فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

رابطه فقر و فرسایش سرمایه اجتماعی در آموزه‌های علوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه میبد، میبد، ایران.(نویسنده مسئول).
2 دانشیار گروه علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد،میبد، ایران.
3 استادیار گروه ایران‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد،ایران.
4 دانشیار جامعه‌شناسی وعضو پژوهشکده تحول در علوم انسانی واجتماعی،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران.
چکیده
گرچه فقر پدیده‌ای ملموس و شناخته شده است؛ اما به لحاظ مفهوم جامعه‌شناختی با مفاهیمی همچون نابرابری اجتماعی یا اختلاف طبقاتی گره خورده است. برخی در تبیین و تحلیل مفهوم فقر نهادها و ساختارهای اجتماعی را در بروز و ظهور پدیده فقر دخیل دانسته و برخی نیز به این نظریه پرداخته‌اند که فقرا نیز به نوبه خود به عنوان عاملان اجتماعی در بروز آن نقش مؤثری دارند. به همین دلیل اگر پذیرفته شود که در هر صورت فقر در جوامع و خانواده‌ها وجود دارد؛ فقرا به عنوان اقشاری از جامعه در موضوعیت افول سرمایه اجتماعی دخالت دارند. این پژوهش به مطالعه رابطه فقر و افول سرمایه اجتماعی از دیدگاه امام علی علیه السلام با روش توصیفی تحلیلی پرداخته و گردآوری مطالب نیز به روش کتابخانه‌ای است. فرضیه تحقیق آن است که از دیدگاه امام‌ علی علیه السلام میان فقر و مؤلفه‌های حضور در انجمن‌ها، مشارکت اجتماعی، ارتباطات اجتماعی و اعتماد اجتماعی و رعایت هنجارهای اجتماعی که از مهمترین مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی است رابطه معناداری وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

منابع
    . نهج‌البلاغه، ترجمه :جعفر شهیدی.
1. آمدی، عبدالواحد بن محمد، 1366ش، غررالحکم و دررالکلم. تحقیق و تصحیح :مصطفی درایتی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
2. ابن منظور، محمد بن مکرم،1414ق، لسان العرب. تحقیق و تصحیح مصطفی درایتی. بیروت: دارالفکر.
3. استونز، راب، 1379 ش، متفکران بزرگ جامعه‌شناسی. ترجمه میردامادی. تهران: نشر مرکز.
4. افروغ، عماد، 1387ش، خرده‌فرهنگ‌ها، مشارکت و وفاق اجتماعی. مجموعه مقالات وفاق اجتماعی و فرهنگ عمومی تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
5. بحرانی،میثم بن علی، 1375ق، شرح نهج‌البلاغه. ترجمه حبیب الله روحانی و محمد رضا عطایی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
6. بوردیو، پی‌یر، 1384ش، شکل‌های سرمایه. ترجمه افشین خاکباز. حسن پویان. تهران: نشر شیرازه.
7. بن فاین، 1385ش، سرمایه اجتماعی و نظریه اجتماعی. ترجمه م.ک سروریان. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
8. پاتنام، رابرت، 1379ش، دموکراسی و سنت‌های مدنی. ترجمه محمدتقی دلفروز. تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور.
9. پیران،پرویز، 1392ش، مبانی مفهومی و نظری سرمایه اجتماعی. تهران: نشر علم 
10. تاج‌بخش، کیان، 1385 ش، سرمایه اجتماعی، اعتماد، دموکراسی، و توسعه. ترجمه افشین خاکباز، حسن پویان.تهران:انتشارات جامعه ایرانیان.
11. توسلی، غلامعباس، 1378ش، جامعه شناسی شهری. تهران:انتشارات پیام نور.
12. حکیمی، محمدرضا، محمد، حکیمی و علی حکیمی،1380ش، الحیاه. مترجم: احمد آرام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
13. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1412ق، مفردات الفاظ القرآن. تحقیق صفوان عدنان داودی. بیروت: دارالقلم.
14. شارع‌پور، محمود، 1385ش، سرمایه اجتماعی، مفهوم‌سازی، سنجش ودلالت‌های سیاست‌گذاری. مازنداران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی
15. طباطبایی، محمد حسین، 1374ش، تفسیر المیزان. مترجم :محمدباقر موسوی همدانی. چاپ پنجم، قم: انتشارات اسلامی.
16. عبداللهی، مصعب، 1384ش، نقش سرمایه اجتماعی در توسعه امیدها و دشواری‌ها. تهران: اندیشه صادق.
17. فیالکوف، یانکل، 1383ش، جامعه شناسی شهری. ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: انتشارات آگاه.
18. کلمن،جیمز ،1377ش، بنیادهای نظریه اجتماعی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران:نشر نی.
19. کلینی، محمد بن یعقوب، 1365ش، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامی.
20. گنجی، حمزه، 1385ش، روان‌شناسی عمومی. تهران:موسسه نشرساوالان.
21. مجلسی، محمدتقی، 1404ق، بحارألانوارالجامعه لدرر اخبار الأئمه الأطهار علیهم السلام. محقق و مصحح: هاشم رسولی محلاتی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
22. محمدی ری شهری، محمد، 1377ش، میزان‌الحکمه. ترجمه: حمیدرضا شیخی. قم: انتشارات دارالحدیث.
مقالات
23. علمی، محمود؛ تیغ‌زن، خدیجه؛ باقری، ربابه، 1388ش، تعیین میزان شیوع خشونت و عوامل اجتماعی مؤثر برآن. تهران: دومین همایش جامعه ایمن.
24. زاهدی، محمدجواد؛ ملکی، امیر و حیدری، امیرارسلان، 1378ش، فقر و سرمایه اجتماعی، فصلنامه رفاه اجتماعی، 7(28)، 105-79.
25. ذکایی، سعید، 1381ش، سرمایه اجتماعی و مشارکت مدنی. روزنامه حیات نو.شماره 661.
26. غفاری، غلامرضا؛ تاج‌الدین، محمدباقر، 1384ش، شناسایی مؤلفه‌های محرومیت اجتماعی. فصلنامه رفاه اجتماعی، (17)4، 86-40
27. کدخدایی الیادرانی؛ زهره، تقی اجیه و فاضل یگانه، مسعوده،1393ش، بررسی پیامدهای فقر در سلامت روح و روان افراد از دیدگاه امام‌علی. پژوهشنامه حکمت اهل بیت علیهم السلام، 1(1)،62-47.
28. نیازی، محسن؛ عشایری، طاها، 1396ش، تبیین جامعه شناختی فرهنگ فقر روستایی. مجله مسائل اجتماعی ایران،8 (1) ،188-167.