فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

جستاری بر راه‌های کنترل خشونت سیاسی از منظر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرتضی علویان 1
عباس دهرویه 2
فهیمه صبر امیز 3
1 *. دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران.(نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه مازندران.
3 کارشناسی ارشد دانشگاه مازندران.
چکیده
اهمیت واکاوی وضعیت خشونت سیاسی در جامعه به عنوان یک مؤلّفه در ارزیابی کیفیت حکمرانی مورد توجه اندیشمندان بوده‌است. به همین دلیل واکاوی دقیق متونی که در فرهنگ هر جامعه به عنوان مرجعی نظری محسوب می‌شوند، می‌تواند در تبیین دقیق راه‌هایی که به تناسب ساختار هر جامعه منجر به کنترل خشونت سیاسی شوند، کمک شایانی کند. با توجه به این نکات، هدف اصلی پژوهش حاضر پاسخ این پرسش بود که: از منظر نهج‌البلاغه، امکان تبیین چه راه‌هایی به منظور کنترل خشونت سیاسی در قالب مؤلّفه‌های ناظر بر مفهوم احساس محرومیت نسبی و ضابطه‌مند سازی اعمال خشونت سیاسی وجود دارد؟ یافته‌های ما که در قالب روش توصیفی – تحلیلی به دست آمدند، بیان‌گر این نکته هستند که: رفع احساس محرومیت نسبی به طور باورپذیر و عینی از طریق نگاه برابر به همه‌ی افراد جامعه، شفافیت در امور، رعایت انصاف، سعه‌ی صدر در برابر خواسته‌‌ها و مطالبات، توجه به نیازها و تقاضا‌های مردم، وجود امکان آزادی بیان و دوری از ویژه‌نگری‌های مخرب و کنترل مستمر اعمال و رفتار نیروهای نظامی و انتظامی و پرهیز از هرگونه تعرض به اموال حیاتی مردم از طریق ایجاد ضوابط در مسیر ایجاد نظم از سوی حکومت در جامعه، مهم‌ترین راه‌های کنترل خشونت سیاسی از منظر نهج‌البلاغه هستند.
کلیدواژه‌ها
خشونت سیاسی
حکمرانی خوب
احساس محرومیت نسبی
نهج‌البلاغه
اندیشه علوی علیه السلام

  1. منابع

    نهج‌البلاغه، 1386ش، ترجمه: محمد دشتی، قم: انتشارات الهادی.

    1. باک، درک، 1399ش، سیاست شادکامی. ترجمه‌: نرگس سلحشور، تهران: نشر نو.
    2. دشتی، محمد، 1400ش، فرهنگ موضوعات کلی نهج‌البلاغه. قم: مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین علیه السلام.
    3. روثستاین، بو،۱۴۰۱ش، دام‌های اجتماعی و مساله اعتماد. ترجمه‌: لادن رهبری، محمود شارع پور، محمد فاضلی و سجاد فتاحی، تهران: آگه.
    4. ساندرز، دیوید،1381ش، الگوهای بی‌ثباتی سیاسی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    5. فکوهی، ناصر، 1378ش، خشونت سیاسی (نظریات، مباحث، اشکال و راهکارها). تهران: پیام امروز.
    6. کوهن، آلوین استانفورد،1385ش، تئوری‌های انقلاب، ترجمه‌: علیرضا طیّب. قومس: تهران.
    7. گر، تدرابرت،1388ش، چرا انسان‌ها شورش می‌کنند؟. ترجمه‌: علی مرشدی زاده. پژوهشکده مطالعات راهبردی: تهران.
    8. معین، محمد،1381ش، فرهنگ معین. تهران: انتشارات ادنا.
    9. نورث، داگلاس سی؛ جوزف واین، جان؛ وب، استیون بی. و وینگات، باری آر،1394ش، سیاست، اقتصاد ومسائل توسعه درسایه خشونت. ترجمه‌: محسن میردامادی، روزنه: تهران.

