فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

اغراض ثانوی جملات خبری در حکمت‌های نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
چکیده
علم معانی یکی از شاخه‌های مهم علوم بلاغی است و نقش مهمی در بیان کلام ایفا می‌کند و به عنوان ابزاری مهم برای تجزیه و تحلیل کلام و فهم معنای نهفته در ورای عبارت است. با توجه به قواعد و اصول علم معانی جمله به دو بخش خبری و انشائی تقسیم می‌شود، در این میان اغراض ثانوی جملات خبری و انشائی جایگاه مهمی در علم معانی دارند و یکی از شگردهای بلاغت و عمق دادن به ابعاد ادبی کلام است. نهج البلاغه و حکمت‌های آن مشحون از جملات خبری است در این میان اغراض و معانی بلاغی و خبر نیز خود نمایی می‌کند به تعبیر دیگر گوینده برای افزایش ساختار بلاغی متن، از ساخت خبر برای معانی بلاغی و ثانوی نیز استفاده می‌کند و اغراضی چون ترغیب، تحذیر، فخر، امر، نهی و غیره با استفاده از ساختار خبر برای مخاطب منتقل می‌کند. در این پژوهش تلاش بر این است که با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی معانی بلاغی و اغراض ثانوی جملات خبری در منتخبی از حکمت‌های نهج البلاغه تبیین شود تا جنبه فصاحت و بلاغت کلام امام (ع) بر مخاطب روشن شده و ابعاد اغراض ثانوی جملات خبری روشن گردد همچنین در فهم و تحلیل هر چه بیشتر این حکمت‌ها گامی برداشته شود. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که اکثر حکمت‌های نهج البلاغه از نوع خبری است و اغراضی چون ترغیب، نهی، نکوهش و تشویق بیشترین بسامد را دارا هستند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    1. ابن میثم بحرانی، 1375ش، ترجمه شرح نهج‌البلاغه ابن میثم، ترجمه محمد صادق عارف، مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
    2. تفتازانی، سعدالدین، 1409ق، مختصر المعانی. قم: انتشارات سیدالشهدا.
    3. الخطیب، عبدالکریم، 1964م، إعجاز القرآن، مصر: دار الفکر العربی.
    4. خوئی، حبیب الله، 1386ش، منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، قم: مکتبه الاسلامیه.
    5. دلشاد تهرانی، مصطفی، 1385ش، ماه مهر پرور: تربیت در نهج‌البلاغه، تهران: دریا.
    6. رجایی، محمد خلیل، 1372ش، معالم البلاغه در علم معانی و بیان و بدیع، شیراز: دانشگاه شیراز.
    7. السکاکی، ابی یعقوب، 1987م، مفتاح العلوم، تعلیق نعیم زرزور، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    8. سیف، علی اکبر، 1383ش، روانشناسی پرورشی، تهران: آگاه.
    9. شمیسا، سیروس، 1373ش، معانی، تهران: نشر مینو.
    10. صالح السامرائی، فاضل، 1987م، معانی النحو، الموصل: مطبعه التعلیم العالی فی الموصل.
    11. المبرد، ابوالعباس، 1994م، المقتضب، تحقیق محمد عبدالخالق عضیمه، القاهره: الاوقاف المصریه.
    12. مطهری، مرتضی، 1361ش، سیری در نهج‌البلاغه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    13. مغنیه، محمد جواد،1385ش، فی ظلال نهج‌البلاغه، قم: دار الکتاب الاسلامی(الاسلامیه).
    14. مکارم شیرازی، ناصر، 1379ش، شرح نهج‌البلاغه، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب.
    15. الهاشمی، احمد، 1413ق، جواهر البلاغه، مکتب الاعلام الاسلامی.
    16. همایی، جلال الدین، 1374ش، معانی و بیان، تهران: هما.

    مقالات

    1. طاهری، حمید، 1387ش، «سوال و اغراض ثانوی آن در غزلیات حافظ»، فصلنامه علوم انسانی دانشگاه الزهراء. شماره 68و69. صص87-118.
    2. مردانی، علی اکبر، 1390ش، «جایگاه تشویق و تنبیه در مدیریت علوی با تاکید بر نهج‌البلاغه». مجله پژوهش­های نهج‌البلاغه، شماره 31. صص153-172.