فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیل خطبه سی و دوم نهج البلااغه بر اساس الگوی کنش گفتاری جان سرل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی نصیری 1
مجتبی اکبری نژاد 2
زهرا ملانژاد 3
1 عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. (نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری گروه جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم.
3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام رحمه الله
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی خطبه سی‌ودوم نهج‌البلاغه بر اساس نظریه کنش گفتاری جان سرل می‌پردازد. پرسش اصلی، چگونگی استفاده و کاربرد این نظریه در تحلیل گزاره‌های خطبه و ابعاد استفاده از آن برای فهم و توضیح بهتر متن است. مدعا و مفروض پژوهش، امکان استفاده از نظریه سرل در تحلیل خطبه‌های نهج‌البلاغه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کنش‌های گفتاری اظهاری، بیشترین کاربرد را در این خطبه دارند. امام علی علیه السلام در توصیف پدیده‌های جهان و جامعه، از این نوع کنش استفاده می‌کنند. برای مثال، در گونه‌شناسی مردم زمانه به پنج گروه، کنش اظهاری به وضوح دیده می‌شود. کنش گفتاری عاطفی در جایگاه بعدی قرار دارد. هدف حضرت از به کار بردن این گزاره بیان یک حالت با قصد تأسف از وضعیت موجود است که به معنای کنش عاطفی است. کنش گفتاری ترغیبی نیز در این خطبه مشاهده می‌شود. نکته منظوری حضرت در خطابه خود تلاش از ﻃﺮﯾﻖ ﻫﺸﺪار دادن، دﺳﺘﻮر دادن و ﻧﺼﯿﺤﺖ ﮐﺮدن برای ترغیب و واداشتن شنونده به بی-ارزشی دنیا، دل نبستن به آن و پند گرفتن از پیشینیان است. این تحلیل نشان می‌دهد که نظریه سرل ابزاری کارآمد برای فهم عمیق‌تر خطبه‌های نهج‌البلاغه است.
کلیدواژه‌ها
ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ (ع)
ﻧﻬﺞاﻟﺒﻼﻏﻪ
ﺧﻄﺒﮥ سی و دوم
ﮐﻨﺶ ﮔﻔﺘﺎر
جان ﺳﺮل

  1. منابع

    . قرآن کریم.

    . نهج‌البلاغه، 1385ش، ترجمه: محمد دشتی، تهران: غرفه الاسلام.

    1. ایمان، محمدتقی، 1391ش، روش­شناسی تحقیقات کیفی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    2. دهخدا، علی­اکبر، 1377ش، لغت نامه، چ2، تهران: موسسه لغت­نامه دهخدا.
    3. صانعی­پور، محمدحسن، 1390ش. مبانی تحلیل کارگفتی در قرآن کریم، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام.
    4. عبداللهی، مهدی، 1402ش، نظریه کنش از دیدگاه جان سرل، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    5. فرکلاف، نورمن، 1379ش، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه فاطمه شایسته و دیگران، تهران: دفترمطالعات و توسعه رسانه­ها.
    6. قاسمی منفرد، مهدی، 1381ش، آسیب­شناسی زمان در نهج­ البلاغه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    7. قرشی، سید علی­اکبر، 1385ش، آئینه نهج­البلاغه، چاپ دوم ، تهران: فرهنگ مکتوب.
    8. کلارک، ادل ای، 1401ش. تحلیل موقعیت؛ نظریه زمینه­ای پس از چرخش پست مدرن، ترجمه: علی خسروی و ثریا معمار، تهران: اندیشه احسان.
    9. محمدی صیفار، مهدی، 1389ش، اندیشه و روش اصلاح جامعه از دیدگاه امام علی علیه السلام، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه الله.
    10. مکارم شیرازی، ناصر، 1390ش، پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام، شرح تازه و جامعی بر نهج ­البلاغه. قم: انتشارات امام علی بن ابی­طالب علیه السلام.

