فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

واکاوی مبالغه موجود در ترجمه اسماء افعال در نهج‌البلاغه بر اساس نظریه کتفورد در زبان‌شناسی(مطالعه موردی ترجمه شهیدی و فولادوند)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران (نویسنده مسئول)
3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران.
چکیده
کتفورد، کوشیده است تا با به کارگیری قواعدی خاص، ترجمه را نظام‌مند کند و مترجم و مخاطب را یاری رساند. ترجمه اسلوب معنایی مبالغه موجود در اسم فعل در نهج‌البلاغه، بر اساس نظریه کتفورد، منبعی سودمند خواهد بود تا با روش توصیفی-تحلیلی مخاطب را از مفاهیم بلند این کتاب، بهره‌مند سازد. جستار کنونی، با تحلیل ساختار معنایی موجود در اسم فعل در دو ترجمه شهیدی و فولادوند، به نتایجی رسیده است؛ مترجمان در زبان مقصد از نظر ساختاری، از همان اسم فعل عربی استفاده  یا از ساختار صرفی-نحوی متفاوتی بهره برده‌اند که مفهوم مبالغه را به درستی، منعکس نمی‌کند. در برخی موارد برای انعکاس مفهوم مبالغه از افزوده‌های تفسیری نیز، استفاده شده است؛ اما نتوانسته‌اند با بهره‌گیریِ برابر نهادهای موجود، معنا را به درستی منتقل کنند. از نظر ساختاری، مترجم، ناچار از به کارگیری تغییرات زیادی در کلام خود شده است، تا در انتقال معنای موجود در سخنان معصوم موفق شده باشد. او کوشیده است تا با کمک گروه‌های مختلف اسمی و فعلی، معنای اصلی را به مخاطب منتقل کند. شاید وجود قیدهای مختلف حالت، تأکید، تشابه و ... می‌توانست گره‌گشایی برای مترجم باشد؛ اما در بسیاری از موارد، باز، حق مطلب ادا نشده است.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

    . قرآن کریم

    . نهج‌البلاغه، 1378ش، ترجمه: سید جعفر شهیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

    1. ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، 1337ق، شرح نهج‌البلاغه، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی.
    2. ابن جنی، ابوالفتح عثمان، بی‌تا، الخصائص، مصر: مکتبة العلمیة.
    3. ابن سرّاج، 1996م، الاصول فی النحو، بیروت: مؤسسه الرساله.
    4. ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، 1968م، لسان ‌العرب، بیروت: دار صادر.
    5. ابن یعیش، محمد بن علی، 2001م، شرح المفصل للزمخشری، لبنان، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    6. آزادباش، مهدی، 1394ش، سبک‌شناسی ترجمه‌های نهج‌البلاغه به زبان فارسی در سده اخیر، تهران: رشد فرهنگ.
    7. الأسترآبادی، رضی الدین، 1996م، شرح رضی علی الکافیة، بنغازی: دارالکتب الوطنیة.
    8. الصبان، محمد بن علی، 1419ق، حاشیة الصبان علی شرح الأشمونی علی ألفیة ابن مالک، بیروت: دارالفکر.
    9. البستانی، محیط المحیط، 1987م، قاموس المطول اللغة العربیة، مکتبة لبنان.
    10. الحسّان، تمّام، 2006م، اللغة العربیة مبناها و معناها، لامکان: عالم الکتب.
    11. حسینی شیرازی، سید محمد، بی‌تا، توضیح نهج‌البلاغه، تهران: دارتراث الشیعة.
    12. دهخدا، علی‌اکبر، شهیدی، سیدجعفر و معین، محمد، 1377ش، لغت‌نامه، تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
    13. الراجحی، عبده، بی‌تا، االتطبیق الصرفی، بیروت: دار النهضة العربیة.
    14. ................ 1420ق، التطبیق النحوی، نسخه دیجیتالی: دارالفکر.
    15. راغب الإصفهانی، حسین بن محمد، 1416ق، مفردات ألفاظ القرآن، الأصفهان: مرکز القائمیة بأصفهان للتحریات الکمبیوتریة.
    16. الزبیدی، مرتضی، 1414ق، تاج العروس، بیروت: دارالفکر.
    17. الزمخشری، 1407ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، بیروت: دارالکتب العربیة.
    18. الحسن، عباس، بی‌تا، النحو الوافی، مصر: دارالمعارف (نسخه الکترونیکی کتاب).
    19. السیبویه، ابی‌بشرعمروبن‌عثمان‌بن‌قنبر، 1988م، کتاب، قاهره: مکتبة الخانجی.
    20. الشرتونی، رشید، 1432ق، مبادی العربیة، قم: دارالذکر.
    21. الشیبانی، حیدرهادی ‌خلخال، 2014م، أبنیة المبالغة و أنماطها فی نهج‌البلاغة دراسات الصرفیة النحویة الدلالیة، کربلاء: مؤسسة علوم نهج‌البلاغة.
    22. الصبان، محمدعلی، بی‌تا، حاشیة الصبان علی شرح الأشمونی، مصر: المکتبة التوفیقیة.
    23. الصبحی، صالح، 1370ش، مصطفی رحیمی‌نیا، فرهنگ نهج‌البلاغه، تهران: انتشارات اسلامی.
    24. صدارتی، احمد، 1370ش، یک نظریه ترجمه از دیدگاه زبان‌شناسی. تهران: نشرنی،
    25. صنعتی‌فر، محمدصالح، نی‌نوا، سید شجاع، 1399ش، مقدمه‌ای بر مبانی نظری ترجمه، تهران: نشر علمی.
    26. الفراهیدی، خلیل‌بن‌احم، 1409ق، کتاب ‌العین، قم: هجرت.
    27. فولادوند، محمدمهدی، 1381ش، ترجمه نهج‌البلاغه، تهران: صائب.
    28. گنتزلر، ادوین، 1400ش، ترجمه علی صلح‌جو، نظریه‌های ترجمه در عصر حاضر، تهران: هرمس.
    29. مکارم شیرازی، ناصر، 1386ش، پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    30. الهاشمی خوئی، حبیب الله، 1358ش، منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغه، بی‌نا.

    مقالات

    1. شعبانی، عنایت‌الله و عمادی، نفیسه و دفتری، فاطمه، 1400ش، «تحلیل چهار ترجمه انگلیسی از گزیده اشعار بوستان سعدی با استفاده از نظریه کتفورد»، دو فصلنامه پژوهش‌های بین رشته‌ای ادبی، سال سوم، (شماره پنجم)، صص 214-191.
    2. النعیمی، سلیم، 1968م، «اسم الفعل دراسة وطریقة تیسیر»، مجلة المجمع العلمی العراقی، المجلد السادس عشر، صص89-60.
    3. Catford, J،C، ، 1965، A linguistic theory of translation، Oxford: Oxford University Press.
    4. Suzani, S،M، 2018، Applying Catford’s category shifts to the Persian translations of three English romantic poems، Journal of Language and Translation، 8(2)، 25-37.