فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیل انقلاب بر ضد عثمان بر اساس نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار دپارتمان علوم سیاسی دانشگاه مفید.
چکیده
پرسش اصلی مقاله این است که با تکیه بر دیدگاه علی ع پیرامون شورش یا انقلاب مردم برضد عثمان، پدیده مبارزه به شیوه "انقلاب" را چگونه می‌توان ارزیابی نمود. مبارزه برای ستم‌زدایی یکی از اصول اسلامی است که در قرآن و روایات، با گستردگی، منعکس شده‌ است. با این حال، در قران و روایات شیوه ستم‌ستیزی مانند اصل مبارزه، مستقل، مورد توجه قرار گرفته است. هر چند مفهوم "امروزین" انقلاب در صدر اسلام هنوز پدید نیامده بود، جنبشی که در دوره خلیفه سوم اتفاق افتاد، می‌توان آن را با توجه به معیارهای عمل انقلابی در جهان امروز، فراتر از یک شورش، مصداقی از انقلاب نامید که در نابهنگامی تاریخی به‌وقوع پیوست. مطالعه دقیق سیره، بیانات و نامه های علی ع در نهج البلاغه حاکی از این است که امیر مومنان ع، همزمان، در مقابل خلیفه و تندروی مردم برضد خلیفه موضعی منفی داشته‌اند. علی ع خلیفه را به‌خاطر مجموعه‌ای از ستم‌هاو مردم را به دلیل گذر از روش‌های درست مبارزه، مورد انتقاد قرار داده‌اند. مهم‌ترین نتیجه پژوهش این است که علی ع از مبارزه با روش اصلاح (بکارگیری زبان نقد و نصیحت، همکاری انتقادی، امتناع از همکاری و... ) به عنوان شیوه صحیح مبارزه، دفاع کرده‌اند و آن را در عمل و نظر جایگزین تندروی انقلابی ساخته‌اند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    .نهج‌البلاغه، 1379ش، ترجمه: محمد دشتی، چاپ اول،  قم: مشهور.

    1. ابن حیون، محمد بن نعمان، 1409ق، شرح الاخبار فی فضائل الائمه الاطهار E، تصحیح: محمد حسین حسینی جلالی، ج2 ، قم: جامعه مدرسین.
    2. ارسطو؛ 1349ش، سیاست، ترجمه: حمید عنایت، چاپ دوم، تهران: نیل.
    3. خوانساری، آقاجمال؛ 1366ش، شرح آقا جمال خوانساری بر درر الحکم و غرر الکلم، تصحیح: جلال الدین حسینی ارموی محدث، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.
    4. شهیدی، سید جعفر؛ پس از پنجاه سال پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین B(ISBN: 964-430-344-X pdf: 1359) نسخه الکترونیکی
    5. شهیدی، سید جعفر، 1378ش، نهج‌البلاغه، چاپ چهاردم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    6. طباطبایی، سید جواد، 1382ش، از نوزایش تا انقلاب فرانسه: جدال قدیم و جدید، چاپ اول، تهران: نشر نگاه معاصر.
    7. طباطبایی، سید جواد، بی تا، فلسفه سیاسی انقلاب فرانسه- دوره اول: وقایع مهم انقلاب فرانسه، تقریر جعفر پارساپور و مستانه بهادر، بی جا: بی نا.
    8. فرحان المالکی، الشیخ حسن، بی تا، الموقف العام للصحابه فی فتنه عثمان، بی جا: بی نا، چاپ الکترونیکی.
    9. فیض الاسلام اصفهانی، علی نقی1379ش، ترجمه و شرح نهج‌البلاغه، چاپ پنجم، تهران: موسسه چاپ و نشر تالیفات فیض الاسلام.
    10. کاتوزیان، محمد علی همایون،1377 ش، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه: محمد رضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
    11. برینتون، کرین، 1382ش، کالبد شکافی چهار انقلاب، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: زریاب.
    12. مجلسی، محمد باقر، 1403ق، بحار الانوار؛ تصحیح جمعی از محققان، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    13. مفید، محمد بن محمد، الف1413ق، الجمل و النصره لسید العتره فی حرب البصره، تصحیح: علی میر شریفی، قم: کنگره شیخ مفید.
    14. مفید، محمد بن محمد، ب1413ق، الامالی، تصحیح: حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم: کنگره شیخ مفید.
    15. موسوی جزائری، سید علی محمد، 1395ش، نهج‌البلاغه بر اساس نسخه بهج الصباغه، قم: دانشگاه مفید.
    16. ورنریگر؛ پایدیا، 1376ش، ترجمه: محمد حسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
    17. وول، میشل، 1378ش، انقلاب فرانسه: نهضت اجتماعی و تغییر روحیات و طرز تفکر اجتماعی، ترجمه: محمد مظلوم خراسانی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، موسسه چاپ و انتشارات، نسخه الکترونیک.
    18. هاشمی خویی، میرزا حبیب الله،1400ق ، منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، ترجمه: حسن حسن زاده آملی و محمد باقر کمره­ای، تصحیح: ابراهیم میانجی، تهران: مکتبه الاسلام.
    19. -Arendt, Hannah; On Revolution (London/New York: Penguin Books, 1990) penguin.com
    20. -Aristotle; politics, translated by Benjamin Jowett (N.P.: n.n, n.d.)
    21. -Davarpanah, Hormoz; English for the Students of Political Science (I) (Tehran: SAMT, 10th I, 2008).