فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

باز اندیشی در امنیت اجتماعی (با تمرکز بر آموزه‌‌های نهج البلاغه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، آذربایجان شرقی، مراغه، ایران. (نویسنده مسئول)
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، آذربایجان شرقی، مراغه، ایران.
3 استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران.
چکیده
امنیت در عین حال که یکی از مهم‌ترین حق‌های بشری است، واجد ضرورت اجتماعی است که در دکترین و مکاتب مختلف فکری از دیرباز مورد توجه بوده است. در نگرش اسلامی به ظرافت هرچه تمام‌تر لوازم بنیادین امنیت اجتماعی و آسیب‌ها و تهدیدات آن مورد لحاظ قرار گرفته است. در این مقاله سعی شده است به روش توصیفی- تحلیلی، با تمرکز بر آموزه‌های نهج‌البلاغه ضمن شناسایی مفهوم امنیت اجتماعی به مؤلفه‌ها و لوازم و بایسته‌های تحقق امنیت اجتماعی پرداخته شود. مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت اجتماعی عبارتند از «عدالت» و «فرهنگ عمومی» که با تاثیرگذاری بر میزان پذیرش «هویت اجتماعی» توسط شهروندان نقش مهمی در امنیت اجتماعی ایفا می‌کنند. برخی از لوازم و پایه‌های امنیت اجتماعی را می‌توان در آمادگی دائمی و همگانی برای دفاع در جنگ سخت و نرم، جریان مستمر فریضه امر به ‌معروف و نهی ‌از منکر، پرهیز از تفرقه میان مردم در مسائل سیاسی و اجتماعی و حاکمیت قوانین عادلانه سراغ گرفت.
کلیدواژه‌ها

منابع

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه. 1414ق، شریف الرضی، محمد بن حسین، مصحّح: صالح صبحی، قم: هجرت.
1.       ابن ابی الحدید، 1407ق، شرح نهج‌البلاغه، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. چاپ اول، بیروت: دارالجیل.
2.       برتون، رولان، 1384ش، قوم شناسی، ترجمه: ناصر فکوهی، تهران: نشر نی.
3.       بوزان، باری، 1375ش، مردم، دولت‌ها، هراس، ترجمه: پژوهشکده مطالعات راهبری، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
4.       تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، 1410ق، غرر الحکم و دررالکلم، قم: دارالکتاب الإاسلامی.
5.       تنهایی، ابوالحسن، 1374، درآمدی بر مکتب و نظریه‌های جامعه شناسی، گناباد: انتشارات مرندیز.
6.       جواهری، محمدرضا، 1380ش، نظارت از دیدگاه امیرمؤمنان امام علی×، قم: انتشارات امام محمد باقر×.
7.       خمینی&، سید روح الله، 1376ش، شرح چهل حدیث، چاپ 16، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
8.       دشتی، محمد، 1393 ش، ترجمه: نهج‌البلاغه، قم: اجود.
9.       دلشاد تهرانی، مصطفی، 1377ش، حکومت حکمت، تهران: خانه اندیشه جوان.
10.    دلشاد تهرانی، مصطفی، 1385 ش، طایر فرّخ پی کمالات انسانی در نهج‌البلاغه، قم: دفتر نشر معارف.
11.    دهخدا، علی اکبر، 1385ش، لغت نامه، تهران: دانشگاه تهران.
12.    رشاد، علی اکبر، 1385، دانشنامه امام علی ×، ج 10، چاپ سوم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
13.    زنجانی، حبیب الله، 1371ش، جمعیت و توسعه، تهران: مرکز مطالعات شهرسازی و معماری.
14.    شهیدی، سید جعفر، 1392ش، ترجمه نهج‌البلاغه، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
15.   عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 1363ش، درس هایی از نظام دفاعی اسلام، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
16.    علیخانی، علی اکبر، 1381ش، توسعه سیاسی از دیدگاه امام علی×، ج 2، تهران: سازمان تیلیغات اسلامی.
17.    فضلعلی، نبی الله، 1393ش، پژوهشی در شایسته سالاری کارگزاران حکومت امام علی ×، تهران: دفتر نشر معارف.
