فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بررسی و تحلیل مفاهیم آزادی در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران و نسبت سنجی آن با نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای فلسفه تعلیم وتربیت دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی.
2 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.(نویسنده مسئول)
3 دانشیار دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی.
چکیده
هدف از این پژوهش، بررسی مفاهیم آزادی در اسناد بالادستی و نهج­‌البلاغه است. تحقق آزادی متوقف برکار­بست صحیح مفاهیم آن مبتنی بر شریعت الهی است و نهج‌­البلاغه ترسیم­گر بیشترین نمود آزادی در نهادهای حکومتی است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به واکاوی کتابخانه‌ای، بیان‌گر آن است که گسترش اعتماد، خودباوری، کرامت، جهانی‌اندیشی و تلاشگری در جهت تحقق عدالت از مصادیق آزادی در اسناد است و آزادی‌های مشروع در حدود قانون و معیار اسلامی، با تبادل آراء صورت می‌پذیرد. طبق اسناد، فعالیت آگاهانه انسان و آزادی مسئولانه او در برابر خود و دیگران متکی بـر فطـرت است و فرد برای اصلاح موقعیت اجتماعی، ‌سیاسی و مواجهۀ خردمندانه با تحولات، باید باورها و ارزش های مشترک مانند قانون‌مداری، پاسخ‌گویی و صلح‌جویی را کسب نماید. در نهج‌البلاغه نیز مفاهیم آزادی با تأکید بر «عدالت»، «تقوا» و «نظم در امور» معنا و تعریف می‌شود. یافته های پژوهش نشان می­دهد که تناسب قابل اعتنایی از مفاهیم آزادی در اسناد بالادستی با نهج­‌البلاغه وجود دارد و بیشترین تناسب مربوط به آزادی فلسفی و کمترین آن مربوط به آزادی اقتصادی است. در مفهوم آزادی­‌های اجتماعی، معنوی، فطری و سیاسی  نیز تا حد زیادی تناسب وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

منابع:

. قرآن کریم.
. نهج‌البلاغه، 1392ش، ترجمه: حسین استاد ولی، تهران: اسوه.
1.       بحرانی، کمال الدین میثم بن علی بن میثم،1417ق، شرح نهج‌البلاغه،مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه،
2.       برنامه‌ها ی 5 ساله‌ی ششم و هفتم توسعه‌ی جمهورى اسلامى ایران.
3.       بهرامی, بهرام، 1391ش، بررسی تطبیقی آزادی از دیدگاه نهج‌البلاغه در رساله مختصر جان استوارت میل، همدان: دانشگاه بوعلی.
4.       پوپر، کارل، 1401ش، حدس ها و ابطال­ها، تهران، شرکت سهامی انتشارات.
5.       جرداق, جرج، 1376ش، امام علی× صدای عدالت انسانی، ج 3، ترجمه: سید هادی، خسروشاهی، تهران: خرم.
6.       جهانگیر, منصور، 1389ش، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دوران.
7.       حسینی خامنه‌ای، سیدعلی، 1397ش، بیانیه گام دوم انقلاب، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
8.       خمینی&, روح الله، 1378ش، صحیفه نور ج 9، تهران: نشر آثار امام خمینی&.
9.       خویی، حبیب الله بن محمد هاشم، 1386ش، منهاج البراعه فی شرح نهج‌البلاغه، تهران: مکتبه الاسلامیه.
10.   سند تحول بنیادین، 1390ش، تهران: آموزش و پرورش.
11.   سیاست های کلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش کشور.
12.   شرقی, محمدعلی، 1366ش، قاموس نهج‌البلاغه، تهران: مهر.
13.   قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
14.   قرشی بنایی, سید علی اکبر، 1377ش، مفردات نهح البلاغه، جلد 1، تهران: نشر قبله.
15.   کلینی, یعقوب، 1365ش، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
16.   مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. 1390ش، تهران: آموزش و پرورش.
17.   مطهری, مرتضی، 1375ش، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: صدرا.
18.   مطهری, مرتضی، 1378ش، جاذبه و دافعه علی×، تهران: صدرا.
19.   مطهری, مرتضی، 1379ش، سیری در نهج‌البلاغه، تهران: صدرا.
20.   مکارم شیرازی, ناصر، 1386ش، پیام امیر‌المؤمنین (شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
21.   نواب لاهیجی، محمدباقر، 1379ش، شرح نهج‌البلاغه، تهران: اخوان کتابچی.
22.   نقشـه جـامع علمـی کشـور جمهوری اسلامی ایران.
مقالات
23.   احمدی, ظهیر، 1380ش، آزادی و مسئولیت از منظر نهج‌البلاغه، پژوهشنامه حقوق اسلامی, 42-55.
24.   احمدی, علی اصغر، 1390ش، عدالت اجتماعی در نهج‌البلاغه، زمینه‌ها، موانع و دستاوردها، معرفت, 93-11-.
25.   اقبالی, طیبه، 1379ش، آزادی دینی در نهج‌البلاغه، حکمت سینوی, 82-94.
26.   رحمانی, امیر، 1382ش، اصول تضمین کننده آزادی های سیاسی-اجتماعی در نظام اسلامی از دیگاه قرآن و نهج‌البلاغه، حکومت اسلامی, 202-229.
27.   زارعی, سیما, زارعی, عاطفه, نوری زاده, مسلم, صادقی, فرید، 1401ش، حد و مرز آزادی بیان و عقیده در نهج‌البلاغه، مطالعات تاریخ و تمدن ایران و اسلام, 1-15.
28.   سبحانی یامچی, محمد، 1399ش، “بازشناخت موانع اساسی اجرای عدالت در حکومت علوی از منظر نهج‌البلاغه،” فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه 41-58.
29.   سعیدی, محمد حسن، 1379ش، آزادی مخالفان سیاسی در حکومت علی×، حکومت اسلامی, 202-252.
30.   عباسی, فرهاد، 1391ش، آزادی، تعریف، حدود و انواع آن در حکومت دینی، مطالعات حقوق بشر اسلامی, 99-120.
31.   منصوری, زهره، 1399ش، آزادی یبان در حوزه سیاسی در قرآن و نهج‌البلاغه، پژوهشنامه نوین فقهی-حقوقی زنان و خانواده, 105-135.
32.   مولایی, محمد، 1394ش، آزادی در نظام حکومت اسلامی از منظر نهج‌البلاغه، فصلنامه نهج‌البلاغه, 1-16.
33.   Greene, Brian, (2011), The Hidden Reality, Aknopf, New York.