فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

نسبت عدالت اقتصادی با رونق کار و تولید در اندیشه علوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران.
چکیده
عدالت اقتصادی، مهمترین معیار در سازماندهی جامعه است. از سوی دیگر، داشتن چرخه تولید مولّد، یکی از مفاهیم نوین در حوزه اقتصاد است. ترسیم ساختار عدالت و نسبت آن با رونق تولید در اندیشه امام‌علی علیه السلام به وضوح، بیانگر ژرفای معرفتی مکتب علوی، در ارائه الگوی کارآمد مدیریّتی و تنظیم سیاست عدالت‌گستر در حوزه رونق تولید است. لذا این پژوهش به صورت کیفی و توصیفی، مفاهیم مندرج در اندیشه علوی، به ویژه در نهج‌البلاغه را، در حوزه رونق تولید و تأثیر آن در برقراری عدالت اقتصادی واکاوی و تحلیل می‌نماید. تبیین این موضوع به صورت کیفی، نگاه جامعی به شاخصه‌های تعاملی مردم و کارگزاران و راهبردهای نیل به رونق تولید و رشد عدالت را ارائه می‌دهد. یافته‌های پژوهش، بیانگر آن است که تحقّق توسعه و رونق کار و تولید، مستلزم توجه به مقوله‌های مختلف در حوزه عدالت اقتصادی است. در بینش علوی، راهبردهای وصول به عدالت اقتصادی و رونق تولید در دو حیطه مردم و حکومت معنا می‌یابد. کار، عدم غرور، خودکفایی، نهی از دنیاگرایی، میانه روی در زندگی و خودسازی، مهمترین راهبردهایی است که مردم می‌توانند در این زمینه کمک فزاینده به نظام اسلامی داشته باشند. راهبردهای حوزه حکومت نیز عبارتند از: شایسته‌سالاری، مبارزه با مفاسد اقتصادی، شفافیّت‌سازی، اتّخاذ سیاست‌های مالی درست، توجه به اشتغال افراد. کلام علوی، مدلی روزآمد، در عرصه مدیریّت اقتصادی، جهت پیشبرد عدالت و توسعه تولید ارائه می‌دهد که این الگو می‌تواند در نظام‌سازی جامعه اسلامی نقش‌آفرین باشد.
کلیدواژه‌ها

منابع 
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه، 1414ق، صبحی صالح، قم: هجرت.
1. ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه الله، 1404ق، شرح نهج‌البلاغه، تحقیق: محمدابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبه آیت الله مرعشی رحمه الله.
2. ابن‌بابویه، محمدبن علی، 1413ق، من لایحضره الفقیه، قم: جامعه مدرسین.
3. ---------------، 1385ش، علل الشرایع، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
4. ابن حیون، نعمان بن محمد، 1409ق، شرح الأخبار فی فضائل الأئمه الأطهار علیهم السلام ، تحقیق محمدحسین حسینی جلالی، قم: جامعه مدرسین.
5. ابن خلدون، عبدالرحمن، 1391ش، مقدمه ابن خلدون، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
6. ابن‌منظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، بیروت: دارالفکر.
7. برقى، احمد بن محمد بن خالد، 1371ق، المحاسن‏، تحقیق: جلال الدین محدث، قم، دار الکتب الإسلامیة.
8. تفضلی، فریدون، 1375ش، تاریخ عقاید اقتصادی(از افلاطون تا ارسطو)، تهران: نی.
9. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، 1410ق، غررالحکم و دررالکلم، تحقیق: مهدی رجائی، قم: دارالکتاب الإسلامی.
10. توسلی، حسین، 1375ش، مبانی نظری عدالت اجتماعی، تهران: مدیریت بهره وری بنیاد مستضعفان و جانبازان.
11. حاجی یوسفی، امیر محمد، 1378ش، دولت، نفت و توسعه اقتصادی در ایران، چاپ اول، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
12. حمیرى، عبد الله بن جعفر، 1413ق، قرب الإسناد، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام.
13. رمضانی، احمد، 1380ش، اختلاس: بررسی فقهی –حقوقی، تهران: انتشارات دانش و اندیشه معاصر.
14. صدر، کاظم، 1375ش، اقتصاد صدر اسلام، تهران: دانشگاه شهید بهشتی رحمه الله.
15. صدر، محمدباقر، 1382ش، اقتصادنا، قم: بوستان کتاب.
16. غلام‌پور، احسان، 1399ش، بررسی رونق تولید اقتصادی از دیدگاه قرآن کریم، همایش جشنواره تألیفات علمی برتر علوم انسانی اسلامی-جایزه ویژه علامه جعفری.
17. فراهیدی، خلیل بن احمد، 1409ق، العین، تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم: دارالهجره.
18. قابل، هادی، 1390ش، قاعده عدالت و نفی ظلم، قم: فقه الثقلین.
19. کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
20. لیثی واسطی، علی بن محمد، 1376ش، عیون الحکم و المواعظ، تحقیق حسین حسنی بیرجندی، قم: دارالحدیث.
21. مصباح یزدی، محمدتقی، 1374ش، آموزش عقاید، قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
22. مطهری، مرتضی، 1403ق، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران: حکمت.
23. -------------،1368ش، عدل الهی، تهران: صدرا.
24. مکارم شیرازی، ناصر، 1386ش، پیام قرآن، قم، مدرسه امیر‌المؤمنین علیه السلام.
25. نوری، حسین بن محمدتقی، 1408ق، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
26. یوسفی، احمدعلی، 1387ش، اقتصاد علوی(مبانی، اهداف و اصول راهبردی)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مقالات
27. آقانظری، حسن، 1383ش، عدالت اقتصادی از نظر افلاطون، ارسطو و اسلام، فصلنامه اقتصاد اسلامی، 4(14)، 63-78.
28. خوش خاضع، محمدجواد و همکاران، 1399ش، موانع سیاسی و اجتماعی رونق تولید از منظر قرآن و نهج‌البلاغه، مطالعات فقه اقتصادی، 2 (3)، 103-121.
29. رحیمی، حسن، 1393ش، نفی رانتیریسم در نهج‌البلاغه، پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 6 (2)، 57-73.
30. رعایائی، مهدی، 1400ش، بررسی اصل عدالت در حکمرانی اقتصادی مبتنی بر نظریه شهید صدر (با تأکید بر عدالت توزیعی)، فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی،  1 (7)، 107-131.
31. سعادت مهر، مسعود، 1401ش، برآورد نرخ بهینه مالیات بر ارزش افزوده با رویکرد منحنی لافر، فصلنامه اقتصاد مقداری، 19 (73)، 93-110.
سایت
32. حسینی خامنه‌ای، علی(1389)، بیانات رهبری در دیدار با هیأت دولت مورخ 8/6/1389: https://www.leader.ir/fa/content/7168.
33. Rawls. John(1980). A theory of Justice, otford university press..