1
مدرس حوزه و دانشگاه، پژوهشگر پژوهشکاه ادیان و مذاهب
2
گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
یکی از رویکردهایی که در سدههای اخیر مورد توجه ویژه محققان قرار گرفته موسیقای قرآن است. نهج البلاغه بعد از قرآن از اوج فصاحت و بلاغت و جلوه های زیبا شناختی، از جمله موسیقی موثر در معنا برخوردار است. این مقاله به بررسی موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به کلمات و تأثیر آن بر معنابخشی پرداخته است. مراد از موسیقی در این مقاله موسیقای بیرونی نهج البلاغه یعنی آهنگ و آوایی است که ره آورد همنشینی زیبای واژگان و برخاسته از غلبه حرف یا حروفی خاص با صامت ها و مصوت های خاص، همراه با ضمیمه شدن آرایه های ادبی و بدیعی میباشد. این مقاله که از تحقیقات بنیادی است، روش و منهج جمعآوری مطالب، استقرایی و کتابخانهای و نیز روش پردازش دادهها تحلیلی میباشد. مهمترین یافتههای این تحقیق حکایت از آن دارد که موسیقای عبارات نهج البلاغه دارای تأثیرات و دلالتهای معنایی متفاوتی از جمله: تحریک و تحریض ، ایجاد فضای تأثّر و عبرت آمیزی، شدت استقبال مردمی، سنگینی در گلو ماندن بیان حق با وجود شایستگی، تداعی هراس و رعب مستمر، نرمی دعوت و موعظه، آشکاری و وضوح، تقویت حس نفرت، شدت اضطراب و ناراحتی موجود در جامعه و دوری و جدایی میباشد.
کرمانی، محمود بن حمزه،(بی تا)؛ اسرار تکرار فی القرآن، قاهره: دار الفضیله.
مبارک، محمد، 1975م، فقه اللغه و خصائص العربیه، الطبعه السادسه، بیروت: دار الفکر.
مصطفی، ابراهیم؛ احمد حسنالزیارت، محمدعلی نجار، حامد عبدالقادر، 1425ق، المعجم الوسیط، جمهوریه مصر العربیه: مجتمع اللغه العربیه.
مکارم شیرازی، ناصر، 1375ش، پیام امام امیرالمؤمنینB، تهران – ایران: دارالکتبالإسلامیة.
منتظری، حسینعلی،1383ش، درسهایی از نهجالبلاغه، تهران : سرایی.
موسوی بلده، سید محسن، 1382ش، حلیة القرآن سطح 2آموزش تجوید قرآن، تهران: احیاء کتاب.
ولک، رنه،1370ش؛ چشم اندازی از هنر و ادبیات، ترجمه غلامحسین یوسفی و محمد تقی صدقیانی، تهران: انتشارات معین.
هلال، ماهر مهدی،1980ش، جرس الالفاظ و دلالتها فی المبحث البلاغی و النقدی عند العرب، بغداد: دارالرشید للنشر و دارالحریه للطباعه.
پایان نامهها و مقالات
ابن ادریس، عمر خلیفه، 1997م، البنیة الایقاعیه فی شعر البختری« دراسة نقدیة تحلیلیة»، رسالة الدکتوراه، مصر: جامعة الاسکندریة.
خالقیان، ام البنین، 1385ش، بررسی جلوههای ادبی و موسیقایی جزء سی ام قرآن در 4 ترجمه فارسی خرمشاهی، فولادوند، گرمارودی، نخستین ترجمه گروهی قرآن کریم زیر نظر محمّدعلی رضایی اصفهانی، استاد راهنما: دکتر بتول مشکین فام، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه الزهرا(س).
صالح، رفیق احمد معین، 2003م، دراسة اسلوبیة فی سورة مریم، رسالة الماجیستر، جامعة النحاح الوطنیه، نابلس.
عزیزی، علی؛ حسن آرایش، 1397ش، هارمونی و تناسب واجها در دو خطبه مونقه و بینقطه امام علی علیه السلام، نشریه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، پاییز 1397، شماره 16، صص1 - 8.
کتانه، فتحی احمد، 1999م، دراسة الاسلوبیة فی شعر ابی الفراس الهمدانی، رسالة الماحیستر، جامعة النجاح الوطنیه، الفلسطین
مشکین فام، بتول؛ ام البنین خالقیان، 1386ش، موسیقی الفاظ قرآن و اثر آن بر معنابخشی واژگان، نشریه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال چهارم، شماره اول،صص27-53.
نظری، راضیه، 1400ش، تحلیل مؤلفههای معنایی واژگان حوزه طبیعت در نهجالبلاغه با تکیه بر نظریه نشانداری، نشریه آموزش زبان، ادبیات و زبان شناسی، شهریور 1400، شماره 8، صص223-204.
خالقیان,ام البنین و علوی ششتمد,حمرا . (1403). موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به واژگان و تأثیر آن بر معنابخشی. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23(2), 213-235.
MLA
خالقیان,ام البنین , و علوی ششتمد,حمرا . "موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به واژگان و تأثیر آن بر معنابخشی", فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23, 2, 1403, 213-235.
HARVARD
خالقیان ام البنین, علوی ششتمد حمرا. (1403). 'موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به واژگان و تأثیر آن بر معنابخشی', فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23(2), pp. 213-235.
CHICAGO
ام البنین خالقیان و حمرا علوی ششتمد, "موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به واژگان و تأثیر آن بر معنابخشی," فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای نهج البلاغه, 23 2 (1403): 213-235,
VANCOUVER
خالقیان ام البنین, علوی ششتمد حمرا. موسیقی عبارات نهج البلاغه در فرآیند ترکیب و آرایش معطوف به واژگان و تأثیر آن بر معنابخشی. النهج, 1403; 23(2): 213-235.