فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی روش‌ها و اهداف مبارزه جریان نفاق قاسطین با امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج‌البلاغه و پیامدهای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
2 استاد گروه حقوق پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
با شروع حکومت امام علی(ع) جریاناتی که همه دست‌آوردهای خویش را در طول 25سال خانه‌نشینی امام از دست رفته می‌دیدند، اقدام به مخالفت علنی و جنگ علیه ایشان نمودند. قاسطین از جمله این جریانات بود که بیش از دو سال از وقت امام را برای رویارویی حق در برابر باطل، نفاق و نیرنگ صرف نمود و شورش‌هایی که باعث اختلاف و خونریزی میان مسلمانان شد، ایجاد نمود.
این پژوهش به‌شیوه تحلیلی انجام گرفته و به بررسی کلام امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه درباره قاسطین، هدف و روش‌ ایشان در دشمنی با امام(ع) و همچنین به پیامدهای شکل‌گیری قاسطین پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که نفاق سران جریان قاسطین مسلّم بوده و ایشان با انگیزه رسیدن به مقام خلافت به عنوان بالاترین منصب سیاسی و بیت المال به‌عنوان عظیم‌ترین منبع مالی مسلمانان، درصدد مسلط شدن به تمام شئونات مسلمانان بوده‌اند تا بتوانند دین اسلام را به نابودی بکشانند و در این راه از ابزارهای سخت مانند جنگ مستقیم و نیابتی و ابزار نرم مانند تغییر مفهوم امامت به خلافت، جنگ روانی و حکمیت استفاده نمودند. این جریان سبب پیدایش جنگ صفین و نهروان گردید و در پی آن نحله‌های فکری- عقیدتی مختلفی بوجود آورد که هر یک خود عامل اختلاف در بین مسلمین گردیدند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    قرآن کریم، مترجم مهدی الهی قمشه­ای

    نهج‌البلاغه، مترجم محمد دشتی؛ 1380ش، چاپ چهاردهم، قم: ارم.

    1. آشیان، زهرا و سلامی، فرشته؛ 1382ش، نفاق و منافق از دیدگاه شهید آیت­ الله مطهری، چاپ اول، قم: صدرا.
    2. ابن الأثیر، أبو السعادات؛ 1399ش، النهایة فی غریب الحدیث والأثر، چاپ اول، بیروت: المکتبه العلمیه.
    3. ابن فارس، احمد بن فارس؛ 1404ق، معجم مقاییس فی اللغه، چاپ اول، محقق عبدالسلام محمد‎ هارون، بیروت: مکتب الإعلام الإسلامی.
    4. ابن منظور، محمد بن مکرم؛ 1374ش، لسان العرب، چاپ اول، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    5. ابن­ابی‌الحدید؛ 1363ش، شرح نهج‌البلاغه ابن­ابی‌الحدید، چاپ اول، قم: ­مکتبه­ آیت‌الله ­المرعشی النجفی(ره).
    6. اصفهانی، راغب؛ المفردات فی غریب القرآن، چاپ اول، دمشق و بیروت: دارالعلم الدار الشامیه.
    7. امینی، عبدالحسین؛ 1379ش، الغدیر، چاپ اول، بیروت: دار الکتاب العربیه.
    8. بستانی، فواد افرام؛ 1375ش، فرهنگ ابجدى الفبایى عربى فارسى ترجمه کامل المنجد الابجدى، مترجم رضا مهیار، چاپ اول، تهران: اسلامی.
    9. جوهری، اسماعیل بن حماد؛ 1404ق، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، محقق احمد عبدالغفورعطار، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    10. خسروپناه، عبدالحسین؛ 1396ش، جریان­شناسی ضد فرهنگ­‌ها، قم: دفتر نشر معارف.
    11. زبیدی، مرتضی؛ 1414ق، تاج العروس من جواهر القاموس، چاپ اول، بیروت: دار الفکر.
    12. سبحانی، جعفر؛ 1380ش، فروغ ولایت، چاپ اول، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.
    13. شهیدی، سید جعفر؛ 1387ش، ترجمه نهج­البلاغه، چاپ اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    14. طباطبایى، محمدحسین‏؛ 1374ش، ترجمه تفسیر المیزان‏، مترجم محمد باقر موسوى، پنجم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى‏.
    15. فخر رازی، محمد بن عمر؛ 1420ق، تفسیر کبیر، چاپ سوم، بیروت: مکتب تحقیق دار احیاء التراث العربی.
    16. مصطفوی، حسن؛ 1368ش، التحقیق، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    17. مطهری،مرتضی؛ 1377ش، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، چاپ اول، تهران: صدرا.
    18. منقری، نصربن مزاحم؛ 1382ش، وقعه صفین، چاپ اول، بیجا، المؤسسه العربیه الحدیثه.

    مقاله

    1. مفتخری، حسین و باقری زاد گنجی، نبی اله؛ 1390ش، بازشناسی جنگ­‌های امیرالمؤمنین علی علیه السلام از دیدگاه فرقه­‌های کلامی. مجله تاریخ اسلام، دوره هیجدهم، شماره چهلم، 22-35.