فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

گواهی مراجع معرفتی و مسئله شواهد درجه بالاتر در اختلاف‌ نظر از دیدگاه نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه کلام اسلامی دانشگاه قرآن و حدیث.( نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری رشته معارف نهج البلاغه دانشگاه قرآن و حدیث.
3 استادیار و عضو هیئت علمی گروه کلام اسلامی دانشگاه قران و حدیث.
چکیده
معرفت شناسی اختلاف نظر، شاخه‌ای در معرفت‌شناسی اجتماعی به بررسی واکنش معرفتی معقول در مواجهه با اختلاف نظر، می‌پردازد. این مقاله با روش تحلیل مضمون، نحوه اتخاذ موضع در اختلاف‌نظرها را از منظر نهج‌البلاغه بررسیده است. امیرالمؤمنین علیه السلام بر گشودگی معرفتی در برابر دیدگاه‌ها تأکید کرده تا زمینه‌ آگاهی نظرات رقیب، محتمل ‌دانستن خطا بودن یکی از دیدگاه‌ها و تأمل در نظر صواب فراهم گردد. در مواجهه با ناقض معرفتی باورهایمان، شواهد درجه بالاتر می تواند ویژگی‌های معرفتی شواهد اولیه(درجه اول) یا فاعل شناسا را بررسی ‌کند. گواهی متخصصان به مثابه برتران معرفتی، شاهد درجه بالاتر برای اتخاذ رأی صالح است و بر اساس نهج‌البلاغه در اختلافات دینی، باید به قرآن، سنت نبوی و امام معصوم مراجعه کرد. در اختلافات غیر دینی، مسائل حقوقی و شبهه در موضوع، نظر مشاورین متخصص و صاحب تجربه، ملاک است. در امور سیاسی، مراجعه به قانون کارساز است. در رخدادهای تاریخی، باید به حافظه جمعی مردم تکیه کرد. در تعارضات اخلاقی، مراجعه به اصل انصاف و قاعده طلایی توصیه شده و در تصمیمات اجتماعی، رأی اکثریت ملاک دانسته شده است. ایشان با تأکید بر مسئله احتمال خطاپذیری معرفتی برخی متخصصان و اهمیت شهود فطری، سطح اطمینان فرد را عامل معقولیت موضع معرفتی اولیه فرد و اقدام معرفتی می‌دانند..
کلیدواژه‌ها

منابع:
. قرآن کریم.
. نهج‌البلاغه،1414ق،  شریف رضی، محمد بن حسین، (صبحی صالح)، قم: موسسه دارالهجرة.
1. ابن ابی ‌الحدید، عبدالحمید بن هبه‌الله، شرح نهج‌البلاغه، قم: مکتبه ایه الله العظمی المرعشی النجفی.
2. ابن اثیر جزری، 1367ش، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، مبارک بن محمد طناحى، محمود محمد، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏.
3. ابن سعد کاتب الواقدی، 1410ق- 1990م، الطبقات الکبری، محمد عبد القادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه. 
4. ابن عساکر، علی بن حسن، 1978م-1398ش، ترجمه الامام علی بن ابی‌طالب علیه السلام  من تاریخ مدینه دمشق. محمودی، محمد باقر، بیروت: المحمودی. 
5. ابن فراء، محمد بن حسین و حسن، محمود، الاحکام السلطانیه، 1404ق، بیروت: دارالفکر.
6. ابن میثم، میثم بن علی، 1375ش، ترجمه شرح نهج‌البلاغه، مشهد: استان قدس رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی .
7. پریچارد، دانکن، 1393ش، چیستی معرفت، ترجمه:یاسر خوشنویس، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
8. التستری، القاضی نور الله مرعشی، 1409ق، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم: مکتبه ایه الله المرعشی النجفی. 
9. حجتی، غزاله، 1398ش، اختلاف نظر دینی بررسی معرفت شناسی، قم: انتشارات کتاب طه.
10. دوانی، علی، 1387، تاریخ اسلام از آغاز تا بعثت، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی.
11. شریف رضی، محمد بن حسین، 1379ه.ش، نهج‌البلاغه، دشتی، محمد، قم. 
12. شریف رضی، محمد بن حسین، خصائص الائمه ^(خصائص امیرالمؤمنین  علیه السلام، ابی‌الحسن محمد بن حسین بن موسی موسوی بغدادی، محمد هادی الامینی، مجمع البحوث الاسلامیه.
13. شیخ مفید، محمد بن محمد بن النعمان، الامالی، ترجمه:علی اکبر القفاری،بیروت: دارالتیار الجدید. دار المرتضی
14. طباطبائی. محمد حسین، 1374ش، ترجمه تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
15. فرانسیس، برایان، 1400ش، اختلاف نظر، ترجمه:غزاله حجتی، تهران: کرگردن. 
16. قرائتی، محسن. درس‌هایی از قرآن، کتابخانه مدرسه فقاهت.
17. کریمی، احمد، 1400ش، اصل انصاف: بنیان شهودی نظام اخلاق اجتماعی اسلام در نهج‌البلاغه، احمد پاکتچی، مرتضی سلمان‌زاده، (گردآورنده‌ها)، اخلاق اجتماعی در نهج‌البلاغه(صص 205-229)، تهران: خانه کتاب و ادبیات ایران.
18. کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، ‏1429ق، الکافی (ط - دارالحدیث)، قم: دارالحدیث.
19. مدرس وحید، احمد، 1402ق، شرح نهج‌البلاغه، قم: مولف.
20. المزی، جمال‌الدین، 1400ش-1980م، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، د.بشار، عواد، بیروت: موسسه الرساله.
21. مسعودی، علی بن حسین و داغر، یوسف اسعد، 1409ق، مروج الذهب، قم: موسسه دار الهجرة.
22. مکارم شیرازی، ناصر، 1375ه.ش، پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام، تهران: دارالکتب الاسلامیة. 
23. موسوى همدانى، سیدمحمدباقر، 1374ش، ترجمه تفسیر المیزان‏، قم:  دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
24. Frances, Frances; Matheson, Jonathann. "Disagreement". In Zalta, Edward N. (ed.). Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2019 ed.).
25.  Kelly, Thomas (2005). Hawthorne, John; Gendler, Tamar (eds.). The Epistemic Significance of Disagreement. Oxford University Press. pp. 167–196.
26.  Matheson, Jonathan (2018-05-14). "The Epistemology of Disagreement". 1000-Word Philosophy: An Introductory Anthology.
27.  Weintraub, Ruth (2013). "Can Steadfast Peer Disagreement Be Rational?". Philosophical Quarterly. 63 (253). Wiley-Blackwell: 740–759. doi:10.1111/1467-9213.12065.
28.