18.    فیض الاسلام، سید علی نقی، 1365ش، ترجمه نهج‌البلاغه، تهران: چاپخانه سپهر.
19.    کلینی، محمد بن یعقوب، 1389ش، الروضه من الکافی، تصحیح: علی اکبر غفاری، ج 8، چاپ سوم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
20.    کوئن بروس، 1372ش، مبانی جامعه شناسی، ترجمه: غلامعباس توسلی و رضا فاضل، تهران: سمت.
21.    گل محمدی، احمد، 1381ش، جهانی شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نشر نی.
22.    گیدنز، آنتونی، 1371ش، جامعه شناسی پیش در آمدی انتقادی، ترجمه: ابوطالب فنایی، شیراز: دانشگاه شیراز.
23.    محقق خوانساری، سید جمال الدین، 1385ش، شرح بر غررالحکم و درر الکلم علی ×، تهران: دانشگاه تهران، جلد 4، 5 و 6.
24.    مطهری، مرتضی، 1392ش (الف)، سیری در نهج‌البلاغه، تهران: صدرا.
25.   مطهری، مرتضی، 1392ش (ب)، سیری در سیره ائمه اطهار، تهران: انتشارات صدرا.
26.    معارف، مجید، شریعتی نیاسر، حامد، 1395ش، ارتباط نهج‌البلاغه با قرآن، چاپ اول، تهران: سمت.
27.    واثقی، قاسم، 1380ش، تدابیر و سیره عملی امام علی × در تامین امنیت اجتماعی، سینه سرخ، تهران.
مقالات
28.    احمدیان شیاده، حسین، 1396ش، حاشیه نشینی و تاثیر آن بر امنیت اجتماعی شهر بابل (مطالعه موردی: جوکی محله، سیاه تلی، چنگیزخانی)، دومین همایش بین المللی و چهارمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی، دانشگاه تهران، ص 1-25.
29.    احمدی، سید محمد رضا، تکاوران، سامان، تکاوران، طیبه، تکاوران، اکرم و بهادران، امین، 1394ش، تهاجم فرهنگی و شیوه‌های مقابله با آن، کنفرانس ملی چارسوی علوم انسانی، ص 7-1.
30.   افتخاری، اصغر، 1378ش، ظرفیت طبیعی امنیت، فصلنامه مطالعات راهبردی ویژه خشونت و جمعیت، شماره 5 و 6، ص 25- 62.
31.   بال، زهره، پیشگاه هادیان، حمید، 1400ش، واکاوی هویت در برنامه‌های توسعه پس از انقلاب اسلامی از منظر امنیت اجتماعی، رهیافت انقلاب اسلامی، سال 15، شماره 54، ص 323 -344.
32.   جلیلوند، محسن، هاشمی، راضیه، 1401ش، امنیت اجتماعی در آراء امام خمینی& و مقام معظم رهبری، مطالعات منافع ملی، سال 9، شماره 29، ص 149- 172.
33.   جهان بین، داریوش، 1382ش، نقش رسانه‌ها در کنترل امنیت اجتماعی، مجله حقوقی دادگستری، دوره 67، شماره 43، ص 93- 119.
34.   حکیمی، محمد،خلیلی، رضا، 1383ش، تحول تاریخی گفتمان مفهوم امنیت، فصلنامه مطالعات راهبردی، پژوهشکده مطالعات راهبردی، دوره 7، شماره 23، ص 7- 29.
35.   خلیلی دهدزی، افشین، کیانی قلعه سردی، فریدون، 1394ش، جایگاه امر به معروف  نهی از منکر در اسلام و قرآن و تاثیر آن بر زندگی، اولین کنفرانس بین المللی علوم اجتماعی و جامعه شناسی، ص 1- 6.
36.   دری نجف آبادی، قربانعلی، 1379ش، نگاهی به امنیت از منظر امیر‌مؤمنان×، مجله حکومت اسلامی، شماره 18، ص 1- 19.
37.   رجبی، هادی، عبدی، خدا کرم، 1398ش، شاخص های امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم، بصیرت و تربیت اسلامی، سال 16، شماره 50، ص 69- 93.
