فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

رفتا رشناسی سیاسی امام علی علیه السلام با رویکرد تاریخی به نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم سیاسی دانشگاه بجنورد.
چکیده
گرچه رفتار شناسی شخصیت چند بعدی و متراکم حضرت علی (ع) کاری دشوار است، اما با ملاحظه ای تحلیلی به تاریخ صدر اسلام و متن نهج البلاغه تا حدی می توان با جلوه های مختلف اما توحیدی این انسان تمام آشنا شد. در این مقاله خود را با چنین پرسشی مواجه می دانیم که امیرالمومنین (ع) در عین داشتن دولتی مقتدر و کنش گر چگونه توانسته است در راس نظام سیاسی زمانه اش از نظر و عمل بهره مند باشد و در مواجهه با چالش های خطیر ایام ذره ای از حق و حقیقت فاصله نگیرد؟ برای چنین سؤال معناداری می توان این فرضیه را به تحقیق نهاد که امام علی (ع) بدلیل آموزه‌های تربیتی پیامبر اکرم و سپس پیشوایی اهل تقوا، سمبل شئونات دینی و سیاست‌های اخلاقی بود. به همین دلیل از متن شبهات سیاست قدرت محور به سلامت عبور کرد و با تمسک به پشتوانه های تربیتی رسول خاتم، وجود خود را به تکینگی رساند. در این مقاله از روش کیفی تحلیل محتوا و مطالعه اسناد تاریخی و نهج‌البلاغه بهره برده و کوشیده ایم مهم ترین وقایع مرتبط با کنش گری زعامتی و سیاسی علی (ع) را معنا شناسی کنیم.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    1. ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، 1375ش، جلوه تاریخ در شرح نهج‌البلاغه، ترجمه: محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
    2. ابن خلدون، العبر، 1336ش، مقدمه ابن خلدون، ترجمه: پروین گنابادی، تهران: انتشارات بنگاه علیخانی.
    3. ابوالقاسمی، محمدجواد، 1383ش، موج در موج (بازشناسی فتنه از منظر امام علی علیه السلام )، تهران: انتشارات عرش پژوه.
    4. باردن، لورنس، 1۳۷۴ش، "تحلیل محتوا"، ترجمه :محمد یعمی دوزی سرخابی و ملیحه آشتیانی، چاپ اول، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    5. بخاری، محمد اسماعیل، 1392ش، صحیح البخاری، جلد ۴، و 5، کراچی: مکتبة البشری.
    6. بیضون، ابراهیم ، 1379ش، امام علی علیه السلام در آینه تاریخ، ترجمه: علی اصغر مهدی سبحانی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    7. جرداق، جرج، 1389ش، " صدای عدالت انسانی"، ترجمه: محمد علی سلطانی، چاپ دهم، نشر پنجره.
    8. جعفری، حسین، 1359ش، "تشیع در مسیر تاریخ"، چاپ اول، تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
    9. جعفری، گودرز، ۱۳۷9ش، "امام علی علیه السلام در نگاه مشاهیر اسلام و مسیحیت"، چاپ اول، تهران: نشر عابد.
    10. جعفری، محمد تقی، 1389ش، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
    11. جوادی، محمد رضا ، 1386ش، امام علی علیه السلام به روایت نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    12. حسن ابراهیم حسن ، 2536ش، تاریخ سیاسی اسلام، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، سازمان انتشارات جاویدان.
    13. حسن ابراهیم، حسن، ۱۳6۰ش، "تاریخ سیاسی اسلام"، چاپ اول، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، تهران: انتشارات جاویدان.
    14. حسین، طه، 1354ش، علی و فرزندانش علیهم السلام، ترجمه: محمدعلی شیرازی.
    15. رشاد، علی اکبر، 1386ش، دانشنامه علوی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    16. سربازی، مولانا محمد عمر، 1382ش، خلفای راشدین از دیدگاه امیرالمؤمنین علی علیه السلام، بازنویسی عرفان اسماعیلی، سنندج : نشر احمد.