    پایان نامه ها و مقالات

    1. احمد­ی ­زاده، علیرضا: امینی، علی­ اکبر: منصوری لاریجانی، اسماعیل، 1401ش، تحلیل ساختاری و سبکی نامه دهم نهج ­البلاغه بر اساس نظریه کنش گفتار جان سرل، فصلنامه زبان­شناسی اجتماعی، 5(2)، پیاپی 18، صص71-80.
    2. بلاوی، رسول: ماهوزی، زهرا، 1398ش. کاربست الگوهای تحلیل کنش­های کلامی امام علی علیه السلام در نهج­ البلاغه، دوفصلنامه دانش سیاسی، 15(2)، صص369-388.
    3. دست­رنج، فاطمه: احسانی، کیوان : عرب، منصوره، 1400ش، کاربست نظریه کنش گفتاری جان سرل در خوانش خطبه غرَاء، پژوهش­نامه نهج ­البلاغه، 9(33)، 71-95.
    4. شیرزاده طاقانکی، فاطمه، 1399ش، بررسی خطبه شقشقیه بر اساس نظریه کارگفت (آستین و سرل)، مجله آموزش زبان، ادبیات و زبان­شناسی، 3(2)، 70-91.
    5. صرفی، فریده: قطبی، ثریا: داودی مقدم، فریده، 1397ش، تحلیل کنش­های گفتاری در خطبه غدیر بر اساس نظریه آستین و سرل، دوفصلنامه امامت ­پژوهی، 8(2)،صص 105-142.
    6. طالبی، انسیه؛ طالب­ زاده شوشتری، عباس؛ حیدریان شهری، احمدرضا، 1396ش، بررسی خطبه‌­های جنگ امام علی علیه السلام بر اساس نظریه کنش گفتاری. مجله زبان و ادبیات عربی، شماره شانزدهم، بهار و تابستان، 161-202.
    7. طباطبایی لطفی، سیدعبدالمجید و قاسمی، طاهره، 1393ش، بررسی و طبقه­ بندی خطبه‌های نهج ­البلاغه از دیدگاه نظریه کنش گفتاری، فصلنامه سیاست متعالیه، 2(6)، صص 9-30.
    8. فضائلی، مریم: نگارش، محمد.، 1390ش، تحلیل خطبه پنجاه و یکم نهج ­البلاغه بر اساس طبقه‌­بندی سرل از کنش‌­های گفتاری. ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻋﻠﻮﻡ ﻗﺮﺁﻥ ﻭ ﺣﺪیث، سال 43، شماره 3/86، 118-81.
    9. کاظمی، فروغ.، 1394ش. جستاری در نهج ­البلاغه از منظر نظریه زبانی کارگفت، دوفصلنامه مطالعات تاریخی قرآن و حدیث (صحیفه مبین)، 20(55)، صص 7-38.
    10. محصص، مرضیه : کوچک­ یزدی، زهره، 1399ش. تحلیل کنش گفتار ترغیب در خطبه قاصعه. دوفصلنامه مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن و عترت، 3(6)، صص 63-90.
    11. Brinton, Laurel J. (2000), The Structure of Modern English: A Linguistic Introduction, Vol.1, John Benjamins Publishing Co, Amsterdam.
    12. Brown, Gillian & Yule (1988), George, Discourse Analysis, Cambridge University Press, New York and Melbourne.
    13. Fairclough, Norman (1989), Language and power, Longman Inc., New York.
    14. Fairclough, Norman (2013), Critical Discourse Analysis; The Critical Study of Language, Routledge, Taylor & Francis, Second edition.
    15. Fogal, Daniel & Harris, Daniel W. & Moss, Matt (2018), New Work on Speech Acts, Oxford University Press.
    16. Jones, Rodney H. (2012), DISCOURSE ANALYSIS A resource book for students, Routledge.
    17. Paul Gee, James & Handford, Michael (2012), The Routledge Handbook of Discourse Analysis, Routledge, Taylor & Francis Group, London and New York.
    18. Paul Gee, James (2011), An Introduction to Discourse Analysis Theory and method, Routledge, New York and London, Third Edition.
    19. Ranade, Sudit & Belle Brown, Judith & Freeman, Tom & Thind, Amardeep (2023), Enacting care by being experts and managing relationships: A discourse analysis of chief medical officer of health media briefings during the COVID-19 pandemic, SSM - Qualitative Research in Health 3, 100208, PP1-9.
    20. Searle, John R. (1979), EXPRESSION AND MEANING Studies in the Theory of Speech Acts, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS.
    21. Searle, John R. (1983), INTENTIONALITY An essay in the philosophy of mind, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS.
    22. Searle, John R. (2015), SEEING THINGS AS THEY ARE; A Theory of Perception, Oxford University Press.
    23. J. R. (1999), Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language, Cambridge University Press, New York and Melbourne.
    24. Tannen, Deborah & Hamilton, Heidi E. & Schiffrin, Deborah, (2015) The Handbook of Discourse Analysis, Wiley Blackwell.