فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیل مبانی فقهی اصل شفافیت از دیدگاه امیرمؤمنان (علیه السلام) در نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه امام صادق علیه السلام
چکیده
پیشینه مبانی فقهی شفافیت به صدر اسلام بازمی‌گردد؛ آن هنگام که پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم  و امیرمؤمنان علیه السلام و نیز امام‌مجتبی علیه السلام حکومتی اسلامی مبتنی بر شفافیت را بنیان نهادند. مبانی شفافیت با استقرای کامل در نهج‌البلاغه، قابل دستیابی است. شناخت مبانی فقهی شفافیت برای رفع مظاهر فساد در نظام اسلامی دارای ضرورت و اهمیت است(هدف) پرسش اصلی این پژوهش آن است که مبانی فقهی شفافیت از دیدگاه  امیرمؤمنان علیه السلام در نهج‌البلاغه چیست؟(سؤال) روش پژوهش مبتنی بر روش استدلال و برهان از نوع قیاس منطقی شکل اول بر اساس دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام در نهج‌البلاغه و نیز مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است(روش) یافته پژوهش آن است که استمرار نظام اسلامی به ویژه جنبه مقبولیّت مردمی آن در گرو شفافیت در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی است و برای غلبه بر مفاسد گوناگون و اجرای هر چه بهتر عدالت اجتماعی و رفع تبعیض و رانت‌خواری، راهی جز شفافیت وجود ندارد که مبانی فقهی آن از دیدگاه امیرمؤمنان علیه السلام در نهج‌البلاغه عبارتند از: نظارت، النصیحة لائمة المسلمین، عدالت، حفظ نظام و مصلحت(یافته).
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    . نهج‌البلاغه، 1379ش،  ترجمه: سید جمال الدین دین پرور، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.

    1. ابن فارس بن زکریا، ابی الحسین احمد، 1404ق، معجم مقاییس اللغه، تحقیق وضبط: عبدالسلام محمدهارون، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    2. ابن محمد الفیومی مقری، احمد، 1383ش، مصباح المنیر، قم: دارالهجره.
    3. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، 1414ق، لسان العرب، تحقیق: جمال‌الدین میردامادی، بیروت: دارالفکر للطباعه و النشرـ دارصادر.
    4. ازهرى، محمد بن احمد، 1421ق، تهذیب اللغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    5. انصاری، محمد علی و دیگران، 1378ش، مبانی مدیریت اسلامی و الگوهای آن، مشهد: انتشارات محقق.
    6. حسینی‌خامنه‌ای>، سیدعلی، 1400ش، اجوبه الاستفتائات، تهران: انقلاب اسلامی.
    7. الخوری الشرتونی اللبنانى، سعید،1361ق، اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، قم: منشورات مکتبه المرعشی النجفى.
    8. سیوری، جمال الدین فاضل مقداد، 1414ق، شرح باب حادی عشر، قم: علامه.
    9. شریعتمداری،علی، 1398ش، اصول تعلیم و تربیت، تهران: دانشگاه تهران.
    10. طریحی، ‌فخرالدین بن محمد، 1375ق، مجمع‌ البحرین‌، تهران: مکتبة المرتضویه.
    11. عاملی، حسن بن زین الدین، 1393ق، معالم الدین و ملاذالمجتهدین، قم: انتشارات اسلامی.
    12. عمید زنجانی، عباسعلی،1382ش، فقه سیاسی، تهران: امیرکبیر.
    13. فتال نیشابورى، محمد بن احمد، 1375ش، روضه الواعظین و بصیره المتعظین، قم: انتشارات رضى.
    14. فراهیدى، خلیل بن احمد، 1409ق، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
    15. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، 1415ق، القاموس المحیط، بیروت: دارالکتب العربیه.
    16. فیومی، احمد بن محمد،1414ق، مصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر الرافعی، قم: مؤسسه دارالهجره.
    17. کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الاصول من الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیّه.
    18. مصطفوی، حسن، 1368ش، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    19. مطهری، مرتضی، 1385ش، مجموعه آثار(کلیات علوم اسلامی؛ فقه – اصول فقه)، قم: صدرا.
    20. مکارم شیرازی، ناصر، 1385ش، دائره المعارف فقه مقارن، قم: مدرسه امام‌علی بن ابیطالب علیه السلام
    21. موسوی خمینى+، سید روح‏الله، 1378ش، صحیفه امام، قم: مؤسسه تنظیم و نشرآثار حضرت امام‌خمینی ره،
    22. -------------، 1382ش، شرح حدیث « جنود عقل و جهل ». قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینى (ره).
    23. ------------------، 1385ش، تحریر الوسیله، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینى (ره).
    24. --------------------، 1388ش، کتاب البیع، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینى (ره)،
    25. --------------------، 1391ش، ولایت فقیه، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینى (ره)،
    26. -------------------، 1393ش، العروة الوثقى مع تعالیق الإمام الخمینی+، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینى ره.

    مقالات

    1. حاجیان، رضا؛ دلشاد تهرانی، مصطفی؛ امینی حاج‌آبادی، محمدرضا ، 1396ش، زمینه­های شفافیت اطلاعات و عدالت اقتصادی از دیدگاه نهج‌البلاغه، فصلنامه پژوهش های نهج­ البلاغه، 16(55 ) 81 - 101 .
    2. طاهری، محسن و دیگران، 1398ش، فصلنامه سیاست متعالیه، «مبانی و آثار اصل شفافیت از منظر اندیشه‌ سیاسی اسلام»، س 7، ش 24، بهار 1398، ص81-100.
    3. طاهری، محسن؛ ارسطا، محمدجواد؛ ملک افضلی اردکانی، محسن؛ 1398، مبانی و آثار اصل شفافیت از منظر اندیشه‌ سیاسی اسلام فصلنامه سیاست متعالیه، 7(24) 81-100.

    سایت­ ها

    1. حسینی‌خامنه‌ای>، سیدعلی، بیانات در ابتدای جلسه‌ی درس خارج فقه، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=40814 ،30/7/1397.
    2. --------------------. بیانات در اجتماع بزرگ مردم کرمانشاه‌، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id= 20/۷/1390.
    3. ----------------، بیانات در جلسه تبیین سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id، 20/12/1392.
    4. --------------، بیانات در دیدار اعضای بسیجی هیأت علمی دانشگاه‌ها، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id،2/4/1389.
    5. -----------، سیدعلی. بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت. دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech،4/6/1381.
    6. -----------------، بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech- ، 24/4/1397.
    7. -----------------. بیانات در دیدار فعالان بخش‌های اقتصادی کشور، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id، 26/5/1390.
    8. -------------------، بیانات در دیدار مردم بوشهر، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id، 5/4/1389.
    9. --------------------، بیانات در دیدار مسئولان اقتصادی و دست‌‌اندرکاران اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id، 30/11/1385.
    10. -----------، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id، 29/3/1385.
    11. ----------------، بیانات مقام معظم رهبری، دسترسی در: 40814https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id= ،11/5/1380.
    12. ----------------، خطبه‌های نماز عید سعید فطر، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=40814 ،29/6/1388.