فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

سازوکارهای مسالمت جویی امام علی علیه السلام در جنگ صفین با تأکید بر نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای تخصصی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم
2 دکترای تخصصی، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم
3 دکترای تخصصی، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور.
چکیده
امنیّت و آرامش زندگی، همواره یکی از دغدغه‌های مهم انسان‌ها در ادوار مختلف تاریخی بوده و اندیشمندان در دست یازیدن به این آرمان همیشه همت خویش را به کارگرفته‌اند. هرچند در نیل به این امر مهم به توفیقی چشم-گیر دست نیافته‌اند و هنگامۀ جنگ‌ها این دغدغه به صورت مستمر سلامت روان و حیات بشریّت را مورد تهدید قرار داده است. سیرۀ نظری و عملی حضرت علی علیه السلامنیز نشانگر اینست که، توجه به امنیّت و آرامش مردم و رعایت اخلاق الهی در جنگ‌ها، از ویژگی‌های برجستۀ ایشان می‌باشد. تاریخ زندگی امام علی علیه السلام نشان می‌دهد که بخشی از دوران زندگی آن حضرت قرین با جنگ و مبارزه بوده و در بیشتر جنگ‌های صدر اسلام به عنوان قهرمانی بی نظیر در صحنه‌های جنگی به ویژه در جنگ صفین که به وسیله معاویه بر او تحمیل شد حضور داشته است. از این رو، در این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی و بهره‌گیری از آثار تاریخی معتبر و کلام ارزشمند امام علیه السلام در نهج‌البلاغه، تلاش شده است با بررسی جنگ صفین، جلوه‌هایی از اخلاق انسانی، مدارا، عطوفت و مسالمت جویی حضرت به تصویر کشیده شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، امیرالمؤمنین علی علیه السلام در این جنگ، برای جلوگیری از کشتار و خونریزی، سازوکارهایی همچون؛ اجتناب از آغاز جنگ، ارسال سفیران و نامه‌هایی در ارتباط با دعوت به آرامش و گفتگو، ارشاد وراهنمایی مستمر، تعلل در شروع جنگ، دعوت صریح به مصالحه و تن دادن به حکمیّت و.. به کار گرفته است.
کلیدواژه‌ها

منابع
. قرآن کریم 
. نهج‌البلاغه
1. ابن اثیر عز‌الدین أبوالحسن على بن ابى الکرم، 1385ق، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
2. ابن اعثم الکوفى أبومحمد أحمد، 1991م، الفتوح، تحقیق:على شیرى، بیروت: دارالأضواء. 
3. ابن قتیبه أبومحمد، عبدالله بن مسلم، بی‌تا، الإمامة و السیاسة، معروف به تاریخ الخلفاء، تحقیق: علی شیری. 
4. ابن مزاحم نصر، 1404ق، وقعة صفین‏، محقق: هارون، عبدالسلام محمد، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.‏
5. ابن میثم علی بن میثم بحرانی، 1375ش ، شرح نهج‌البلاغه، ترجمه: قربانعلی محمدی مقدم، علی اصغر نوایی یحیی زاده، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
6. ابن أبی الحدید عبدالحمید بن هبة‌الله،‏ 1404 ق، شرح نهج‌البلاغه، محقق: ابراهیم، محمد ابوالفضل، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی ‏.‏
7. اسکندرى نصر بن عبد الرحمن، 1425ق،الأمکنة و المیاه و الجبال و الآثار و نحوها المذکورة فى الأخبار و الآثار، ریاض: مرکز الملک فیصل للبحوث و الدراسات الاسلامیه.
8. امامى سید حسن، بی‌تا، حقوق مدنى، تهران: انتشارات اسلامیة.
9. بلاذری احمد بن یحیی، 1988م، فتوح البلدان، بیروت: دار الفکر.
10. ثقفی ابواسحاق ابوالقاسم ابراهیم بن محمد،1371ش، الغارات، ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
11. جعفری سید محمدمهدی،۱۳۸6ش، آموزش نهج‌البلاغه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
12. ---------------1380 ش، پرتوی از نهج‌البلاغه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
13. جوادی آملی عبدالله، 1388ش، تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء،هشتم.
14. ------------،1389ش، انتظار بشر از دین، قم: نشر اسراء.
15. جوهرى اسماعیل بن حماد، 1410ق، الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دار العلم للملایین.
16. حموى یاقوت بن عبدالله، 1995م، معجم البلدان، چاپ دوم، بیروت: دار صادر. 
17. موسوی خمینی، روح الله، 1425ق، تحریر الوسیلة، ترجمه: اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. 
18. خویى میرزا حبیب الله‏، 1400ق، منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغة، محقق/ مصحح: ابراهیم میانجى، ‏تهران: مکتبة الإسلامیة. 
19. دینورى‏ ابوحنیفه احمدبن داوود، 1370ش، الأخبار الطوال‏، قم:‏ شریف الرضى. 
20. رضی، سیدمحمدبن حسین، بی‌تا، نهج‌البلاغه، تحقیق: صبحی صالح، قم: مؤسسۀ دارالهجره. 
21. ساعد نادر، 1390ش، حق بر صلح عادلانه، تهران: مجمع جهانی صلح اسلامی. 
22. شعرانى ابو الحسن، 1419ق، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین(ترجمه و شرح)، تهران: منشورات إسلامیة.
23. شوشتری محمدتقی، 1376ش، بهج الصباغه فی شرح نهج‌البلاغه، تهران: امیرکبیر.
24. شهیدی جعفر، 1377ش، علی از زبان علی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
25. طبری محمد بن جریر،1393ش، تاریخ طبری،  بیروت: دارالمعرفه.
26. فیومى احمد بن محمد مقرى، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، بی‌تا، قم: منشورات دار الرضی.
27. قرشى على اکبر، 1412ق، قاموس القران، تهران:دارالکتب الاسلامیه.
28. قزوینى زکریا بن محمد، 1373ش، آثار البلاد و اخبار العباد، ترجمه: میرزا جهانگیرخان قاجار، تهران: امیرکبیر.
29. مسعودی أبوالحسن على بن الحسین، 1374ش، مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمه: ابو القاسم پاینده، تهران: انتشارات علمى و فرهنگى.
30. مصطفوى، حسن، 1402ق، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، تهران: اول.
31. مکارم شیرازى ناصر،1386ش، پیام امام‏، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مقاله
32. محسنیان راد ، مهدی،همایون،محمدهادی،هنجارهای مرتبط با پیامبران در سه کتاب مقدس.فصلنامه علمی – پژوهشی دین و ارتباطات،سال بیست وپنجم،شماره اول.