاز حذف در خطبه های نهج‌البلاغه، پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 3(9):137-155.
    6. رضی مصطفوی؛ سید محمد و جلالی نژاد، مریم 1394ش، «عناصر بلاغی در صحیفه سجادیه، مجموعه مقالات همایش امام سجاد علیه السلام.
    7. ریحانی، عظیمه؛ افتخاری، سیده سمیه؛ عاشورلو، معصومه، 1397ش، تشبیه و استعاره در نهج‌البلاغه، چهاردهمین کنفرانس بین المللی پژوهش­های مدیریت  و علوم انسانی  در ایران، دانشگاه تهران.
    8. سعدونی، فاطمه، 1396ش، جایگاه ایجاز در بلاغت نهج‌البلاغه، نشریه مطالعات ادبی متون اسلامی، شماره12، 153-176.
    9. عزیزی، محبوبه، 1393ش، بررسی صور خیال در صحیفه سجادیه (پایان نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه بوعلی سینا، همدان.
    10. فلاح، ابراهیم 1394ش، بررسی صور بلاغی در صحیفۀ سجادیه»، مجموعه مقالات همایش بین المللی حضرت امام سجاد علیه السلام.
    11. منوچهری، محمد. 1390ش، صورخیال در صحیفه سجادیه (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه کردستان، سنندج.
    12. میرشاه جعفری، سید ابراهیم؛ مقامی، حمید. 1384ش، رهیافتی به نظام تربیتی اسلام از نگاه صحیفه سجادیه، اندیشه دینی، 15:99-118.