1
دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی اولین ماده و مخلوق در جهان مادی و مبدأ خلقت در قرآن کریم و خطبه اول نهج البلاغه به روش تحلیلی و توصیفی است. در این پژوهش، به این مسئله پرداخته میشود که آفرینش همه چیز در ابتدا واحد و یکپارچه بوده و سپس به تدریج از هم جدا شده است. اولین عنصر و نیروهای دخیل در آفرینش آسمانها و زمین به طور نامحسوس در قرآن اشاره شده است. امام علی (علیهالسلام) نیز در خطبه اول نهج البلاغه، به زیبایی این عنصر و نیروهای محرکه آن را شرح دادهاند. این عنصر، که همان «ماء» (آب) است، به وسیله این نیروها بهوجود آمده و توسعه یافته تا نظام کنونی جهان شکل گیرد. علاوه بر آب، عناصر دیگری مانند گاز یا دود (که در قرآن به «دخان» اشاره شده است) و زَبَد (کف) نیز در فرآیند آفرینش به کار رفتهاند. بهطور خاص، آسمانها از «دخان» و زمین از «زَبَد» به وجود آمدهاند. خداوند همچنین از همین «ماء»، اجرام آسمانی و موجودات مادون عرش و تحت عرش را خلق کرده است. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانهای و بررسی اشارات قرآن و کلام امام علی (علیهالسلام) در خطبه اول، به تحلیل کیفیت آفرینش این عناصر پرداخته است.
قرشى بنابى، علىاکبر، 1371 ش، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
قرطبی، محمد ابن احمد، 1364ش، الجامع الاحکام القرآن، چاپ اول، تهران: ناصر خسرو.
قطب، سید ابراهیم، 1408ق، فی ظلال القرآن، چاپ 15، بیروت:دارالشرق.
قمى، على بن ابراهیم، 1363 ش، تفسیر القمی، مترجم: طیب موسوى جزایرى، چاپ سوم، قم: دار الکتاب.
قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، 1368 ش، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، مترجم:حسین درگاهى، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى. سازمان چاپ و انتشارات.
کاشانى، فتحالله بن شکرالله، 13 ش، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، چاپ اول، تهران:کتابفروشى اسلامیه.
کلینی، محمد ابن یعقوب، 1365ش، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام، مترجم: محمدباقر محمودى، - عبدالزهراء علوى، چاپ اول، بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، 1371 ش، چاپ دهم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام، 1390ش، چاپ ششم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، 1368ش، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نحاس، ابسو جعفر احمد بن محمد، اعراب القرآن، 1421ق، چاپ اول، بیروت:دارالکتب العلمیه.
آشنا,حمیده , احتشامی نیا,محسن و هاشمی,سیده فاطمه . (1403). اولین مخلوق عالم ماده و آیات مبدأ خلقت با محوریت قرآن و خطبه اول نهجالبلاغه. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23(2), 19-42.
MLA
آشنا,حمیده , , احتشامی نیا,محسن , و هاشمی,سیده فاطمه . "اولین مخلوق عالم ماده و آیات مبدأ خلقت با محوریت قرآن و خطبه اول نهجالبلاغه", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23, 2, 1403, 19-42.
HARVARD
آشنا حمیده, احتشامی نیا محسن, هاشمی سیده فاطمه. (1403). 'اولین مخلوق عالم ماده و آیات مبدأ خلقت با محوریت قرآن و خطبه اول نهجالبلاغه', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23(2), pp. 19-42.
CHICAGO
حمیده آشنا, محسن احتشامی نیا و سیده فاطمه هاشمی, "اولین مخلوق عالم ماده و آیات مبدأ خلقت با محوریت قرآن و خطبه اول نهجالبلاغه," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23 2 (1403): 19-42,
VANCOUVER
آشنا حمیده, احتشامی نیا محسن, هاشمی سیده فاطمه. اولین مخلوق عالم ماده و آیات مبدأ خلقت با محوریت قرآن و خطبه اول نهجالبلاغه. النهج, 1403; 23(2): 19-42.