فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

اثرپذیری اشعار وحشی بافقی از نهج البلاغه امام علی علیه السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
تاکنون پژوهشی جامع در زمینه تاثیر نهج‌البلاغه بر اشعار شمس‌الدین محمد وحشی بافقی، یکی از شعرای معروف دورۀ صفویه که از ارادتمندان علی علیه‎السلام نیز بود، انجام نشده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف دستیابی به تاثیرپذیری اشعار وحشی بافقی از نهج‌البلاغه، صورت پذیرفت. با مطالعه کامل مجموعه دیوان اشعار وحشی بافقی، یافته‌های پژوهش به‌صورت توصیفی و تحلیلی با درنظرگرفتن شیوه‌های متداول تاثیرپذیری، بررسی شدند. با مقایسه داده‌های جمع‌آوری‌شده با خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه در موضوعات انتخاب شده، در حدود 50 موضوع کلامی، اخلاقی، تعلیمی و تربیتی در اشعار وی، شناسایی شد که می‌تواند نشات گرفته از سخنان علی علیه‌السلام باشد. موضوعات موردنظر که شامل شناخت خدا، صبر، عفو، قناعت، رزق، حسد، خاموشی، تکبر و غرور، علم و آگاهی علی علیه‌السلام بود، نشان داد که بیت-هایی از وحشی بافقی را می‌توان به‌صورت بینامتنی متاثر از نهج‌البلاغه علی علیه‌السلام دانست. برای رعایت اختصار تنها به آوردن بیت یا بیت‌هایی از قالب‌های شعری که متاثر از کلام امام علیه‌السلام است، اکتفا شده است.
کلیدواژه‌ها

منابع

. قرآن مجید.
. نهج البلاغه، 1326ش، ترجمه و شرح نهج‌البلاغه: سیدعلینقی فیض الاسلام، تهران: آذربادگان.
1. آمدی، عبدالواحد، 1335ش، غرر الحکم و دررالکلم. ترجمه:محمد­علی انصاری، قم: دارالکتاب.
2. ابن ابی الحدید المعتزلی، عبدالحمید، 1995م، شرح نهج‌البلاغه. جلد 10، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
3. دشتی، محمد و محمدی، سیدکاظم، 1380ش، معجم المفهرس لاالفاظ نهج‌البلاغه، قم: انتشارات مشهور.
4. راثی، محسن، 1383ش، تاثیر نهج‌البلاغه و کلام امام امیر‌المؤمنین علی× در شعر فارسی، چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
5. شمیسا، سیروس، 1397ش، سیرغزل در شعر فارسی، تهران: نشر میترا.
6. طهماسبی، فرهاد ، 1397ش، بلاغت کاربردی در پیوند با نظریه­های ادبی معاصر، تهران: انتشارات روشن اندیشان.
7. مکاریک، ایرناریما، 1398ش، دانشنامه نظریه­های ادبی، مترجمان نبوی، محمد و مهاجر، مهران، چاپ ششم، تهران: آگه.
8. نامور مطلق، بهمن، 1390ش، درآمدی بر بینامتنیت نظریهها و کاربردها. چاپ اول. تهران: انتشارات سخن.
9. وحشی بافقی، مولانا شمس الدین محمد، 1392ش، دیوان اشعار، مصحح عزیزالله علیزاده، تهران: انتشارات فردوس.
10. هاشم­پورسبحانی، توفیق، 1392ش، تاریخ ادبیات 3، چاپ بیستم، تهران: دانشگاه پیام نور.
مقالات
11. پورهادی، آتنا، 1391ش، «تاثیرپذیری ادب فارسی از نهج­البلاغه (ازعصرسامانیان تا دوره صفویان)»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی نهج‌البلاغه و ادبیات، جلد 3، جمعی از نویسندگان، 281-306، قم: نشراء.
12. جعفری، سید محمد مهدی، 1384ش، «تاثیر نهج­البلاغه بر ادب فارسی»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 22، 42، 1-18.
13. حجت، محمد، 1390ش، «نمود آموزه­های عرفانی در اشعار بیدل دهلوی»،  فصلنامه علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی، 3،  9، 47-76.
14. حسینیاجدادنیاکی، سید اسماعیل، رخشندهنیا، سیده اکرم و بانگآور، سودابه، 1391ش، «بینامتنی نهج­البلاغه در اشعار حکیم ناصرخسرو»، چکیده مجموعه مقالات نخستین همایش ملی نهج‌البلاغه و ادبیات، 106، قم: نشراء.
15. خضری، علی، 1394ش، «بازتاب نهج­البلاغه در شعر ناصرخسرو»، مجموعه مقالات همایش حکیم ناصرخسرو قبادیانی، 84- 97.
16. خورانی، بهزاد، شریفی، غلام­حسین، 1389ش، «صائب تبریزی و هنجارهای اخلاقی: بازنمایی اخلاق در عصر صفویه». اخلاق، 22، 25-50.
17. دین­پرور، سیدجمال­الدین، 1380ش، «نهج­البلاغه پارسی در بوته نقد». پژوهش­های نهج­البلاغه، 1، 98-103.
18. ساحلی زادگان، آسیه، 1397ش، «بررسی تطبیقی تأثیر نهج‌البلاغه بر اشعار شاعران ایرانی و استاد شهریار». فصلنامه اورمزد، 44، 4-25.
19. طغیانی، اسحاق و علیزاده، علی، 1394ش، «دیدگاه­های اخلاقی  و تربیتی در شعر وحشی­بافقی»، پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، 7، 25، 1-36.
20. مختاری، قاسم و محبی، سحر، 1393ش، «بینامتنی قرآن و نهج‌البلاغه در اشعار خیام نیشابوری و ابوالعلاء معرّی»، پژوهش­های ادبی- قرآنی، 2، 1، 63-80.
21. مقداری، صدیقه سادات، 1392ش، «آشنایی­زدایی و برجسته­سازی زبانی در غزلیات مولانا شمس­الدین محمد وحشی بافقی»،  فصلنامه پژوهشی ادبی و بلاغی، 1 ، 2، 26-36.
22. مهدوی، معصومه، 1391ش، «تجلی مفاهیم نهج­البلاعه در شعر معاصر فارسی»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی نهج­البلاغه و ادبیات، جلد 4، قم: نشراء.
23. نوریان، فاطمه، 1391ش، «قناعت در نهج­البلاغه و بررسی تطبیقی آن با رساله قشریه و مصباح­الهدایه و مفتاح­الکفایه»،  مجموعه مقالات نخستین همایش ملی نهج­البلاغه و ادبیات، جلد 4، قم: نشراء.