فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تدبر و تعمق در مرگ، انواع و آثار آن با رویکردی بر آموزه های علوی علیه السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیارگروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
مرگ یکی از مهمترین مراحل زندگی آدمی در طول تاریخ است. مسئله مرگ و جریانات بعد از آن برای هر انسانی سؤال برانگیز و وهم آور بوده، که طرح، تبیین و تفسیر این حقیقت از مهم ترین اهداف ادیان آسمانی بوده است. از آنجا که تفکر در مرگ، ابعاد آن در همه وجوه وجودی زندگی انسان موثر است، لذا پژوهش حاضر به بررسی مسئله مرگ و تدبر در آن با تاکید بر آموزه‌های علوی پرداخته و درصدد آن است که با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی بن مایه‌ها و انواع مرگ و آثار آن را در کلام امام علی× واکاوی نماید. لذا انواع مرگ انسان‌ها درکلام امام علی علیه السلام به دو دسته دلمردگان و مرگ سرخ تقسیم شده که دلمردگان مشتمل بر: افراد کذاب، تارکان امر به معروف و نهی از منکر، جاهل و کافر تقسیم شده است. نتایج به دست آمده از طرح و تحلیل کلام امام علی علیه السلام نشان می‌دهد که از نظرگاه ایشان آثار تعمق و تدبر در مرگ عبارتند از: بیداری از خواب غفلت، اعتقاد به مرگ و بازگشت به سوی خدا، انجام اعمال صالح، اعتدال در زندگی مادی و تعالی حیات ابدی، رعایت اخلاق و داشتن تعامل مطلوب اجتماعی، پرهیز از دنیادوستی.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    . قرآن

    . نهج‌البلاغه، فیض الاسلام علی نقی، 1377ش، قم: فیض الاسلام.

    1. ابن ابی فراس، ورّام، 1410ق، مجموعه ورّام ، قم: مکتب فقیه.
    2. ابن منظور، محمد بن مکرم،1414ق، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
    3. آلوسی، محمد بن عبدالله، 1415ق، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    4. بحرانی، ابن میثم، 1375ش، شرح نهج ­البلاغه، مشهد: نشر بنیاد پژوهش‌­های اسلامی.
    5. بحرانی، ابن میثم، قواعد المرام فی علم الکلام، 1406ق، قم: مکتبه آیت الله مرعشی نجفی.
    6. پاشنک، مصطفی،1377ش، فرهنگ ریشه­‌یابی واژگان، تهران: انتشارات محور.
    7. تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد، 1410ق، غرر الحکم و درر الکلم، قم: موسسه بوستان کتاب.
    8. جعفری، محمدتقی، 1361ش، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    9. جوادی آملی عبدالله ، 1389ش، تفسیر تسنیم، قم: اسراء.
    10. راغب اصفهانی حسین بن محمد،1412ق، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم.
    11. شرقی محمدعلی، 1366ش، قاموس نهج‌البلاغه، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    12. طالقانی سید محمود، 1362ش، تفسیر پرتوی از قرآن، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    13. طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1378ش، انسان از آغاز تا سرانجام، ترجمه: صادق لاریجانی، قم: بوستان کتاب.
    14. طریحی، فخرالدین، 1375ش، مجمع­ البحرین، چاپ سوم، تهران: کتابفروشی مرتضوی.
    15. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام فی شرح المقنعه،1346ش، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    16. قرشی بنائی، سید علی اکبر، 1377ش، مفردات نهج‌البلاغه، تصحیح: محمد حسین بکائی، تهران: قبله.
    17. مجلسی، محمدباقر،1403 ق، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام، بیروت: مؤسسة الوفا.
    18. مصطفوی حسن، 1360ش، التحقیق فی­کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،
    19. مظفری ورسی محمدحیدر، 1392ش، مرگ اندیشی در آموزه‌های اسلامی، تهران: کتاب نشر.
    20. معین محمد، 1380ش، فرهنگ معین، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    21. مکارم شیرازی ناصر، 1374ش، تفسیر نمونه،چاپ اول، تهران: دارالکتاب الاسلامیه.

    مقالات

    1. توان بهمن و جهانی فرزانه و پورداوود حکمت ،1392 ش، مفهوم مرگ از دیدگاه دانشگاهیان، تحقیقات کیفی در علوم سلامت، ش4.
    2. حاجی خانی علی و روحی برندق کاووس و صفاریان همدانی علیرضا، 1395ش، شبهه دنیاگریزی و یاد مرگ در نهج‌البلاغه و نقد آن با تکیه بر فضای صدور، پژوهش­نامه نهج‌البلاغه، س14، ش13.
    3. حمیدی فر فاطمه و دیگران،1398ش، حقیقت مرگ در قرآن و دلایل ترس از آن از دیدگاه امام­ علی علیه السلام در نهج‌البلاغه، فصلنامه مطالعات قرآنی، دوره 10، ش 40.
    4. خادم جهرمی حامده، 1398ش، آثار فردی و اجتماعی مرگ اندیشی ازدیدگاه نهج‌البلاغه، فصلنامۀ پژوهش­نامۀ نهج‌البلاغه، ش25.
    5. راه بار ندا و خبازی کناری مهدی ،1400ش، خوانشی اگزیستانسیالیستی از مفهوم مرگ در نهج‌البلاغه، پژوهش‌های علم و دین، ش2.
    6. قائمی و واعظی ،1393ش، حقیقت مرگ، مرگ اندیشی و معنای زندگی، آئین حکمت، سال 6.
    7. قنبری بخشعلی و مشایخی پور محمدعلی، 1391ش، معنا و مفهوم مرگ آگاهی و آثار آن از دیدگاه امام علی علیه السلام، مجلۀ معرفت، ش12.
    8. کمالی بانیانی و همکاران،1396ش، واکاوی مسائل مرگ و زندگی در نهج‌البلاغه ، پژوهش­نامه نهج‌البلاغه، دوره 5، ش6.
    9. نجاتی حسینی سید محمود،ش1394، «مرگ خود و مردن دیگری»:روایت دو فرهنگ عرفی/عقیدتی-معنوی(کاوشی در نظریه اجتماعی، نهج‌البلاغه، مثنوی)، تحقیقات فرهنگی ایران، دوره8، ش1.