فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

مفاسد اجتماعی حاکمیت مستکبران در قرآن و نهج البلاغه؛ با تحلیل قرآنی - حدیثی «استحیاء نساء»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسئول).
3 دانشیار دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
استکبار رذیله‌ای اخلاقی است که ریشه سایر رذائل همچون کفر، ظلم و عصیان است. آغاز اشاره قرآن به این واژه هنگام خلقت ­آدم درمورد ابلیس است: وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ­ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ ­أَبَى ­وَ اسْتَکْبَرَ (قرآن­ کریم، 2: 34). در این پژوهش، مفاسد اجتماعی حاکمیت مستکبران از دید قرآن و نهج­ البلاغه شامل: ایجاد فضای اختناق، تهدید و تبعید، کشتن پیامبران و عدالت­خواهان، فساد مالی و اقتصادی، رفاه زدگی و تجمل­گرایی، حصرگرایی اعتقادی و آیینی به طور اجمال واکاوی شده و با استناد به برخی روایات، موضوع قتل و فساد به­ روش فرعونی یعنی کشتن پسران و حیا زدایی از زنان به­ عنوان یکی از پیامدهای حاکمیت مستکبران به صورت مفصل و مستند بررسی گردیده است.
نگارنده با استناد به آیاتی با مضمون: یُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَکُمْ وَ یسْتَحْیونَ نِسَاءَکُمْ و مقایسۀ آن­‌ها با یکدیگر پس از بیان اقوال مفسران و مترجمان به این نتیجه رسیده­ است که «اِسْتِحْیاءنِسَاء» معنایی فراتر از زنده ­گذاشتن زنان (آن­گونه که مفسران و مترجمان گفته‌­اند) دارد و آن این است که فرعونیان در کنار کشتن پسران، به دنبال گرفتن حیای زنان و دختران و سوءاستفاده از آنان بودند و این دو موضوع به تعبیر قرآن، بلای عظیمی است که شامل حال بنی‌اسرائیل شده بود: «وَ فِی ذَلِکُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّکُمْ عَظِیمٌ».
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    . قرآن کریم

    . نهج ­­البلاغه، 1379ش، شریف رضی، محمد بن حسین، ترجمه: جمال الدین دین ­پرور، تهران:     بنیاد نهج‌البلاغه.

    1. ابن عاشور، محمدطاهر، 1420ق، تفسیر التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    2. احسایی، محمد(ابن ابی جمهور)، 1403ق، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم: مؤسسه سیدالشهدا.
    3. اندلسی، ابوحیّان، محمد بن یوسف، 1420ق، البحرالمحیط فى التفسیر. بیروت: دار الفکر.
    4. آمِدی تمیمی، عبدالواحد،1360، غرر الحکم و درر الکلم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    5. آیتی، عبد المحمد، 1376، ترجمه نهج‌البلاغه. تهران: بنیاد نهج‌البلاغه.
    6. آیتی، عبد المحمد، 1374، ترجمه قرآن کریم. تهران: انتشارات سروش.
    7. آلوسی، سید محمود، 1415ق، روح المعانى فى تفسیرالقرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    8. ترمذی، محمد بن عیسی، 1419ق، سنن ترمزی. قاهره: دارالحدیث.
    9. جوادی آملی، عبدالله، 1399، تفسیر تسنیم. قم: نشر اسراء.
    10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1416ق، المفردات فی غریب القرآن. بیروت: نشر دارالقلم.
    11. زمخشرى، محمود بن عمر، 1407ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی.
    12. سید قطب، 1425ق، فى ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق.
    13. صادقى تهرانى، محمد، 1407ق، الفرقان فى تفسیرالقرآن بالقرآن و السنه. قم: نشر فرهنگ اسلامی.
    14. طباطبایى، محمدحسین، 1374، تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
    15. طبرسى، فضل بن حسن، 1374ش، تفسیر مجمع‌البیان. تهران: نشر فراهانى.
    16. طبرسی، علی بن حسن، 1385ق، ‏مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار. نجف: المکتبة الحیدریة.
    17. فخر رازی، محمد بن عمر، 1420ق، مفاتیح الغیب‏. بیروت: دار الاحیاء التراث العربى.
    18. فراهیدی، خلیل بن احمد، 1408ق، ترتیب کتاب العین. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    19. فیض الاسلام، سید علی‌نقی، 1379، ترجمه نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات فقیه.
    20. فیض کاشانی، محمد، 1415، تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
    21. قمى، على بن ابراهیم، 1363، تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
    22. کاشانى، فتح‏الله، 1340ش، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
    23. کراجکی، ابوالفتح، 1410ق، کنزالفوائد. قم: نشر دار الذخائر.
    24. کلینی، محمد بن یعقوب، 1411ق، الکافی. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.‫
    25. مطهری، مرتضی، 1349ش، جاذبه و دافعۀ علی علیه السلام. تهران: انتشارات صدرا.

    مقالات

    1. جوینی پور، سیما و پیروزفر، سهیلا 1397، "گونه­ شناسی استکبار و ماهیت آن درقرآن"، دوفصل­نامه­ مطالعات قرآن وحدیث، سال12، شماره اول.
    2. مهدیان فر، رضا، 1398، مقاله استکبار و استضعاف در قرآن. ماهنامه معرفت شماره 8 آبان 98