فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بسترهای تعالی‌بخش نیروی دفاعی از منظر نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی.
چکیده
در دنیای امروز عرصه نظامی، عرصه خشونت، تندی، سرکوبگری و استکبارورزی است تا جایی که تلاش در پیشگیری از جنگ، نگاه انسانی به همنوع، محبت‌ورزی به اسیران و ... عبارت‌هایی ناآشنا در فرهنگ نظامی جهان است. مقاله حاضر به روش توصیفی تحلیلی و کتابخانه‌ای در صدد است تا بسترهای تعالی‌بخش نیروی دفاعی را از منظر سیره علمی و عملی امیرمنان(ع) ـ که خود در زمان رسول الله(ص) چون سربازی فداکار با مشرکان جنگید و در زمان حکومت کوتاه خویش لشکر حق در برابر باطل را فرماندهی نمود ـ بپردازد. بر پایه سیره و فرمایش‌های امیرمومنان(ع) جذب نیروی انسانی متعهد و شایسته، انتصاب افراد لایق به فرماندهی، تثبیت نظم و انضباط، حفظ ورزیدگی و آمادگی نیروها، رصد دشمن، تقویت عوامل بازدارنده از جنگ، تادیب نیروها به آداب دفاعی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی از جمله بسترهای اساسی در تعالی‌بخشی به نیروهای نظامی و انتظامی است. از منظر نهج البلاغه حفظ قاطعیت و صلابت، تنش‌زدایی، تعهد به پیمان‌ها، سلب قدرت تجاوزگری دشمن، افزایش قدرت دفاعی از جمله عوامل و بسترهای بازدارندگی از جنگ است. همچنین پرهیز از جنگ‌طلبی، اتمام حجت به دشمن پیش از رویارویی میدانی، مصونیت‌بخشی به فرستادگان دشمن برای مذاکره و ... ، رفتار انسانی با اسیران جنگی و ... از جمله آداب دفاعی در سیره علوی است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    قرآن کریم.

    نهج‌البلاغه، نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم، دارالهجره.

    1. ابن ابی الحدید، 1378ش، شرح نهج‌البلاغه، قم، مکتبه آیه الله نجفی مرعشی.
    2. ام کالینز، جان، 1370ش، استراتژی بزرگ؛ اصول و رویه‌ها، ترجمه کورش بایندر، تهران، وزارت امور خارجه.
    3. تمیمی آمدی، عبدالواحد، 1410ق، غرر الحکم و درر الکلم، تصحیح مهدی رجایی، قم، دارالکتاب الاسلامی.
    4. حر عاملی‏، محمد بن حسن، 1409ق، تفصیل وسائل الشیعة فی تحصیل مسائل الشریعة، قم، موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
    5. الحسون، محمد و ام علی مشکور، 1421ق، اعلام النساء المؤمنات، بیروت، دارالاسوة.
    6. دهخدا، علی اکبر، 1342ش، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران.
    7. ذاکری، علی اکبر، 1395ش، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین علیه السلام، قم، بوستان کتاب.
    8. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1412ق، مفردات الفاظ القرآن، بیروت و دمشق، دار العلم و الدار الشامیه.
    9. رشید زاده، فتح الله، 1389ش، تربیت نظامی، تهران، دانشگاه افسری امام علی علیه السلام.
    10. رشیدزاده، فتح الله، 1387ش، منش و رفتار فرماندهی، تهران، دانشگاه افسری امام علیB.
    11. الزحیلی، وهبه بن مصطفی، 1412ق، آثار الحرب فی الفقه الاسلامی، دمشق، دار الفکر.
    12. طبری، محمد بن جریر، 1387ق، تاریخ الطبری: تاریخ الامم و الملوک، بیروت.
    13. طوسی، محمد بن حسن، 1407ق، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    14. فاضل لنکرانی، محمد، 1379ش، آیین کشورداری از دیدگاه امام علی علیه السلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم.
    15. کوفی، احمد بن علی بن اعثم، 1411ق، الفتوح، بیروت، دار الاضواء.
    16. مجلسی،‌ محمد باقر، 1403 ق، بحار الانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار   علیهم السلام، بیروت، دار احیاء الکتب العربیه.
    17. محلاتی، ذبیح الله، 1349ش، ریاحین الشریعة در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
    18. مفید، محمد بن محمد، 1413ق، الجمل و النصرة لسید العترة فی حرب البصرة، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
    19. منقری، نصر بن مزاحم، 1404ق، وقعه صفین، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
    20. نوری‏، میرزا حسین، 1408ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، آل البیت علیهم السلام.