فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی تحلیلی دیدگاه امیر مؤمنان علیه السلام در مورد فراتاریخی بودن قرآن بر اساس نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی (نویسنده مسئول)
2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی (نویسنده اول)
چکیده
ایده تاریخمندی قرآن در دوران معاصر به روش های متعددی تعریف شده است. اثرپذیری قرآن از پدیده های تاریخی و عوامل زمانی، مؤلفة مشترک همه تعاریف مذکور به شمار می‌آید. این ایده چالش‌هایی را در بحث فراتاریخی بودن آموزه‌های قرآنی رقم زده است. پژوهشی حاضر با تاکید بر نهج‌البلاغه در صدد است تا از این رهگذر دیدگاه حضرت علی علیه السلام در مورد فراتاریخی بودن قرآن را تبیین کند. هدف اصلی این پژوهش آن است که با روش توصیفی- تحلیلی، مبانی تاریخمندی قرآن که در آثار نواندیشان دینی معاصر مطرح شده، بر اساس دیدگاه امام علی علیه السلام بررسی و نقد شود. در نهج البلاغه گزاره-های متعددی وجود دارد که بر فراتاریخی بودن و عدم تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ عصر نزول دلالت دارد. حضرت علی علیه السلام با دلایل عقلی و نقلی بر عدم تاریخمندی قرآن صحه گذاشته و قرآن را کتابی جامع می‌دانند که نیازهای انسان را در مسیر هدایت پاسخگوست. بر این اساس ایده تاریخمندی قرآن کریم به معنای دلالت آیات بر واقع گرایی در احکام و توجه به کشف مناسبات مربوط به احکام و همچنین توجه به پیام‌های قرآن در حل مسائل نو و موضوعات جدید، مورد تایید ایشان است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    .قرآن کریم.

    . نهج‌البلاغه، 1414ق، شریف رضی، محمد بن حسن، چاپ اول، قم: هجرت.

