فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

تحکیم خانواده از طریق معنابخشی به زندگی با تأکید بر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
2 دانشیار گروهی جامعه‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
3 دانش آموخته دکتری دانشگاه علوم قرآن و حدیث.
چکیده
خانواده، به‌عنوان هستۀ بنیادین جامعه، امروزه با چالش‌های متعددی مواجه است. این پژوهش با مراجعه به نهج‌البلاغه، در پی تبیین سازوکارهای معنابخشی برای تحکیم نهاد خانواده است، نه تنها ارائه فهرستی از آموزه‌ها. پرسش اصلی این است که راهکارهای نهج‌البلاغه چگونه از مسیر «معنابخشی به زندگی» استحکام خانواده را رقم می‌زنند. در پاسخ، سه راهکار کلیدی ارائه می‌شود: نخست، هدفمندی زندگی با تکیه بر باور به خدا و معاد؛ دوم، ایجاد انسجام از طریق معنا دادن به رنج‌ها و سختی‌های مشترک؛ و سوم، ارزشمندی روابط بر پایۀ کرامت انسانی، احترام متقابل، محبت و صداقت. این مبانی معنوی، شالوده‌ای روانی ـ معنوی ایجاد می‌کنند که به‌طور مستقیم موجب افزایش تاب‌آوری، تعهد و صمیمیت و نیز کاهش تعارضات درون‌خانوادگی می‌شوند. در نتیجه، از منظر امام علی علیه السلام، خانوادۀ مستحکم، خانواده‌ای است که اعضایش حول یک «معنای مشترک» برای زندگی گرد هم می‌آیند و این اشتراک، اصلی‌ترین عامل پایداری روابط است.
کلیدواژه‌ها

منابع 
* قرآن کریم.
* نهج‌البلاغه.
1. بهشتی، احمد، ۱۳۶۱ش، خانواده در قرآن، قم: انتشارات طریق‌القدس.
2. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، ۱۴۱۰ق، غررالحکم و دررالکلم، چاپ دوم، قم: انتشارات دارالکتاب الاسلامی.
3. حرعاملی، محمد بن حسن، ۱۴۰۹ق، وسائل الشیعه، قم: موسسه آل‌البیت علیهم السلام.
4. حمیری، عبدالله، ۱۳۷۱ش، قرب الإسناد، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
5. کلینی، محمد، ۱۳۶۵ش، اصول و فروع کافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
6. مجلسی، محمدباقر، ۱۴۰۳ق، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار علیهم السلام، چاپ دوم، بیروت: دارالاحیاء التراث العربیه.
7. مشکینی، علی، ۱۳۷۰ش، ازدواج در اسلام، ترجمه: احمد جنّتی، قم: دفتر نشر الهادی.
8. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۸۷ش، پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
9. احمدوند، معروفعلی؛ طاهری، سمیه، ۱۳۹۴ش، نقش اعتقاد به خدا در معنابخشی به زندگی، فصلنامه تحقیقات کلامی، ۳ (۱۱): 7-۲۰.
10. پورستار، نیسان؛ حکمتی، کاوه، ۱۳۸۹ش، خانواده درمانی معنوی: اثرات و راهکارهای اجرای بهینه، نشریه معنویت و سلامت، شماره ۴۲، 65-۷۷.
11. پروانه‌زاد، الناز؛ میراحمدی، منصور، ۱۳۹۱ش، نسبت اخلاق و امر سیاسی در منظومه فکری امام علی علیه السلام با رویکرد به کلام ۲۱۶ نهج‌البلاغه، نشریه جستارهای سیاسی معاصر، ۱ (۳): 27-۵۲.
12. جهاندیده، سمیه، ۱۳۹۵ش، جایگاه خانواده از منظر نهج‌البلاغه، دومین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی ایران، قم.
13. روحانی، روح‌الله؛ عباسی، علی، ۱۴۰۰ش، معنای زندگی از دیدگاه ویلیام جیمز، فصلنامه حکمت اسلامی، ۳۰ (۸): 113-۱۳۴.
14. سواری، کریم؛ فرزادی، فاطمه، ۱۴۰۰ش، پیش‌بینی معنای زندگی بر مبنای خوش‌بینی و سبک‌های شوخ‌طبعی، پژوهشنامه روانشناسی مثبت، ۲ (۷): 49-۶۰.
15. شجاعی، محمدصادق؛ غروی، سید محمد؛ جان بزرگی، مسعود، ۱۳۹۱ش، معنای زندگی در نهج‌البلاغه، مطالعات اسلام و روانشناسی، ۶ (۱۱): 37-۵۷.
16. صلواتی، عبدالله؛ لطفی، زهرا؛ پوربهرامی، اصغرپور، ۱۳۹۹ش، معناداری زندگی بشر بر مبنای توصیف کی‌یرکگور از سه قلمرو زیبایی‌شناسی، اخلاق و دین، فصلنامه فلسفه و کلام اسلامی، ۵۳ (۱): 129-۱۶۱.
17. فلاح‌پور، ثریا؛ بیرانوندی، رضا؛ کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ انصاری مقدم، مجتبی، ۱۴۰۱ش، عوامل تقویت و تضعیف بنیان خانواده از دیدگاه ادیان و مذاهب مختلف، فصلنامه مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری، ۴ (۱۰): 23-۵۶.
18. قربانی، قدرت‌الله، ۱۳۹۳ش، هایدگر و جستجوی معنای زندگی، نشریه پژوهش‌های مابعدالطبیعی، ۱ (۱): 23-۴۵.
19. گردشی، زینب حمزه؛ مرزبند، رحمت الله؛ شاه‌حسینی، زهره؛ عزیزی، مرضیه، ۱۳۹۸ش، مؤلفه‌های مرتبط با معنای زندگی در نوجوانان: یک مطالعه مروری، مجله تعالی بالینی، ۲ (۹): 28-۳۷.
20. گیتی‌پسند، زهرا؛ فرح‌بخش، کیومرث؛ اسمعیلی، معصومه؛ ذکایی، محمدسعید، ۱۳۹۴ش، بررسی مؤلفه‌های معنای زندگی، ازدواج و زندگی مشترک در زوجین رضایتمند زناشویی، فصلنامه روانشناسی و دین، ۲ (۸).
21. Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. 2006. The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80-93.