فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی زبان شناختی برخی از ادوات استیناف در ترجمه‌های فارسی نهج‌البلاغه ( آیتی، انصاریان، دشتی، شهیدی، فیض الاسلام و مکارم شیرازی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبایی.
چکیده
خطب، نامه ها و کلمات قصار امام علی (ع) در نهج البلاغه مشحون به ادوات گوناگونی است. گاه عدم تشخیص نوع این ادوات و ترجمۀ صحیح آن ها با توجّه به مقتضیات زبان مقصد، مترجمان را دچار لغزش کرده است . از آنجا که ارائۀ ترجمۀ صحیح از شیوه های اقناع مخاطب است ،رعایت معادل های دقیق این ادوات ضرورتی گریزناپذیر است. این جستار سعی دارد با رویکردی توصیفی- تحلیلی، به واکاوی بازگردان برخی از ادوات استیناف (واو، فاء، حتّی، لکن و بل) در ترجمه های آیتی، انصاریان، دشتی، شهیدی، فیض الاسلام و مکارم شیرازی بپردازد. یافته ها نشان می‌دهد در ترجمه فارسی واو و فاء استیناف، شایسته تر آن است که از هیچ لفظی بهره گرفته نشود. برگردان فارسی «حتّی» استینافیه بهتر است در قالب معادل «پس» به کار رود. لکن استینافیه نیز در خطبه‌ها، با واژگانی چون «ولی» و «اما» جلوه گر شود. کلمه بل در دو قالب اضرابی انتقالی و ابطالی به صورت استیناف در خطبه‌های نهج البلاغه استفاده شده که در ترجمه صحیح نیز توجه به حرف بل و قالب بیانی آن ضروری است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    .قرآن کریم

    .نهج‌البلاغه، 1379ش، ترجمه: سید جمال الدین دین پرور، تهران:بنیاد نهج‌البلاغه.

    1. ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه‌الله،1404ق. شرح نهج‌البلاغه، قم:‏ کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی( ره).
    2. ‏ ابن هشام، عبد الله بن یوسف‏، 1404 ق، مغنی اللبیب، قم:‏ کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی( ره).
    3. ‏ابن منظور، محمد بن مکرم،‏ 1414 ق، لسان العرب،‏ بیروت:‏ دار صادر.
    4. ابن دمامینى، محمد بن ابى بکر، 1428ق، شرح الدمامینی على مغنی اللبیب‏، تصحیح و تعلیق: عنایه، احمد عزو، بیروت‏: مؤسسة التاریخ العربی.‏
    5. ابن عربشاه، ابراهیم بن محمد1422. ق. الأطول شرح تلخیص مفتاح العلوم‏. تحقیق: هنداوى، عبدالحمید. چاپ: اول، بیروت‏: دار الکتب العلمیة
    6. ابن یعقوب مغربى، احمد بن محمد. 1422ق.مواهب الفتاح فی شرح تلخیص المفتاح.‏ تحقیق: خلیل، خلیل ابراهیم، بیروت‏: دار الکتب العلمیة.
    7. احمدی گیوی، حسن، انوری، حسن، 1403ق، دستور زبان فارسی1، تهران: فاطمی.
    8. ایمن، عبد الرزّاق الشوا، 2009 م، من اسرار الجمل الاستئنافیه، دمشق: دار الغوثانی للدّراسات القرآنیه.
    9. آلوسی، سیّد محمود.1415 ق، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    10. بابتى، عزیزه فوال، 1413ق،‏ المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت: دار الکتب العلمیة
    11. برکات، ابراهیم ، 1428ق. النحو العربی، قاهره: دار النشر للجامعات.‏
    12. جامى، عبد الرحمن بن احمد، 1430ق، شرح ملا جامی على متن الکافیة فی النحو، تحقیق: مصطفى، على محمد، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.‏
    13. جرجانى، عبد القاهر بن عبد الرحمن ،1422ق، أسرار البلاغة فی علم البیان. بیروت: دار الکتب العلمیة.
    14. جوهرى، اسماعیل بن حماد 1376 ق، الصحاح ، ‏تحقیق : عطار، احمد عبد الغفور، بیروت:‏ دار العلم للملایین‏.
    15. حسن، عباس. 1367ش.‏ النحو الوافی مع ربطه بالأسالیب الرفیعة و الحیاة اللغویة المتجددة، تهران:‏ ناصر خسرو.
    16. حسناوی، محمد جلیل عباس، 1437، اعراب نهج‌البلاغه، کربلاء : عتبة العباسیة المقدسة.
    17. الحمد، علی توفیق. جمیل الزعبی، یوسف. (1414ق). المعجم الوافی فی ادوات النّحو العربی. چاپ: دوّم، دار الامل.
    18. خالقیان، ام البنین، 1393ش. معجم اعراب و الفاظ نهج‌البلاغه، تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
    19. الخطیب الموزعی، محمّد بن علی بن ابراهیم. 1414ق. مصابیح المغانی فی حروف المعانی. عراق: دار المنار.