38.   رزازی فر، افسر، 1379ش، الگوی جامعه شناختی هویت ملی در ایران، فصلنامه مطالعات ملی، سال 2، شماره 5. ص 101-133.
39.   زرگر، علیرضا، پازوکیان، اسدالله، 1398ش، واکاوی و تحلیل امنیت و مؤلّفه‌های آن در فقه سیاسی اسلام، امنیت پژوهی، سال 18، شماره 65، ص 97- 129.
40.   ساوه درودی، مصطفی، قادری، هاشم و انصاری فرد، حسین، 1401ش، الگوی امنیت اجتماعی در اندیشه آیت الله خامنه‌ای، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، سال 10، شماره 2 (پیاپی 22)، ص 37- 63.
41.   شایگان، فریبا، 1392ش، تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری، نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، دوره 3، شماره 2، ص 271- 245.
42.   شیخاوندی، داور، 1378ش، نوروز، نماد همبستگی ملی اقوام ایران، مطالعات ملی، شماره 2 و 3، ص 150- 162.
43.   قاسمی اردهایی، علی، نوبخت، رضا، 1394ش، حاشیه نشینی و احساس امنیت: مطالعه جوانان حاشیه نشین شهر تبریز، فصلنامه جمعیت، سال 22، شماره 91 و 92، ص 37- 56.
44.    کاکاوند، یونس، نوری، علی، ناصری، الهام، 1398ش، تبیین رابطه بین هویت ملی و احساس امنیت اجتماعی در شهر کرمانشاه، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 59، ص 131- 155.
45.   کریمایی، امیر اعظم، 1384ش، تأمّلی در شناخت امنیت اجتماعی، فصلنامه دانش انتظامی، سال 7، شماره 4، ص 139- 162.
46.   کلمنتس، کوین، قاسمی، محمد علی، 1384ش، به سوی جامعه شناسی امنیت، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره 8، شماره 28، ص 281-310.
47.   مقدس، حسین، زارعی، زهره، 1400ش، تهاجم فرهنگی و راهبردهای کلان مقابله با آن در بیانات رهبر معظم انقلاب (مدّ ظله العالی)، مجموعه مقالات برگزیده نخستین همایش بین المللی تحقیقات کاریردی در حوزه قرآن و حدیث، ص 29-44.
48.   مکارم شیرازی، ناصر، 1375ش، پیام امام×، ج 2، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول.
49.   منظمی‌تبار، جواد، 1400ش، تحلیل مفاهیم امنیت و پلیس از دیدگاه امام خامنه‌ای (مدّ ظله العالی)، فصلنامه مدیریت بحران و وضعیت‌های اضطراری، سال سیزدهم، دوره جدید، شماره 4، ص 53- 79.
50.   نبوی، سید عبدالحسین، حسین زاده، علی حسین و حسینی، سیده هاجر، 1389ش، بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی موثر بر احساس امنیت اجتماعی، جامعه شناسی کاربردی، سال 21، شماره 4، ص 73- 96.
51.   نویدنیا، منیژه، 1382ش، درآمدی بر امنیت اجتماعی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 19، ص 55- 79.
52.    ورجاوند، پرویز، 1375ش، آیین‌های ملی :عامل حفظ وحدت ملی، گزارش سال 7، ص 73-74.
53.   بیانات مقام معظم رهبری به مناسبت گرامیداشت هفته انتظامی در سال 1376
54.   بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، 20/09/1370
55.   بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با نویسندگان، صاحب نظران و کارکنان رسانه‌های گروهی، 21/05/1371
56.   بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان دستگاه قضایی، 07/04/1382
57.   بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای مجلس خبرگان، 19/06/1382
58.   بیانات مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم انتظامی، 15/07/1383
59.   بیانات مقام معظم رهبری در دیدار میهمانان شرکت کننده در چهارمین مجمع جهانی اهل بیت، 28/05/1386
60.   بیانات مقام معظم رهبری در مراسم هجدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی&، 14/03/1386.