    مقالات

    1. اخوان کاظمی، بهرام، 1386ش، کارآمدی در آموزه های نهج‌البلاغه. الهیات و معارف اسلامی (مطالعات اسلامی). 76 (ویژه علوم قرآن و حدیث)، 9-38.
    2. امینی، علی اکبر؛ حزباوی، قاسم، 1389ش، مبانی فکری خشونت سیاسی در بنیادگرایی اسلامی، مطالعات روابط بین الملل (پژوهشنامه روابط بین الملل)، (3) 12، 65-100.
    3. رنجبرکی، علی،1400ش، اقتصاد سیاسی توسعه خواهی در ایران، پژوهش سیاست نظری، 30: 155-183.
    4. زیوری، معصومه؛ نوری، هادی؛ غلامی، محمدرضا و قاسمی روشن، ابراهیم، 1399ش، تحلیل محتوای قیاسی رابطۀ دینداری و عدالت اجتماعی در نهج‌البلاغه، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، (8) 32، 41-60.
    5. سام‌دلیری، کاظم ،1382ش، سنجش محرومیّت نسبی در نظریه تد رابرت گر، فصلنامه مطالعات راهبردی، (6) 4، 813-826.
    6. سردارنیا، خلیل‌اله و شاکری، حمید. (1393). «تبیین حکمرانی خوب در نهج‌البلاغه با رویکرد روشی زمینه گرا»، مطالعات حقوقی، 6، 4، 53-27.
    7. محمدی، فائزه؛ اعظم آزاده، منصوره؛ صداقت زادگان، شهناز؛ قاضی نژاد، مریم،1400ش، تبیین جامعه شناختی تاثیر خشونت اجتماعی (با نقش میانجی اختلال رابطه‌ای) بر سلامت اجتماعی زنان منطقه اورامانات کرمانشاه، انتظام اجتماعی، (2 )13، 149-184.
    8. محموداوغلی، رضا؛ اصغری نیاری، یعسوب،1396ش، بررسی عوامل موثر بر خشونت سیاسی (مطالعه موردی: جمعیت بلوچ شهر زاهدان)، پژوهش های راهبردی سیاست، (6)21، 73-96.
    9. معین‌فر، سجاد؛ محسنی، رضاعلی؛ محسنی تبریزی، علیرضا،1400ش، بررسی عوامل مؤثر بر خشونت سیاسی با تأکید بر شکاف قومی (مطالعۀ موردی: استان آذربایجان غربی)، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، (1) 10، 119-147.
    10. نریمانی، زینب؛ طاهری نیا، علی باقر،1398ش، واکاوی مقولۀ آگاهی‌بخشی در نامه‌های امام‌ علی× به مردم براساس روش تحلیل محتوای کیفی، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، (7) 26، 89-107.
    11. Besley, T., & Persson, T. (2011). "The logic of political violence". The quarterly journal of economics.126(3), 1411-1445.
    12. Bosi, Lorenzo and Demetriou, Chares (2015). Social Movements and Political Violence. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. Elsevier, Amsterdam.
    13. Cairns, E (2001). "War, Political Violence and their Psychological Effects on Children: Cultural Concer. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences: 16360-16363.
    14. Coady, C. A. J, (2008). Morality and Political Violence. Cambridge University Press, New York.
    15. Della Porta, D (2013). Clandestine Political Violence. Cambridge University Press.
    16. Garaigordobil, M. (2012). “Evaluation of a program to prevent political violence in the Basque conflict: effects on the capacity of empathy, anger management and the definition of peace”. Gaceta sanitaria, 26, 211-216.
    17. Gassebner, M., Schaudt, P., & Wong, M. H. (2023). “Armed groups: Competition and political violence”. Journal of Development Economics, 103052.
    18. Golańska, D. (2022). “Slow urbicide: Accounting for the shifting temporalities of political violence in the West Bank”. Geoforum, 132, 125-134.
    19. Mueller, S. D. (2011). “Dying to win: Elections, political violence, and institutional decay in Kenya”. Journal of Contemporary African Studies. 29(1), 99-117.
    20. Ostby, G. (2013). “Inequality and political violence: A review of the literature”. International Area Studies Review. 16(2), 206-231.
    21. Slone, M., Shechner, T., & Farah, O. K. (2012). “Parenting style as a moderator of effects of political violence: Cross-cultural comparison of Israeli Jewish and Arab children”. International Journal of Behavioral Development. 36(1), 62-70.
    22. Vestby, J. (2019). “Climate variability and individual motivations for participating in political violence”. Global Environmental Change. 56, 114-123.
    23. Wu, L., Gao, Y., Niu, Z., Fahad, S., Chen, R., & Nguyen-Thi-Lan, H. (2023). “A study assessing the impact of income relative deprivation and cooperative membership on rural residents' health: A pathway towards improving the health status of rural residents”. One Health. 16, 100494.