فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه

بازخوانی چگونگی تحقّق عدالت اقتصادی از منظر امام علی علیه السّلام با تکیه بر نهج‌البلاغه با بهره‌گیری از روش داده بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری تاریخ اسلام، دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا÷، تهران، ایران.
چکیده
دو مقوله عدالت و اقتصاد هم به تنهایی و هم در کنار یکدیگر؛ از مقولات کلیدی در زندگی انسانها به شمار می‌روند. پژوهش حاضر سعی دارد تا با بهره‌گیری از روش داده بنیاد به بررسی چگونگی تحقق عدالت اقتصادی از دیدگاه امام علی علیه السلام در نهج‌البلاغه بپردازد؛ و راهکارهای تحقق آن را در سیره نظری امام؛ در خطبه‌ها و نامه‌های نهج‌البلاغه مورد جستجو قرار دهد. دستاورد پژوهش پیش رو بر اساس این روش، کشف مقوله‌های مرکزی «تقوا» و «محور قرار دادن حق» است؛ که با توجه به آن فرضیه حاصل از پژوهش حاضر چنین است که؛ تقوا و محور قرار دادنِ حق موجب برپایی عدالت اقتصادی در جامعه می‌شود. بر اساس یافته‌های پژوهش حاضر، تقوا و حق محوری برای اجرا، نیازمند اموری چون یاری مردم، مبارزه قاطعانه با ستمگران و ... می‌باشد؛ و مهم‌ترین شرایط سبب‌سازِ آن، اطاعت اوامر و دستورات خداوند و تصدیق پیامبر’ است، و استقامت و استواری در راه حق از مهم‌ترین شرایط متکی بر زمینه می‌باشد. مهم‌ترین شرایط دخیل نیز شجاعت و عدم ترس در این مسیر است و مهم‌ترین عمل راهبردی در این زمینه، عمل نمودن به دستورات خدا، استقامت در مقابل سختی‌های مسیر حق و نیز ارشاد و روشنگری و آگاه‌سازی و تشویق به استقامت در مقابل سختی‌های مسیر حق است، و پیامد و حاصل آن برپایی حق و نابودی باطل است.
کلیدواژه‌ها

منابع 
. قرآن مجید
. نهج‌البلاغه، 1380ش، ترجمه علامه جعفری، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
1. احمدی، علی اصغر، 1391ش، عدالت اجتماعی در نهج‌البلاغه، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
2. ارسطو، 1358ش، سیاست، ترجمه دکتر حمید عنایت، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
3. استراوس، انسلم، و جولیت کربین، 1396ش، مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای، ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
4. افلاطون،1368ش، جمهور، ترجمه فؤاد روحانی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
5. جرداق، جرج،1387ش، امام علی علیه السلام صدای عدالت انسانی، ترجمه و توضیحات سید هادی خسروشاهی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
6. دهخدا، علی اکبر، 1385ش، لغت نامه، زیر نظر جعفر شهیدی، به کوشش اکرم سلطانی، غلامرضا ستوده، ایرج مهرکی، تهران: دانشگاه تهران.
7. دیرباز، عسگر، 1380ش، «عدالت اقتصادی در کلام و سیره على علیه السلام»، مجله حوزه و دانشگاه ، شماره 27.
8. راغب اصفهانی، 1404ش، المفردات فی غریب القرآن، دفتر نشر الکتاب.
9. قرشی، سید علی اکبر، 1377 ش، مفردات نهج‌البلاغة، تهران: مؤسسه فرهنگى نشر قبله. 
10. مطهری، مرتضی، 1396ش، عدل الهی، تهران: صدرا.
11. هانل، رابین، 1393ش، عدالت اقتصادی و دموکراسی از رقابت تا مشارکت، ترجمه دکتر حسن اسماعیل‌زاده، تهران: نشر علم.
مقالات
12. برزگری، مهدیه، «عدالت اقتصادی در نگره امام علی علیه السلام»، سیره‌پژوهی اهل بیت علیهم السلام، سال نهم، شماره شانزدهم، 1402، صص 59- 72.
13. بیک، هانیه، و شهلا بختیاری و غلامرضا ظریفیان شفیعی،زمستان 1396ش، معیارهای سنجش نسبت جامعه با جاهلیت در نهج‌البلاغه، فصلنامه علمی – پژوهشی تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا(سش، سال بیست و هفتم، دوره جدید، شماره 36، پیاپی 126، صص33-48.
14. جهان‌بین، فرزاد و نعمتی، محمد، 1394ش، «معیار و راهبردهای عدالت اقتصادی در نهج‌البلاغه»، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، سال سوم، شماره 10، صص 103- 122.
15. دانایی فرد، حسن، تیر 1384ش، تئوری پردازی با استفاده از رویکرد استقرایی: استراتژی مفهوم سازی تئوری بنیادی، دو ماهنامه علمی – پژوهشی دانشور رفتار، دانشگاه شاهد، سال دوازدهم – دوره جدید، شماره 11، صص57-70.
16. دانایی فرد، حسن، و ابوذر زنگویی نژاد، تیر 1390ش، تئوری شایسته سالاری مدیریتی بر مبنای استراتژی تئوری داده - بنیاد: برداشتی از نهج‌البلاغه، دو ماهنامه علمی –پژوهشی دانشور رفتار، مدیریت و پیشرفت، دانشگاه شاهد، سال هجدهم – دوره جدید، شماره 1-47، صص243-264.
17. دانایی فرد، حسن، و سید مجتبی امامی، پاییز و زمستان 1386ش، استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه پردازی داده بنیاد، اندیشه مدیریت راهبردی، سال اول، شماره دوم، صص69-97.
18. شمسینی غیاثوند، حسن و محمدزاده، ایرج، 1398ش، «گفتمان عدالت اقتصادی در نهج‌البلاغه»، فصلنامه مطالعات منافع ملی، سال پنجم، شماره هفدهم، صص  93 – 115.
19. عربشاهی کریزی، احمد، زمستان 1395ش، بررسی عدالت در قرآن کریم در سه محور، فصلنامه مطالعات قرآنی، سال هفتم، شماره 28، صص109-132.
20. ولوی، علی محمد، و هانیه بیک، زمستان 1392ش، انگیزه‌های استفاده از احادیث نبوی در فضایل قزوین، مطالعات تاریخ فرهنگی؛ پژوهش‌نامه انجمن ایرانی تاریخ، سال پنجم شماره هجدهم، صص109-126.