فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحلیل بینامتنیت عهدنامه مالک اشتر در نهج‌البلاغه با سیرت پادشاهان در گلستان از منظر حکمرانی بر پایه نظریه ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی، گروه علوم انسانی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.
2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
چکیده
بینامتنیت یکی از اصطلاحات رایج امروزی در حوزه ادبیات و هنر است که به ارتباط بین متون و نقد آن می‌پردازد. واضع و نظریه‌پرداز اصلی آن کریستوا و مشهورترین شخصیت ژنت بوده‌است؛ البته ژنت به صورتی متفاوت و با وضع واژه ترامتنیت، به شناسایی انواع روابط موجود در بین متون و گسترش آن پرداخته‌است. طبق نظریه ژنت، بینامتنیت به سه صورت صریح ، غیرصریح و ضمنی مشاهده می‌شود. نهج‌البلاغه یکی از متون تأثیرگذار در آثار پس از خود  است و سعدی از جمله نویسندگان و شاعرانی است که از مضامین و حکمت‌های این کتاب در نوشتن گلستان بهره برده‌است. در این پژوهش به بررسی شباهت‌های موجود در زمینه سیاست و اصول حکمرانی صحیح در «نامه 53 نهج‌البلاغه» خطاب به مالک اشتر و باب «در سیرت پادشاهان» از گلستان پرداخته شده‌است؛ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی تطبیقی و آوردن شواهد از دو متن انتخابی انجام شده‌است. هدف از پژوهش حاضر تحلیل روابط بینامتنیت این دو متن بر اساس نظریه ژنت و تعیین میزان بهره‌مندی سعدی از مضمون این نامه بوده‌است. تأثیر‌پذیری سعدی در این باب از گلستان، اغلب از نوع بینامتنیت ضمنی و همراه با تلمیح بوده که در قالب حکایت بیان شده‌است. 
کلیدواژه‌ها

منابع

نهج‌البلاغه، 1388 ش، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
1. آلن، گراهام، 1380ش، بینامتنیت، (ویراست دوم)، ترجمه پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
2. احمدی، بابک، 1396ش، ساختار و تأویل متن، چاپ هجدهم، تهران: مرکز.
3. دشتی، محمد، 1370ش، شناخت نهج‌البلاغه، (ج2)، چاپ سوم، قم: چاپخانه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
4. راستگو، سید محمد، 1376ش، تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی، چاپ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
5. سعدی، مصلح‌الدین بن عبدالله، 1374ش، گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ چهارم، تهران: خوارزمی.
6. فتوحی، محمود، 1400ش، آیین نگارش مقاله پژوهشی، (ویراست سوم)، چاپ بیست‌ویکم، تهران: سخن.
7. کهنمویی‌پور، ژاله؛ خطاط، نسرین و افخمی، علی، 1381ش، فرهنگ توصیفی نقد ادبی (فرانسه- فارسی)، چاپ اول، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
8. مطهری، مرتضی، 1353ش، سیری در نهج‌البلاغه، قم: صدرا.
9. معادیخواه، عبدالمجید، 1372ش، فرهنگ آفتاب: فرهنگ تفضیلی مفاهیم نهج‌البلاغه، (ج4)، چاپ اول، تهران: ذره.
10. نامورمطلق، بهمن، 1390ش، درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌ها و کاربردها، چاپ اول، تهران: سخن.
11. نامورمطلق، بهمن، 1395ش، بینامتنیت: از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم، چاپ اول، تهران: سخن.
مقالات
12. آذر، اسماعیل، 1395ش، تحلیلی بر نظریه‌های بینامتنیت ژنتی، پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، (24)، 11-31.
13. حاجیان‌نژاد، علیرضا، 1395ش، مضامین نهج‌البلاغه در گلستان سعدی، سراج منیر، 7 (3)، 39-68.
14. حیدری، غلامرضا و خالقی، معصومه، 1398ش، بررسی اصول مملکت‌داری و حکومت در نهج‌البلاغه و سیاست‌نامه، مطالعات ادبیات تطبیقی، 13 (52)، 365-392.
15. سبزیان‌پور، وحید، 1388ش، تأثیر نهج‌البلاغه در گلستان سعدی، پیام نور در حوزه اسلامی، 1 (0)، 105-125.
16. صباغی، علی، 1391ش، بررسی تطبیقی محورهای سه‌گانه بینامتنیت ژنت و بخش‌هایی از نظریه بلاغت اسلامی، فصلنامه پژوهشهای ادبی، 9 (38)، 59-71.
17. محمدی، حامد، 1399ش، شناسایی شایستگی‌های حاکمان در گلستان، مدیریت دولتی، 12 (4)، 630-654.
18. مؤیدشیرازی، سید جعفر، 1354ش، تأثیر قرآن و حدیث بر آثار سعدی، مجله گوهر، (3)، 916-919.
19. نامورمطلق، بهمن، 1386ش، ترامتنیت مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‌ها، پژوهشنامه علوم انسانی، (56)،83-98.
20. نظری‌منظم، هادی، 1390ش، از نهج‌البلاغه تا گلستان: پژوهشی تطبیقی در کوچ اندیشه‌ها و مضامین، پژوهش‌های نقد و ترجمه زبان و ادبیات عربی، 1 (1)، 75-94.
21. نفیسی، شادی و افسردیر، حسین، 1397ش، کارکرد تفسیری بینامتنیت نهج‌البلاغه با قرآن بر اساس نظریه ژرار ژنت، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 6 (23)، 93-111.