    20. خطیب رهبر، خلیل. 1367ش،کتاب حروف ربط و اضافه. چاپ: اول. تهران:سعدی.
    21. خطیب قزوینى، محمد بن عبد الرحمن. 2010م، الإیضاح فی علوم البلاغة، المعانی و البیان و البدیع‏. تحقیق: شمس‏الدین، ابراهیم‏. بیروت: دار الکتب العلمیة.
    22. خویی، حبیب الله بن محمد، 1359ش، منهاج البراعه، تهران: مکتبة الاسلامیة.
    23. درویش، محی الدّین. 1415ق، اعراب القرآن و بیانه. سوریه:دار الارشاد.
    24. دسوقى، محمد،1428 ق. حاشیة الدسوقی على مختصر المعانی‏. تحقیق: هنداوى، عبدالحمید. بیروت: المکتبة العصریة.
    25. الزرکشی، بدر الدّین محمّد بن عبدالله بن بهادر1376ق، البرهان فی علوم القرآن؛ دار احیاء الکتب العربیه.
    26. زرکوب، منصوره. 1388 ش، فن ترجمه. اصفهان: انتشارات مانی.
    27. زمخشری، محمود. 1407 ق، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.
    28. راوندی، قطب الدین. 1403 ق، منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، قم:کتابخانه عمومی حضرت آیه الله مرعشی نجفی.
    29. السامرّایی، فاضل صالح. 1428ق، معانی النحو، عمان: دارالفکر.
    30. سعادت، اسماعیل،1384 ش، دانشنامه زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
    31. سیوطی، جلال الدیّن عبد الرّحمن بن ابی بکر، 1426ق، الاتقان فی علوم القرآن، مجمع الملک فهد.
    32. سیوطى، عبد الرحمن بن ابى بکر، 1418ق، همع الهوامع فی شرح جمع الجوامع. تحقیق: عنایه، احمد عزو، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.‏
    33. سیوطى، عبد الرحمن بن ابى بکر1428ق، الأشباه و النظائر فی النحو، بیروت: دارالکتب العلمیة
    34. صافی، محمود بن عبد الرحیّم. 1418ق. الجدول فی اعراب القرآن. بیروت: دار الرّشید مؤسّسه الایمان.
    35. صفایى، غلامعلى، 1387 ش‏، ترجمه و شرح مغنی الأدیب، قم: قدس.‏
    36. طباطبایی، سید محمد حسین. 1417ق. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قمّ.
    37. طبرسی، فضل بن حسن.1372ش. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
    38. طنطاوی، سیّد محمّد1997م، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قاهره: دار النهضة مصر للطباعه و النشر.
    39. طنطاوی، محمّد.1997م، معجم اعراب الفاظ القرآن الکریم، بیروت: مکتبه لبنان.
    40. عکبری، عبدالله بن الحسین1422ق. التبیان فی اعراب القرآن. عمان- ریاض: بیت الافکار الدولیه.
    41. غازی زاهد، زهیر. 2014 م. إعراب نهج‌البلاغه و بیان معانیه، النجف الاشرف: التمیمی للنشر و التوزیع.
    42. فراهیدى، خلیل بن احمد، 1409ق، العین، قم:‏ نشر هجرت.‏
    43. فرشید ورد، خسرو، 1382ش، دستور مفصّل امروز، تهران: انتشارات سخن.
    44. فیومى، احمد بن محمد.1414.ق. المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى.قم‏: موسسه دارالهجرة.
    45. الکرباسی، محمد بن جعفر الشیخ ابراهیم، 2001م. اعراب القرآن، بیروت:دار و مکتبه الهلال.
    46. مدنى، علیخان بن احمد، 1388ش، الحدائق الندیة فی شرح الفوائد الصمدیة، تحقیق: سجادى، ابو الفضل.‏ قم:‏ ذوی القربى.
    47. مرادی، حسن بن قاسم، 1976 م. الجنی الدانی فی حروف المعانی، موصل: دار الطباعه.
    48. مرتضى زبیدى، محمد بن محمد. تاج العروس. 1414 ق. تاج العروس‏ من جواهر القاموس،‏ بیروت‏: دار الفکر
    49. مستفید، حمید رضا.1390 ش. اجزاء 26 تا 30 قرآن کریم با ترجمه و توضیحات لغوی و ادبی. قم: انتشارات حنیف و انتشارات مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران.
    50. مغنیه، محمد جواد، 1979م، فی ظلال نهج‌البلاغه، بیروت: دارالعلم للملایین
    51. ناظر الجیش، محمد بن یوسف.1428ق .شرح التسهیل المسمى تمهید القواعد بشرح تسهیل الفوائد. چاپ: اوّل. قاهره: دار السلام‏.
    52. النحّاس، ابی جعفر احمد بن محمّد بن اسماعیل، 2008م. اعراب القرآن، بیروت: دار المعرفه.