    1. ابن أبی­الحدید، عبد­الحمید بن هبة­الله، 1404 ق، شرح نهج البلاغة لابن أبی ­الحدید،چاپ اول، قم: مکتبة آیة الله مرعشی نجفی.
    2. ابن اثیر جزری، مبارک­بن محمد، (بی­تا)، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، قم: موسسه اسماعیلیان.
    3. ابن میثم بحرانی، علی، 1362ش، شرح نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر الکتاب.
    4. ابو زید، نصر حامد، 1383، نقد گفتمان دینی، ترجمه: حسن اشکوری و محمد جواهر الکلام، تهران: یادآوران.
    5. ابوزید، نصرحامد، 1394ش، متن، قدرت، حقیقت، ترجمه: احسان موسوی خلخالی، تهران: نیلوفر.
    6. ایازی، سید محمدعلی، 1380ش، قرآن و فرهنگ زمانه، چاپ دوم، قم: کتاب مبین.
    7. آمدی عبدالواحد، 1366ش، غررالحکم و درر الکلم، بیروت: موسسه الاعلمی‌للمطبوعات،تصنیف غرر الحکم و درر الکلم.
    8. بحرانی آل­عصفور، یوسف ابن احمد بن ابراهیم، 1405ق، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
    9. جعفری، محمد تقی، 1358ش، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    10. جمل، بسام، 2005م، اسباب النزول، بیروت: موسسه العربیه للتحدث الفکر المرکز الثقافی العربی
    11. حیدری، مختار حسین،1391ش، مجموعه مقالات همایش بین المللی قرآن و مستشرقان، ج1، چاپ اول، قم: جامعه المصطفی.
    12. خویی، سید ابوالقاسم، 1382ش،البیانفی تفسیر القرآن، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    13. خویی، میرزا حبیب الله، 1400ق، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، چاپ چهارم، تهران: مکتبه الاسلامیه.
    14. الدسوقی، محمد، 1416ق، الفکر الاستشراقی تاریخه و تقویمه، بیروت: موسسه التوحید للنشر الثقافی.
    15. رضایی اصفهانی، محمدعلی، 1392ش، منطق تفسیر قرآن (مباحث جدید دانش تفسیر)، ج4، چاپ اول، قم: جامعه المصطفی.
    16. زمانی، محمدحسن، 1391ش، مستشرقان و قرآن، چاپ چهارم، قم: بوستان کتاب.
    17. زمخشری، محمود، 1419 ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی.
    18. سروش، عبدالکریم، 1385ش، بسط تجربه نبوی، چاپ پنجم، تهران: صراط.
    19. سیوطی، جلال الدین، 1421 ق، الاتقان فی علوم القرآن، چاپ دوم، بیروت: دارالکتب العربی.
    20. صفوی، سید حسن، 1358ش، ذوالقرنین کیست؟، تهران: محمدی
    21. طباطبایی، محمدحسین، 1411 ق، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    22. طبرسی، فضل بن حسن، 1372ش، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو.
    23. عرب صالحی، محمد، 1391ش، تاریخی_نگری و دین، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه دینی.
    24. عیاشی، محمدبن مسعود،1380ق، تفسیر العیاشی، چاپ اول، تهران: المطبعه العلمیه.
    25. غزالی، محمد بن محمد، 1386ق، نگرشی نو در فهم قرآن، ترجمه داوود نارویی، چاپ اول، تهران: احسان.
    26. فقیه، حسین، 1391ش، قرآن و فرهنگ عصر نزول، چاپ اول، قم: موسسه امام خمینی.
    27. قرشی، سید علی اکبر 1371ش، قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    28. گلدزیهر، اگناز، (بی­تا). العقیده و الشریعه فی الاسلام، تعریب محمد یوسف موسی و علی حسن عبدالقادر، مصر: دارالکتب الحدیثیه.
    29. مجتهد شبستری، محمد، 1379ش، نقدی بر قرائت رسمی از دین، تهران: طرح نو
    30. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1403 ق، بحار الانوار، چاپ دوم، بیروت: احیاء التراث.
    31. مصباح یزدی، محمد تقی، 1379ش، قرآن در آیینه نهج‌البلاغه،قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    32. مغنیه، محمد جواد، 1358ش، فی ظلال نهج‌البلاغه، بیروت: دارالعلم للملایین.
    33. مکارم شیرازی، ناصر، و همکاران، 1375ش، پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام، چاپ سوم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    34. مونتمگری وات، ویلیام، 1373ش، برخورد آرای مسلمانان و مسیحیان، تفاهمات و سوء تفاهمات، ترجمه محمد حسین آریا، چاپ اول، تهران: فرهنگ اسلامی.

    پایان نامه و مقالات

    1. اسکندرلو، محمد جواد، تابستان1383ش، ترجمه و نقد مدخل تاریخ­گذاری و قرآن، پژوهشنامه حقوق اسلامی، ش15.
    2. عبدی، محمود، 1391ش، نقد و بررسی تاریخ‌مندی قرآن (پایان ­نامه)، دانشگاه قم.
    3. معرفت، محمد هادی، میرمحمدی، سید ابوالفضل، 1375ش، جامعیت قرآن کریم نسبت به علوم و معارف الهی و بشری، نامه مفید، ش 6.
    4. Iqbal, Mohammad, The Reconstruction of Religious Thought in Islam, 1930, Stanford University Press.
    5. Rahman, F. (2000) Revival and reform in Islam: A study of Islamic fundamentalism. Edited and with an introduction by E. Moose. Oxford: One world.
    6. Rahman, Fazlur (1963). ISLAMIC METHODOLOGY IN HISTORY,
    7. Rahman, Fazlur (1963). SOCIAL CHANGE AND EARLY SUNN AH, Islamic Studies, Vol. 2, No. 2 (JUNE 1963), pp. 205-216.

    Rahman, Fazlur (1982) Islam and Modernity Trasformation of an Intellectual Tradition, the University of Chicago press