    17. شریعتی، علی، 1383ش، چه نیازی است به علی علیه السلام، مجموعه آثار، ش 26، انتشارات قلم.
    18. شهیدی، جعفر، 1376ش، علی علیه السلام از زبان علیعلیه السلام (زندگانی امیرالمؤمنین علی علیه السلام )، تهران : دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    19. شهیدی،سیدجعفر، ۱۳۷۶ش، "تاریخ تحلیلی اسلام"، چاپ بیست و یکم، تهران: مرکز دانشگاهی،
    20. صدر، حسن، 1343ش، مرد نامتناهی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
    21. صدوق، محمد بن علی، ۱۳۶۱ش، "معانی الاخبار"، باب السقیفه و فدک، تحقیق: علی اکبر غفاری، چاپ اول، قم : انتشارات اسلامی.
    22. طبری، ابوحعفر محمد ابن جریر، 1362ش، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ترجمه: ابولقاسم پاینده، تهران: انتشارات اساطیر.
    23. عقاد، عباس محمود، 1349ش، شخصیت حضرت علی علیه السلام، ترجمه: سید جعفر غصبان، انتشارات ماه نو.
    24. کریپندوف، کلوس، ۱۳۸۳ش، "تحلیل محتوا" :" مبانی روش شناختی"، ترجمه: هوشنگ نایبی، چاپ اول، تهران: نشر نی.
    25. الکوفی، ابومحمد احمد ابن اعثم، 1372ش، الفتوح، ترجمه: محمد ابن احمد مستوفی هروی، به اهتمام غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
    26. گروه نویسندگان ، 1397ش، "تاریخ تشیع (۱)"، زیر نظر احمد رضا خضری، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات سمت.
    27. محمد جعفری،حسین، 1359 )" تشیع در مسیر تاریخ"، ترجمه: سید محمد تقی آیات الهی، چاپ اول، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    28. مسعودی، علی ابن الحسین، 1382ش، مروج الذهب، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    29. مشکور، محمد جواد، ۱۳6۲ش،" تاریخ شیعه و فرقه‌های آن"، چاپ اول، تهران: کتابفروشی اشرفی.
    30. مظفر، محمد حسین، ۱۳6۸ش، "تاریخ شیعه"، ترجمه: محمد باقر حجتی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    31. منقری، نصر ابن مزاحم، 1370ش، وقعه صفین، ترجمه: پرویز اتابکی، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
    32. مهریزی، مهدی و ربانی، هادی، 1380ش، امام علی علیه السلام از نگاه دانشوران، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    33. ناظم زاده‌ی قمی، اصغر، 1372ش، تجلی امامت، تحلیلی از حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام، قم: دفتر نشر الهادی.
    34. نیومن، ویلیام لارنس، ۱۳۹۰ش، "شیوه‌های پژوهش اجتماعی: رویکردهای کیفی و کمی"، ترجمه:حسن دانایی فرد و حسین کاظمی، چاپ اول، تهران: کتاب مهربان نشر.
    35. نئوندورف، کیمبرلی ای، ۱۳۹۵ش، "راهنمای تحلیل محتوا"، ترجمه: حامد بخشی و وجیهه جلائیان بخشنده، چاپ اول، مشهد:جهاد دانشگاهی مشهد.
    36. واقدی، محمد ابن عمر، 1361ش، المغازی، ترجمه: محمود مهدوی دامغانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    37. یاقوت حموی، یاقوت­بن­عبد­الله­، 1380ش، معجم البلدان، ترجمه: علینقی منزوی، سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه ).
    38. یعقوب اردنی، احمد حسین، 1372ش، نظریه عدالت و رهبری سیاسی در اسلام، ترجمه: مسلم صاحبی، تهران: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی
    39. یعقوبی، احمد ابن یعقوب ابن واضح، 1371ش، تاریخ یعقوبی، ترجمه: محمد ابراهیم آیتی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

    مقاله

    1. صلواتی، فضل الله، 1389ش، سیاه کاری‌های بنی امیه، چشم انداز ایران، شماره 64، 136-142.